Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η «βιαιότητα δεν είναι φυσικά το μοναδικό μέσο του κράτους»…
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η «βιαιότητα δεν είναι φυσικά το μοναδικό μέσο του κράτους»…

  • A-
  • A+

Πάλι, με ποικίλες αφορμές και εφορμήσεις, επιχειρείται να υπαχθεί η «ηθική της αντικειμενικότητας», που κατά παράδοση είχε εγγραφεί στην επιστημονική προσέγγιση του «αντικειμενικού κόσμου», στην «ηθική της αποτελεσματικότητας» των ενεργειών, κατά τη φρασεολογία του Μαξ Βέμπερ (Wissenschaft als Beruf, 1919) που είχε χρησιμοποιηθεί σε μια περίοδο «αμερικανοποίησης» των γερμανικών Πανεπιστημίων.

Μόνο που το «Beruf» ως «κλήση»/«επάγγελμα» προκαλεί συνειρμούς με ειρωνική ηχητική προσομοίωση. Για παράδειγμα με τη βαρύγδουπη διαβεβαίωση: «Η τρομοκρατία θα τσακιστεί! Δεν θα παταχθεί. Θα τσακιστεί!» νεόκοπος πρωθυπουργός «επιτελικού κράτους», μέλους της Ευρωπαϊκής Ενωσης, συνεχίζει: «Κάποια στιγμή πρέπει να αντιληφθούμε ότι σε μια οργανωμένη πολιτεία το μονοπώλιο της νόμιμης βίας το έχει μόνο το κράτος». Και χωρίς το τελευταίο να ορίζεται επακριβώς, η «νόμιμη βία δεν ασκείται από επιλογή, αλλά από ανάγκη». Επιπρόσθετα, «πάντα στο όνομα του κοινού καλού», χωρίς κι αυτό να διευκρινίζεται τι αφορά. Μάλιστα γίνεται επίκληση και της ιστορίας, ότι δηλαδή «σ’ αυτή τη βασική αρχή στηρίχθηκαν οι κοινοβουλευτικές δημοκρατίες». Και από πότε; Από «τότε που, ακριβώς πριν από 100 χρόνια, ο Μαξ Βέμπερ μίλησε για το μονοπώλιο της βίας που ασκεί το κράτος».

Οδεύω όμως στην άλλη ομιλία του Βέμπερ: Politik als Beruf για να διαπιστώσω τι ακριβώς είπε στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου (16.1.1919). Eστιάζει το ενδιαφέρον του στο «Monopol legitimer physischer Gewaltsamkeit», στο «μονοπώλιο της νόμιμης φυσικής βίας», αφού ήδη αντιμετώπισε το κράτος ως «εκείνη την ανθρώπινη κοινότητα» («Gemeinschaft») που κινείται «εντός μιας συγκεκριμένης περιοχής» (μάλιστα αυτή η «περιοχή περιλαμβάνεται στα χαρακτηριστικά του») και «αξιώνει (επιτυχώς) για τον εαυτό της» αυτό το «μονοπώλιο». Επιπλέον, ως προς τη «νόμιμη βία» προστίθεται ότι πρόκειται για τη «θεωρούμενη ως νόμιμη βία», εφόσον «πολιτική» σημαίνει «μερίδιο στη δύναμη» ή «επηρεασμό της κατανομής δύναμης», ακόμη και «εντός ενός κράτους μεταξύ των ανθρώπινων ομάδων που αυτό περιλαμβάνει». Προφανώς, για τη «διατήρηση κάθε εξουσίας» που χρησιμοποιεί βία «χρειάζονται ορισμένα υλικά, εξωτερικά εμπράγματα αγαθά, ακριβώς όπως σε μια οικονομική μονάδα εκμετάλλευσης». Συμπερασματικά, η «εξέλιξη του σύγχρονου κράτους», στο πλαίσιο ενός «καθαρά εννοιολογικού ζητήματος», δημιούργησε έναν «ιδρυματικό σύνδεσμο εξουσίας» που «εντός μιας περιοχής επιδιώκει να μονοπωλήσει επιτυχώς τη νόμιμη φυσική βιαιότητα ως μέσο εξουσίας». Να συνεχίσω με τον τρόπο που ο Βέμπερ οριοθετεί τους «επαγγελματίες πολιτικούς» ή πώς συνιστά την αναψηλάφηση της «βιαιότητας» με γνώμονα την «ένταση μεταξύ μέσου και σκοπού» και «υπό ηθική άποψη»;

Από την ίδια διάλεξη του Βέμπερ μπορεί κανείς να αποδελτιώσει την επισήμανση ότι οι «εξουσιαζόμενοι άνθρωποι» «υποτάσσονται στην απαιτούμενη αρχή των εκάστοτε εξουσιαστών» που διαθέτουν «διοικητικό επιτελείο» («Verwaltungsstab»). Ειδική αναφορά γίνεται στους «συντάκτες των πολιτικών υπομνημάτων ενός ηγεμόνα», στους «απατεώνες του Τύπου», στις σχέσεις ηθικής και πολιτικής μέσω της «νόμιμης βιαιότητας», στην οποία όμως καραδοκούν «διαβολικές δυνάμεις», όταν μάλιστα το «πάθος» δεν συμπορεύεται με το «μέτρο» αφήνοντας με «άδεια χέρια» τόσο τον Kaiser όσο και τον «προλετάριο».

Ως προς τη «ματαιοδοξία», που στους «ακαδημαϊκούς και επιστημονικούς κύκλους» συνιστά ένα «είδος επαγγελματικής νόσου», στους πολιτικούς καθίσταται «επιδίωξη της δύναμης» ως «αναπόφευκτου μέσου» που συχνά μετατρέπεται σε «ιδιοτελές» και «αντικείμενο προσωπικής μέθης» (αξιοποίησα τη μετάφραση, μαζί με το γερμανικό πρωτότυπο, που φρόντισε με άκρα επιμέλεια ο συνάδελφος Θανάσης Γκιούρας και που σύντομα θα δει το φως της δημοσιότητας).

Βέβαια, στην παρούσα Βουλή ο πρωθυπουργός δεν ήταν ο πρώτος που μίλησε για τη «νόμιμη άσκηση βίας», όταν για το ίδιο θέμα υπουργοί και βουλευτές του κυβερνώντος κόμματος επικαλέσθηκαν τον Βέμπερ, με τη μνεία απλώς του επωνύμου του. Μόνο που το συγγραφικό έργο του Γερμανού κοινωνιολόγου ήταν πολύ νωρίς γνωστό στη χώρα μας, αρκετά πριν από τον θάνατό του και προφανώς στη συνέχεια έως σήμερα.

Υπαινίσσομαι τους «Κοινωνιολόγους», με προεξάρχοντα τον Αλ. Παπαναστασίου (βλ. Η σοσιαλιστική σκέψη, τ. Βα [1991] 66/67) που δεν τον ξέχασε και στις συζητήσεις των νέων επιστημόνων στην «Εταιρεία Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών» με αντικείμενο τους «κοινωνικούς νόμους», ώσπου αργότερα (1944) να εμφανιστεί ο Κ. Καστοριάδης (βλ. Η σοσιαλιστική, τ.Γ΄ [1993]178,499 ˙ τ. Δ [1994] 99) και ως μεταφραστής του. Από την οικεία συζήτηση των τελευταίων δεκαετιών μνημονεύω ενδεικτικά, εκτός από τις μεταφράσεις που εκπόνησε ο Μ. Γ. Κυπραίος (η πρώτη: «Η πολιτική ως επάγγελμα», 1954) και τις μικρότερες εργασίες του, τη συμβολή του Κ. Ψυχοπαίδη «Ιστορία και Μέθοδος» (1983), ιδίως για την κριτική στάθμιση της βεμπεριανής ανάλυσης της «βίας», χωρίς να παραλείψω τις κατοπτεύσεις των Κ. Παπαϊωάννου, Ν. Πουλαντζά, Κ. Τσουκαλά και Π. Κονδύλη. Οσο για την «επικαιρότητα» ή όχι του Βέμπερ, μια άλλη φορά…

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Η κρατική βία παραβιάζει κατάφωρα τα συνταγματικά δικαιώματα
Αν δεν τηρήσουμε τα ελάχιστα συνταγματικά όρια, πόσο μακριά θα μπορούσαμε να είμαστε από την εξαθλίωση της προσωπικότητας του δράστη και την επιβολή πρακτικών που παραπέμπουν σε άλλα πολιτεύματα;
Η κρατική βία παραβιάζει κατάφωρα τα συνταγματικά δικαιώματα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μυρωδιά του κρέατος
Η Νέα Γλώσσα, που ξυλοκοπούσε τον κ. Μπουτάρη, αμαύρωνε τη μνήμη του Ολοκαυτώματος, πολιορκούσε δημοκρατικά εκλεγμένους υπουργούς και βουλευτές μέσα στα σπίτια τους, είναι πια εδώ και είναι κράτος! Για την...
Η μυρωδιά του κρέατος
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Ελλάς ανέστη»;
Ο άρτι αναγορευθείς (με τον πρώτο νόμο, που μάλιστα ψηφίστηκε μόνο από την κυβερνώσα παράταξη) «καγκελάριος» της Ελληνικής Δημοκρατίας πόσους (έστω και: πόσες) δημοσιογράφους «μετακόμισε» στο «επιτελείο» του;
«Ελλάς ανέστη»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κράτος-λάφυρο ή εργαλείο κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης
Τα τελευταία χρόνια οι νεοφιλελεύθεροι όπου αναλαμβάνουν κυβερνητική εξουσία δείχνουν να ευνοούν τον περιορισμό του ρόλου του κράτους σε θέματα ασφάλειας-αστυνόμευσης, αφήνοντας -πιο σωστά εκχωρώντας- την...
Κράτος-λάφυρο ή εργαλείο κοινωνικής και οικονομικής ανάπτυξης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δίλημμα ή μονόδρομος;
Αν η Γαλλική Δημοκρατία δεν περιλαμβάνει τους θύλακες κοινωνικού αποκλεισμού, οι αποκλεισμένοι προσδιορίζουν την ταυτότητά τους αρνητικά και επιθετικά σε σχέση με το κοσμικό κράτος.
Δίλημμα ή μονόδρομος;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Κύλισε... η Άννα και βρήκε... τον ΟΟΣΑ!
Tόσο ο Πρωθυπουργός όσο και η Άννα Διαμαντοπούλου δεν παρέλειψαν να λιβανίσουν τον ΟΟΣΑ, ο οποίος εισηγήθηκε 25 χρόνια άγριας λιτότητας, θεωρώντας πως αυτή η πρόταση θα μπορούσε να αποτελέσει διέξοδο από την...
Κύλισε... η Άννα και βρήκε... τον ΟΟΣΑ!

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας