Η είδηση ότι Τούρκοι χάκερ «έριξαν» κυβερνητικά ελληνικά σάιτ έφερε στο προσκήνιο τον «κυβερνοπόλεμο» που έχει ξεκινήσει η Τουρκία κατά της Ελλάδας, στον οποίο αναπόφευκτα η Ελλάδα απάντησε. Δεν πρόκειται για ένα αθώο βιντεοπαιχνίδι, ούτε για γνωστές «πολεμικές» αναμετρήσεις Ολυμπιακού-Φενερμπαχτσέ στο μπάσκετ!
Πρόκειται για συγκεκριμένη εκδήλωση επιθετικότητας της τουρκικής κυβέρνησης και του προέδρου Ερντογάν κατά της Ελλάδας, αμφισβητώντας κυριαρχικά της δικαιώματα στον θαλάσσιο και εναέριο χώρο του Αιγαίου. Αλλά τι ακριβώς σημαίνει «κυβερνοπόλεμος»;
Ο «κυβερνοχώρος» (cyberspace) είναι ο εικονικός (πλασματικός) χώρος που δημιουργούν οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές και τα δίκτυα επικοινωνιών σε σύνδεση με το ίντερνετ. Θα λέγαμε ότι προσομοιάζει με τον εικονικό χώρο που δημιουργούν τα βιντεοπαιχνίδια. Η υπόστασή του παύει μόλις διακοπεί η παροχή ρεύματος στους Η/Υ ή αποσυνδεθεί από το δίκτυο. Η εξέλιξη του «κυβερνοχώρου» τόσο από ποσοτική όσο και ποιοτική άποψη ακολουθεί την πορεία του διαδικτύου και την τεχνολογία των δικτύων και Η/Υ.
Η φύση του «κυβερνοχώρου» είναι κατά βάση άναρχη και η απουσία μιας ανώτατης διεθνούς ρυθμιστικής αρχής δημιουργεί ανασφάλεια από πιθανές «κυβερνοεπιθέσεις», οι οποίες μπορεί να στοχεύουν από τη διατάραξη της καθημερινότητας των πολιτών, τη δυσλειτουργία ενός συστήματος, την υποκλοπή δεδομένων μέχρι και την υπονόμευση της αμυντικής ικανότητας και κυριαρχίας ενός κράτους.
Το φάσμα των «κυβερνοεπιθέσεων» μπορεί να περιλαμβάνει: μηχανές αναζήτησης, κοινωνικά δίκτυα, δημόσιες διοικήσεις, ηλεκτρονικές πλατφόρμες πληρωμών, εθνικές υποδομές, αλλά και προσωπικό ηλεκτρονικό ταχυδρομείο. Διεθνώς το κόστος των «κυβερνοεπιθέσεων» εκτιμάται σε δεκάδες δισ. δολάρια, ενώ υψηλές είναι και οι δαπάνες φορέων και κρατών για προστασία.
Στο διάστημα 2000-2020, η αγορά ασφάλειας στον «κυβερνοχώρο» σημείωσε γρήγορη ανάπτυξη. Από 3,5 δισ. δολάρια και μερικές χιλιάδες εργαζομένους στις διευθύνσεις πληροφορικής το 2000, προβλέπεται να φτάσουν τα 175 δισ. δολάρια με δεκάδες χιλιάδες εργαζομένους το 2020. Κατά συνέπεια η «κυβερνοασφάλεια» αποτελεί έναν νέο τομέα της σύγχρονης ασφάλειας (προσώπων, φορέων και κρατών), η οποία δεν αφορά μόνο προστασία ψηφιακών υποδομών και καταπολέμηση «κυβερνοεγκλήματος», αλλά και προστασία προσωπικών δεδομένων, βιομηχανικών μυστικών, αμυντικών σχεδίων, κρατικών απορρήτων κ.ά.
Τα κυριότερα είδη «κυβερνοεπιθέσεων» έχουν στο επίκεντρο την «εμπιστευτικότητα», τη «διαθεσιμότητα», την «ακεραιότητα» και την «αξιοπιστία» ενός δικτύου. Λόγω του κόστους των «κυβερνοεπιθέσεων», όλες οι χώρες στον έναν ή τον άλλο βαθμό αναπτύσσουν στρατηγικές άμυνας κυβερνοχώρου. Τα πιο αναπτυγμένα συστήματα έχουν ΗΠΑ, Κίνα, Ρωσία, Ε.Ε. (συνολικά και κάθε χώρα ξεχωριστά), Ισραήλ, Ιράν κ.ά. Οι ΗΠΑ έχουν ανακηρύξει επισήμως τον «κυβερνοχώρο» ζώνη διεξαγωγής πολεμικών επιχειρήσεων, παράλληλα με γη, θάλασσα, αέρα και Διάστημα, ενώ οι εθνικές ψηφιακές υποδομές έχουν ανακηρυχθεί «στρατηγικό εθνικό περιουσιακό στοιχείο»!
Οι επιθέσεις στον «κυβερνοχώρο» αποτελούν συστατικό στοιχείο του «υβριδικού πολέμου». Ο τελευταίος είναι ένας συνδυασμός χρήσης ολόκληρου του οπλοστασίου των εργαλείων επιρροής, από την «ήπια δύναμη» μέχρι τις θανατηφόρες επιθέσεις ένοπλων δυνάμεων και πολεμικών μέσων. Δηλαδή ο «υβριδικός πόλεμος» είναι η αξιοποίηση ενός συνδυασμού συμβατικών, ακανόνιστων και ασύμμετρων μέσων «επίθεσης» με πρακτικές χειραγώγησης σε πολιτικό και ιδεολογικό επίπεδο, μέσω πληροφοριακών εργαλείων επίδρασης.
Για την αντιμετώπιση των υβριδικών πολέμων και γενικότερα την προστασία από «κυβερνοεπιθέσεις» απαιτείται η εξασφάλιση της μέγιστης δυνατής κυριαρχίας και ο έλεγχος των βασικών θεσμών της πολιτικής διακυβέρνησης (πολιτικοοικονομικοί, διπλωματικοί, χρηματοοικονομικοί και πληροφοριακή κυριαρχία). Η επίτευξη αυτής της κυριαρχίας θα επιτρέψει, εκτός από αποτροπή των υβριδικών επιθέσεων, την πρόληψη και αποτελεσματική απάντηση στην εχθρική πλευρά.
Ωστόσο σε συνθήκες αυξανόμενης παγκοσμιοποίησης και ιδιαίτερα σε συνθήκες ολοκλήρωσης, αυτή η προϋπόθεση είναι δύσκολο να εξασφαλιστεί πλήρως, ιδιαίτερα στις μικρές χώρες. Κατά συνέπεια μεγάλη σημασία έχουν οι διεθνείς ρυθμίσεις και τα μέτρα προστασίας από «κυβερνοεπιθέσεις» στο πλαίσιο του διεθνούς δικαίου. Η Ε.Ε. έχει διαμορφώσει ένα χαλαρό πλαίσιο για την «κυβερνοασφάλεια», με στόχο την προστασία απέναντι στις «κυβερνοεπιθέσεις».
Οι «κυβερνοεπιθέσεις» που ξεκίνησαν οι Τούρκοι χάκερ είναι μέρος της ψυχολογικής προετοιμασίας των δύο λαών για έναν «θερμό» πόλεμο. Είναι στοιχείο ενός «υβριδικού πολέμου». Ηδη έχουν δημιουργηθεί εκατέρωθεν δύο ομάδες που ανταλλάσσουν «διαδικτυακά πυρά». Η τουρκική ομάδα «Aslan Neferler Team» και η «Anonymous Greece».
Το περιεχόμενο των «κυβερνοεπιθέσεων» εκτός από αδρανοποίηση ιστοσελίδων περιέχει και «χουλιγκανικούς» χαρακτηρισμούς, κυρίως από την τουρκική ομάδα. Τα περισσότερα χτυπήματα από την τουρκική πλευρά γίνονται ανώνυμα και κανείς δεν ξέρει το πραγματικό πρόσωπο. Οι μυστικές υπηρεσίες (ΜΙΤ από Τουρκία και ΕΥΠ από Ελλάδα) ίσως να γνωρίζουν. Σύμφωνα με δημοσιεύματα, η μεγαλύτερη στρατιωτική βάση υποκλοπών στης Τουρκίας υπάγεται στη ΜΙΤ και έχει πρότυπο τις αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών. Η αντιμετώπιση των «κυβερνοεπιθέσεων», εκτός από τα αναγκαία μέτρα αποτροπής, είναι κυρίως ζήτημα εξωτερικής πολιτικής, κάτι που δεν μπορούμε να αναλύσουμε στο παρόν σημείωμα.
*διδάκτορας Οικονομικών
