Καλή χρονιά, αγαπητοί αναγνώστες, με την «Εφ.Συν.» πάντα ανά χείρας. Επειδή το καλύτερο δώρο είναι πάντα ένα βιβλίο, σας προτείνω και θα αναφερθώ σήμερα στο βιβλίο του Γιώργου Πασαμήτρου «Μικρή ιστορία στα μεγάλα χρόνια 1940-1944, Η δράση του ΕΛΑΝ, Τα τραγικά γεγονότα στην Ερμιονίδα, στις Σπέτσες και την Υδρα τον Ιούνιο του ’44», εκδόσεις Θεμέλιο, Αθήνα 2019. Το βιβλίο παρουσιάστηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2019 στην αίθουσα της Στοάς του Βιβλίου.
Η Αννα Μαλικιώση, εκ μέρους του εκδοτικού οίκου Θεμέλιο, αναφέρθηκε στην ανάγκη έκδοσης του ιστορικού βιβλίου και ευχαρίστησε θερμά τους εκατοντάδες προσελθόντες. Αννα και Δέσποινα Μαλικιώση συνεχίζουν επαξίως την παράδοση των Μίμη Δεσποτίδη και Θεόδωρου Μαλικιώση για ένα εκδοτικό επίκεντρο ελεύθερης διακίνησης των αριστερών και προοδευτικών ιδεών.
Ο βετεράνος της δημοσιογραφίας Αδωνις Κύρου αναφέρθηκε, από τη συντηρητική πλευρά, όπως είπε, στις καταστροφές, φρικαλεότητες και τις ωδίνες που προκαλούνται πάντοτε από διχαστικές ή εμφυλιοπολεμικές συγκρούσεις και ρήξεις.
Ο ομότιμος καθηγητής του ΕΚΠΑ Ηλίας Νικολακόπουλος, με τη γνωστή διεισδυτική ματιά του στην ιστορία των πολιτικών σχέσεων, αναρωτήθηκε πώς είναι δυνατόν σε μια από παράδοση αντιβενιζελική και συντηρητική περιοχή και κοινωνία (Κορινθία, Αργολίδα, νησιά) να προκληθούν (1941-1944) καταστάσεις συγκλονιστικής έντασης και απάνθρωπης βαρβαρότητας.
Ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ Νίκος Λάσκαρης με την αρχιτεκτονική του δεινότητα απεικόνισε στους εμβρόντητους ακροατές τον χώρο και τις πράξεις των εκτελέσεων και του απαγχονισμού των πατριωτών του ΕΑΜ (Ντάπια Σπετσών, Ιούνιος 1944), μεταξύ των οποίων και όλα τα μέλη της οικογένειας του Γιώργου Πασαμήτρου.
Γαλήνιος, ολύμπιος, ψύχραιμος, ήρεμος και αντικειμενικός, όπως στο κείμενό του, ο συγγραφέας του έργου Γιώργος Πασαμήτρος, ο σιωπηλός μάρτυς, ευθυτενής επί του βήματος αλλά με έκδηλη τη συγκίνησή του (ως γνωστόν γνώρισε μητέρα, πατέρα και παππού μόνο από φωτογραφίες), αναφέρθηκε στην ανάγκη ομαλότητας των κοινωνικών σχέσεων και τόνισε ότι τα εγκώμια, που ακούσθηκαν από τους εισηγητές για το άτομό του, θα είχαν την ικανότητα να τον πείσουν ότι είναι «ένας άλλος άνθρωπος».
Εξαιρετικός ο συντονισμός της συζήτησης από τον διευθυντή της «Εφ.Συν.» Νικόλα Βουλέλη. Στις ενδιάμεσες παρατηρήσεις του συνέδεσε ιστορικά τη μετέπειτα ατιμωρησία των συνεργών στα εγκλήματα των Γερμανών με την ατιμωρησία των συνεργών της χούντας στα εγκλήματα του καθεστώτος 1967-1974.
Μερικές συνοπτικές αναφορές από την εισήγηση του υπογράφοντος. Ο τίτλος του βιβλίου «Μικρή ιστορία στα μεγάλα χρόνια 1940-1944» μάς προϊδεάζει θετικά, γιατί πολλές φορές οι μικρές ιστορίες προσδιορίζουν αποφασιστικά τις μεγάλες εξελίξεις στα μεγάλα χρόνια. Η αντιστασιακή δράση των ΕΑΜ – ΕΛΑΣ – ΕΛΑΝ στην Πελοπόννησο και στα νησιά που γειτνιάζουν με την Αργολίδα (Σπέτσες, Υδρα), δηλαδή τα καΐκια ενός αντάρτικου Ναυτικού, όσο και να φαίνεται περίεργο ή υπερβολικό, επηρέαζε το μείζον ζήτημα του εξοπλισμού των πολεμικών δυνάμεων των Γερμανών στην Κρήτη και τελικά στη Μέση Ανατολή. Απόδειξη; Η ένταση και η δύναμη των όπλων των εκστρατειών που οργάνωσαν οι Γερμανοί στη μικρή σε έκταση αυτή περιοχή τα έτη 1943 και 1944.
Η τάση του ιστορικού αναθεωρητισμού της τελευταίας εικοσαετίας ή άλλως η «ιδεολογική χρήση της ιστορίας», είχε στόχο με συμβολικές κινήσεις, μικρές ή μεγάλες, να «αποκαθηλώσει σιγά σιγά την ηγεμονία της Αριστεράς στον χώρο της ιστορίας». Ο ιστορικός αναθεωρητισμός στο συγκεκριμένο πεδίο ενσωμάτωσε μια αστοχία και διέπραξε ένα μεγάλο λάθος.
Η αστοχία έγκειται στο ότι η ηγεμονία, ιδεολογική, πολιτική, ηθική, πολιτισμική σε ένα χώρο πολύ δύσκολα αναθεωρείται, ακυρώνεται ή ανατρέπεται, όταν εκτός από θεωρητικές αρχές ή αξιώματα θεμελιώνεται και επί πραγματικών ιστορικών γεγονότων, όπως αυτά που με αυθεντικότητα περιγράφονται στο βιβλίο.
Το μείζον λάθος έγκειται στην προσπάθεια «αξιακής ισοπέδωσης αντίστασης και δωσιλογισμού». Συγκλονιστικές εικόνες δωσιλογισμού, προδοσίας και συνεργασίας στο έγκλημα των Σπετσών αναδεικνύονται από τα κείμενα του βιβλίου. Θα μπορούσε κάποιος να είναι οπαδός και συμμαχητής του ΕΑΜ; Ασφαλώς. Οπως άλλωστε έπραξε η μεγάλη κοινωνική πλειονότητα. Θα μπορούσε κάποιος να είναι αντίπαλος του ΕΑΜ και να επιλέγει τα μέσα αντιπαράθεσης με αυτό; Και πάλι ασφαλώς. Ενα πράγμα όμως δεν μπορούσε: να συνεργάζεται πολλαπλώς με τον κατακτητή. Αυτό δεν αναθεωρείται και δεν αποκαθίσταται με οποιοδήποτε μέσο ή εργαλείο.
Του ενός περιγραφόμενου εγκλήματος είχε προηγηθεί το έγκλημα της εκτέλεσης τριών προκρίτων και ενός πολίτη των Σπετσών από την ΟΠΛΑ στις απέναντι ακτές. Οι πράξεις όσων κατηγορούνται για συνεργασία με τις κατοχικές αρχές, πρέπει να ερευνώνται ενδελεχώς, δεν μπορούν όμως να καταλήγουν σε αυθαίρετες, δηλαδή χωρίς εγγυήσεις, εκτελέσεις. Ο πολιτικός φανατισμός, όταν οδηγεί στην εγκληματική παράνοια, έχει την ικανότητα να αμαυρώνει αντικειμενικά ένα μεγάλο ιστορικό έπος, όπως την εν συνόλω εθνική αντίσταση των ετών 1941-1944.
* ομότιμος καθηγητής, πρώην αντιπρύτανης του Πανεπιστημίου Αιγαίου
