Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δαρβινισμός και θρησκευτικότητα
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δαρβινισμός και θρησκευτικότητα

  • A-
  • A+
Ο Δαρβίνος απορρίπτει τον χριστιανισμό και φυσικά και τις υπόλοιπες θρησκείες -αν και συνήθως δηλώνει «αγνωστικιστής»- διότι οι τελευταίες έρχονται σε σύγκρουση με το αίσθημα δικαιοσύνης που έχει αναπτύξει ο ίδιος. Δηλαδή η λογική του δεν μπορεί να δεχτεί τον Θεό της κατεστημένης χριστιανικής θρησκείας, διότι ο τελευταίος είναι απογυμνωμένος, κατά την κρίση του, από τις δύο βασικές υπέρτατες αρετές: τη Δικαιοσύνη και την Αγάπη.

Την περασμένη εβδομάδα γιορτάστηκε η Παγκόσμια Ημέρα Δαρβίνου. Πράγματι, ο Δαρβίνος γεννήθηκε στις 12 Φεβρουαρίου 1809 και πέθανε στις 19 Απριλίου του 1882. Για το έργο και τη συνεισφορά του Δαρβίνου στην παγκόσμια σκέψη έχουν γραφτεί πολλά και θα συνεχίσουν να γράφονται, μια και η συνεισφορά του στην παγκόσμια σκέψη είναι ανυπολόγιστη, καθώς άλλαξε την ανθρώπινη οπτική για τη φύση της δημιουργίας και την κινητήρια δύναμη πίσω από αυτήν.

Το άρθρο αυτό δεν σκοπεύει να ασχοληθεί με τις επιστημονικές απόψεις του Δαρβίνου, αλλά στοχεύει να επικεντρώσει στις θρησκευτικές του πεποιθήσεις και, κυρίως, στους λόγους για τους οποίους ο Δαρβίνος οδηγήθηκε στην απόρριψη της θρησκείας. Που, κατά τη γνώμη του γράφοντος, δεν σχετίζονται με τις επιστημονικές του απόψεις, δηλ. με τη Θεωρία της Εξέλιξης μέσω Φυσικής Επιλογής (ΘΕΦΕ), αλλά κυρίως με λόγους που ανάγονται στο πεδίο της Ηθικής με την ευρεία έννοια, καθώς και της Λογικής.

Είναι γνωστό πως ο Δαρβίνος ξεκίνησε τη ζωή του ως φοιτητής της Θεολογίας, πως για πολλά χρόνια είχε καταχωνιασμένο το βιβλίο του «Η καταγωγή των ειδών» στο συρτάρι του, φοβούμενος τις συνέπειες που θα είχε η έκδοσή του πάνω στα θρησκευτικά αισθήματα των ανθρώπων (η γυναίκα του ήταν βαθιά θρησκευόμενο άτομο), και πως πάντα φερόταν με σεβασμό προς όλους εκείνους που εμπνέονταν από θρησκευτικά πιστεύω. Οπως επίσης είναι αλήθεια πως από το 1849 και μετά ο Δαρβίνος σταμάτησε να παρακολουθεί την εκκλησία, παρόλο που η γυναίκα του η Εμα και τα παιδιά τους συνέχισαν να παρακολουθούν τις λειτουργίες. Συχνά, ο Δαρβίνος τούς συνόδευε μέχρι την είσοδο της εκκλησίας και ο ίδιος πήγαινε για έναν περίπατο.

Η αυτοβιογραφία του Καρόλου Δαρβίνου δημοσιεύθηκε μετά τον θάνατό του, αλλά η σύζυγός του Εμα και ο γιος του Φράνσις φρόντισαν να παραλειφθούν τα αποσπάσματα που αναφέρονταν στις ιδέες του για τη θρησκεία και πιο συγκεκριμένα για τον χριστιανισμό, επειδή κρίθηκαν επικίνδυνα για τη φήμη του Καρόλου Δαρβίνου. Μόνο το 1958 η εγγονή του Δαρβίνου, Νόρα Μπάρλοου, δημοσιεύει μια αναθεωρημένη έκδοση που περιείχε τις παραλείψεις αυτές.

Στην έκδοση αυτή περιλαμβάνονται οι ιδέες του Δαρβίνου για ζητήματα όπως τα θαύματα γενικά, για το «θαύμα» της Φύσης, για τη «μη ταυτόχρονη συγγραφή» των βιβλίων της Καινής Διαθήκης, γεγονός που ενδέχεται να σχετίζεται με μη ασφαλή και πιστή αφήγηση των ιστορικών γεγονότων, καθώς και μια περιγραφή για το πώς επήλθε στη ζωή του μία σταδιακή αλλαγή και αμφισβήτηση του χριστιανισμού ως «θείας αποκάλυψης».

Κατά τη γνώμη μου, το αποκορύφωμα μιας τέτοιας παράθεσης ιδεών συνίσταται στην παρακάτω φράση: «Απορώ πραγματικά με τη διαπίστωση πως κάποιος μπορεί να επιθυμεί να είναι αληθινός ο χριστιανισμός. Διότι, αν έτσι έχουν τα πράγματα, η απλή γλώσσα του κειμένου φαίνεται να δείχνει ότι οι άνθρωποι που δεν πιστεύουν, και αυτό θα περιλαμβάνει τον πατέρα μου, τον αδελφό και σχεδόν όλους τους καλύτερους φίλους μου, θα πρέπει να τιμωρούνται αιώνια. Και αυτό συνιστά ένα καταραμένο (damnable) δόγμα».

Με άλλα λόγια, ο Δαρβίνος απορρίπτει τον χριστιανισμό και φυσικά και τις υπόλοιπες θρησκείες -αν και συνήθως δηλώνει «αγνωστικιστής»- διότι οι τελευταίες έρχονται σε σύγκρουση με το αίσθημα δικαιοσύνης που έχει αναπτύξει ο ίδιος. Δηλαδή η λογική του δεν μπορεί να δεχτεί τον Θεό της κατεστημένης χριστιανικής θρησκείας, διότι ο τελευταίος είναι απογυμνωμένος, κατά την κρίση του, από τις δύο βασικές υπέρτατες αρετές: τη Δικαιοσύνη και την Αγάπη.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να θυμηθούμε πως μία από τις πιο βασικές αντιλήψεις του χριστιανισμού συνίσταται στην έννοια της ύπαρξης «Εκλεκτών» που θα κληρονομήσουν την αιωνιότητα: δηλ. των πιστών του εκάστοτε δόγματος κάθε φορά. Οπότε, ο Δαρβίνος (χωρίς να σχετίζεται με τον μαρξισμό) δέχεται τη βασική ιδέα του μαρξισμού, που ανάγει σε αρετή τη μη υπαγωγή κάποιου στους εκλεκτούς (άρχουσα τάξη), και θέτει ως κινητήρια δύναμη της ιστορίας τους μη εκλεκτούς, δηλ. τους παραπεταμένους και τους προλετάριους.

Το δεύτερο επίπεδο «αδικίας», κατά τον Δαρβίνο, συνίσταται στην αιώνια τιμωρία των υπόλοιπων «μη εκλεκτών»: για τον χριστιανό, το τελευταίο περιλαμβάνει όλους τους μη χριστιανούς (με σημερινά δεδομένα, τα περίπου 6 δισ. από τα εφτά του πλανήτη μας), για τον πιστό καθολικό στους εκλεκτούς περιλαμβάνονται μόνο ένα μέρος από τα περίπου 500 εκατομμύρια βαπτισμένων καθολικών, ενώ για την ορθοδοξία και τον προτεσταντισμό στους εκλεκτούς περιλαμβάνεται μόνο ένα μέρος από τα αντίστοιχα λίγα εκατομμύρια πιστών ή βαπτισμένων.

Σε ό,τι αφορά την άλλη ιδιότητα του Θείου, την Αγάπη, ο Δαρβίνος έχει προσωπική άποψη και γνώση για απολύτως ηθικά άτομα του περιβάλλοντός του, όπως ο πατέρας του, ο αδελφός του και οι καλύτεροι φίλοι του, που, αν οι ρήσεις του Ευαγγελίου είναι σωστές, θα έπρεπε να ήταν καταδικασμένα σε αιώνια τιμωρία. Διότι, αφενός δεν απέκτησαν ποτέ το θείο χάρισμα της πίστης και της αποδοχής και, αφετέρου, δεν δόθηκαν λύσεις εκ μέρους ενός υποκειμένου απόλυτης Αγάπης, να βρει τρόπους να τους φωτίσει, όπως λ.χ. έκανε με τον Σαούλ στον δρόμο για τη Δαμασκό.

Το άλλο επίπεδο της αδικίας, για τον Δαρβίνο, που τον κάνει να εύχεται να μην είναι «αληθινός ο χριστιανισμός», έχει να κάνει με την ελεύθερη βούληση: πώς μπορεί δηλαδή να υπάρχει ελεύθερη βούληση χωρίς ισότιμη πρόσβαση στη μόνη Αλήθεια; Και μια και η δαρβινική θεωρία σχετίζεται πολύ με τις πιθανότητες, ας κάνουμε μαζί με τον Δαρβίνο έναν υπολογισμό των πιθανοτήτων πρόσβασης στην Αλήθεια του μέσου ορθόδοξου Ελληνα με εκείνη του μέσου Τούρκου: για να βοηθηθεί κάποιος, θυμίζουμε πως οι πιθανότητες στη μία περίπτωση είναι ο αριθμός των Ελλήνων χριστιανών διαιρεμένος με τον αριθμό του συνολικού πληθυσμού της Ελλάδος.

Αντίστοιχα, οι πιθανότητες για τον μέσο Τούρκο να πάει στον χριστιανικό παράδεισο ισούνται με τον αριθμό κάποιων δεκάδων χιλιάδων χριστιανών της Τουρκίας, διαιρεμένο με τα περίπου 80 εκατομμύρια των Τούρκων της χώρας.

* Ομότιμος καθηγητής Διδασκαλίας της Βιολογίας στο ΕΚΠΑ

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μωυσής και ο Φαραώ
​​​​​​​Ο Μωυσής και ο Φαραώ δεν είναι και τόσο άγνωστοι μεταξύ τους. Για την ακρίβεια είναι στενοί συγγενείς. Προφανώς, πρόκειται για δύο ονειροπόλους που θέλουν να είναι σωτήρες. Για να ακριβολογούμε, ο ένας...
Ο Μωυσής και ο Φαραώ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ομ και ομοούσιος Τριάδα
Οι ιεράρχες μπορούν να συνέρχονται όσο και για ό,τι ζήτημα θέλουν, να διυλίζουν όσους κώνωπες επιθυμούν. Ας έχουν κατά νου ότι τίποτε δεν μπορεί να εμποδίσει την ελευθερία μας να ανάβουμε κερί σε ένα ξωκλήσι...
Ομ και ομοούσιος Τριάδα
ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΗΜΑ
Μικρή απόδραση από τα κορονοϊκά
Είπα να ξεφύγουμε λίγο από το παρόν και το παρελθόν, σήμερα, Τετάρτη του Πάσχα· της Διακαινησίμου, όπως λέγεται, κατά θρησκεία, η τρέχουσα εβδομάδα. Που συνδέεται με τους νεοφώτιστους χριστιανούς των πρώτων...
Μικρή απόδραση από τα κορονοϊκά
ΑΠΟΨΕΙΣ
Απέναντι στην κατάρρευση των μύθων: ο ιός της αλληλεγγύης
Ο μύθος ότι η πίστη και η προσευχή κάνει τους ανθρώπους άτρωτους. Ο ιός όμως δεν σεβάστηκε καμιά θρησκεία και οι ίδιοι οι εκπρόσωποι τους (όπου διαθέτουν σωφροσύνη) το αποδέχτηκαν συναινώντας στην κατάργηση...
Απέναντι στην κατάρρευση των μύθων: ο ιός της αλληλεγγύης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πρόκληση και εικονική πραγματικότητα
Μια δεκαεξάχρονη έχει δημιουργήσει σάλο στη Γαλλία με τις αναρτήσεις της στο Instagram, όπου δηλώνει ότι σιχαίνεται τις θρησκείες και ειδικότερα το Ισλάμ. Η γλώσσα της είναι προκλητική και πέραν κάθε...
Πρόκληση και εικονική πραγματικότητα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η ιδεολογική κατασκευή των «τριών Ιεραρχών»
Η υπουργός Παιδείας ανήγγειλε για την 30ή Ιανουαρίου εκδηλώσεις στα σχολεία για τους «τρεις Ιεράρχες», που θεωρούνται προστάτες της παιδείας. Για μια ακόμη φορά η υπουργός φαίνεται αδιάβαστη, διότι η αλήθεια...
Η ιδεολογική κατασκευή των «τριών Ιεραρχών»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας