Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Πολιτικός νεοφιλελευθερισμός
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πολιτικός νεοφιλελευθερισμός

  • A-
  • A+

Κατ’ αρχάς, ένας «αρνητικός ορισμός»: Ο πολιτικός νεοφιλελευθερισμός είναι ο νεοφιλελευθερισμός που δεν συνδυάζεται με τον πολιτικό φιλελευθερισμό.

Πολιτικός φιλελευθερισμός και νεοφιλελευθερισμός είναι δύο ξεχωριστά (δομικά και ιστορικά) συστήματα λόγου που αντιστοιχούν σε δύο διαφορετικά συστήματα εξουσίας. Ο πρώτος στην κοινοβουλευτική δημοκρατία και ο δεύτερος στον καπιταλισμό. Και αυτό σημαίνει πως η όποια θετική σχέση του δεύτερου με τον πρώτο ήταν και είναι θέμα συγκυρίας. Ιστορικά, η όποια σύμπλευση του νεοφιλελευθερισμού με τον πολιτικό φιλελευθερισμό έχει αρχικά να κάνει με την ιστορική συμπόρευση του καπιταλισμού με την κοινοβουλευτική δημοκρατία. Αυτή η σχέση πρώτα απ’ όλα θα έπρεπε να ιδωθεί ως συγκυριακή και όχι ως ιστορική νομοτέλεια που συνδέει αναπόδραστα τον καπιταλισμό με το κοινοβουλευτικό σύστημα.

Ακόμη, το συγκεκριμένο ιστορικο-πολιτικό πλαίσιο εντός του οποίου προέκυψε ο ίδιος ο νεοφιλελευθερισμός ως θεωρία –μέσα 20ού αιώνα, Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος, φασισμός-ναζισμός απ’ τη μια και σταλινισμός απ’ την άλλη– ευνόησε την κατ’ αντιδιαστολή προπαγανδιστική σύνδεση του νεοφιλελευθερισμού με τον φιλελευθερισμό εν γένει ως «αντι-ολοκληρωτική» ιδεολογία (στην πρώτη εκδοχή της «θεωρίας των δύο άκρων»).

Με τη γενικευμένη επικράτηση του νεοφιλελευθερισμού κατά τις τελευταίες δεκαετίες και με την κρίση κατά τα τελευταία χρόνια, «τέλειωσαν τα ψέματα», «έπεσαν οι μάσκες», τα πράγματα πλέον είναι κρυστάλλινα για όποιον θέλει να τα δει. Καπιταλισμός και νεοφιλελευθερισμός αφενός και κοινοβουλευτική δημοκρατία και πολιτικός φιλελευθερισμός αφετέρου δεν έχουν καμία θεωρητικά αναπόφευκτη ή ιστορικά αναγκαία σύνδεση.

Με αυτό το δεδομένο, ανοίγεται πεδίον δόξης λαμπρόν για τον καπιταλισμό και τον νεοφιλελευθερισμό να αποκτήσουν δικό τους πολιτικό σύστημα και πολιτικό λόγο. Πολιτικό σύστημα και πολιτικό λόγο με τη στενή έννοια της πολιτικής –δηλαδή όχι με την έννοια των σχέσεων εξουσίας εν γένει (ήδη είναι κάτι τέτοιο ούτως ή άλλως ο καπιταλισμός και ο νεοφιλελευθερισμός από μόνοι τους), αλλά με την έννοια του κράτους και του έθνους - κράτους ως θεσμοποιημένης βίας.

Πολιτικός νεοφιλελευθερισμός, λοιπόν. Ο όρος είναι λιγότερο υπερβολικός, δηλαδή λιγότερο προκλητικός και ταυτόχρονα πιο περιεκτικός από τον όρο «νεοφιλοφασισμός». Ο «νεοφιλοφασισμός» παραπέμπει απευθείας στον φασισμό –ενώ δεν είναι απαραίτητο πως όλες οι εκφάνσεις του νεοφιλελευθερισμού είναι φασιστικές, κάθε άλλο. Και είναι πιο περιεκτικός, διότι πρώτα απ’ όλα ο πολιτικός νεοφιλελευθερισμός μπορεί να περιλαμβάνει και τον νεοφιλοφασισμό.

Είναι βέβαια εφικτές περιπτώσεις όπου ο νεοφιλελευθερισμός συνδυάζεται με τον πολιτικό φιλελευθερισμό, δηλαδή όπου ο νεοφιλελευθερισμός δεν είναι πολιτικός νεοφιλελευθερισμός. Τέτοιες περιπτώσεις υπάρχουν αρκετές στην Ευρώπη – τα διάφορα παραδοσιακά φιλελεύθερα κόμματα, που κάποια στιγμή ασπάστηκαν τον νεοφιλελευθερισμό, χωρίς όμως να εγκαταλείψουν τον πολιτικό φιλελευθερισμό τους. Είναι αποκαλυπτικό, όμως, ότι αυτά τα κόμματα κατά τα τελευταία χρόνια παίζουν δευτερεύοντα ρόλο στην πολιτική σκηνή.

Ο νεοφιλελευθερισμός εφαρμόστηκε πρώτη φορά πασιφανώς ως νεοφιλοφασισμός, με τη στυγνή δικτατορία του Πινοσέτ στη Χιλή. Στα ευρωπαϊκά και στα αμερικανικά δημοκρατικά καθεστώτα είναι ενδεικτικό ότι υιοθετήθηκε κατά τρόπο βιώσιμο και αποτελεσματικό κυρίως από τα πιο συντηρητικά κόμματα –με τη Θάτσερ στη Βρετανία, με τον Ρέιγκαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, με τη γερμανική Χριστιανοδημοκρατία. Και, κατόπιν, από τα σοσιαλδημοκρατικά: ο τρόπος με τον οποίο ο νεοφιλελευθερισμός επικράτησε ως συναίνεση.

Στη διεθνή σφαίρα, το πέρασμα από την ιμπεριαλιστική στη νεοφιλελεύθερη φάση του καπιταλισμού συνίσταται σε μια νέα κατάσταση, όπου ο δυτικός καπιταλισμός δεν μπορεί να στηρίζεται στο πολιτικοστρατιωτικό σκέλος άσκησης της εξουσίας του –δεν μπορεί να ελέγχει απολύτως «κυβερνήσεις - μαριονέτες». Τώρα είναι πρώτιστα οικονομικά τα κύρια εργαλεία της εξουσίας, τα οποία όμως προσλαμβάνουν κι έναν άμεσα πολιτικό ρόλο: οι τράπεζες και οι διεθνείς οργανισμοί, όπως το ΔΝΤ, καθορίζουν επιμέρους κυβερνητικές πρακτικές ως προς τη δημοσιονομική πολιτική. Το χρηματοπιστωτικό σύστημα είναι το «drone» του δυτικού καπιταλισμού –δεν χρειάζεται να οργανώνονται στρατιωτικά πραξικοπήματα για να ελέγχονται κυβερνητικές πολιτικές.

Οχι βέβαια ότι το καθαρά πολιτικοστρατιωτικό σκέλος της άσκησης εξουσίας είναι πλέον ανίσχυρο. Ο ρόλος του, όμως, είναι άλλος. Δεν είναι να ελέγχει κυβερνήσεις. Η εντολή Τραμπ για τη δολοφονία του Σουλεϊμανί ήταν μια επίδειξη ισχύος. Ο πολιτικός νεοφιλελευθερισμός μεταφέρει στο επίπεδο της διεθνούς πολεμικής ισχύος το πρότυπο του γενικευμένου ανταγωνισμού. Θα κυριαρχήσει εκείνη η δύναμη που θα φανεί πιο αποτελεσματική στα τρομοκρατικά της χτυπήματα. Ενέργειες όπως αυτή της δολοφονίας του Σουλεϊμανί δεν έχουν ως στόχο την αποτροπή τρομοκρατικών ενεργειών ή έστω τη μείωσή τους. Αντιθέτως, πρόκειται για αποδοχή του «τρομοκρατικού ανταγωνισμού» και διεκπεραίωση ενεργειών που δείχνουν ότι σε αυτόν τα ισχυρά καπιταλιστικά κράτη είναι ο «καλύτερος παίκτης».

* καθηγητή της Κοινωνικής Θεωρίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μυθεύματα νεοφιλελευθερισμού για την οικονομία
Καθ’ όλη τη διάρκεια της ύστερης μεταπολίτευσης (1990) πορευτήκαμε ως χώρα με μια συγκεκριμένη οικονομική πολιτική που είχε ως βάση τις αρχές του νεοφιλελευθερισμού. Κατά τη διάρκεια της κρίσης, η πολιτική...
Μυθεύματα νεοφιλελευθερισμού για την οικονομία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Προστασία για εργαζομένους ή νεοφιλελεύθερο εργαλείο συμπίεσης των μισθών;
Η ύπαρξη ενός θεσμοθετημένου κατώτατου μισθού από μόνη της δεν επαρκεί, ούτε μπορεί να διασφαλίσει την αξιοπρεπή διαβίωση των εργαζομένων.
Προστασία για εργαζομένους ή νεοφιλελεύθερο εργαλείο συμπίεσης των μισθών;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το δόγμα της μηδενικής ανοχής και οι ετεροτοπίες των καταλήψεων
Οι καταλήψεις σε ευρωπαϊκές χώρες εμφορούνταν από φιλοσοφικές ιδέες για το δικαίωμα στην πόλη κοινωνικών αποκλεισμένων ομάδων να οικειοποιούνται εγκαταλειμμένους χώρους στην πόλη.
Το δόγμα της μηδενικής ανοχής και οι ετεροτοπίες των καταλήψεων
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι Κοινωνικές Συμμαχίες, ο νεοφιλελευθερισμός στην Παιδεία και το καθήκον συγκρότησης Κοινωνικού Εκπαιδευτικού Μετώπου
Ένα ισχυρό προοδευτικό κοινωνικό μέτωπο θα πρέπει να περιφρουρήσει το αγαθό της Δημόσιας και δωρεάν Παιδείας από την επίθεση της δεξιάς πολιτικής, την ιδιωτικοποίηση και τον αποκλεισμό, καθώς και τις πολιτικές...
Οι Κοινωνικές Συμμαχίες, ο νεοφιλελευθερισμός στην Παιδεία και το καθήκον συγκρότησης Κοινωνικού Εκπαιδευτικού Μετώπου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατρέ μου, γιατί έχασα στις εκλογές;
Το νεοφιλελεύθερο ιδεολόγημα της αδιαμφισβήτητης -καθ’ ότι ακριβώς «ιδεολογικά ουδέτερης»- ευθυκρισίας των «ειδικών» είναι τόσο διάχυτο και επιδραστικό που φαίνεται πως συμπαρασύρει και αριστερές ηγεσίες. Και...
Γιατρέ μου, γιατί έχασα στις εκλογές;
ΑΠΟΨΕΙΣ
ΣΔΙΤ στην Υγεία: Βήμα επιθετικής ιδιωτικοποίησης του ΕΣΥ
Η συζήτηση για τις Συμπράξεις Δημόσιου-Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) στον τομέα της Υγείας δεν είναι καινούργια. Δεν αποτελούν κάποια καινοτομία στην πολιτική Υγείας, ούτε είναι επινόηση της κυβέρνησης.
ΣΔΙΤ στην Υγεία: Βήμα επιθετικής ιδιωτικοποίησης του ΕΣΥ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας