Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η συμφιλίωση μένει ορφανή
EPA/KATIA CHRISTODOULOU
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η συμφιλίωση μένει ορφανή

  • A-
  • A+

Το 2019 κλείνει σε ένα ιδιαίτερα τεταμένο κλίμα, με τις ειδήσεις από την Κύπρο να μοιάζουν με ιαχές μιας μακρόσυρτης αντιπαράθεσης που προσλαμβάνει μια επικίνδυνη κλιμάκωση. Το σκηνικό μοιάζει με άλλες εποχές, αλλά πόσο αλήθεια ανταποκρίνεται στους προβληματισμούς που αναπτύσσει η σύγχρονη κυπριακή κοινωνία;

Πολλά πράγματα επί του εδάφους εξελίσσονται διαφορετικά και αναδεικνύουν τις αθέατες πτυχές του Κυπριακού, άγνωστες σε όσους στηρίζονται μόνο στις τρέχουσες ειδήσεις των τηλεοπτικών καναλιών στην Ελλάδα και την Κύπρο.

Οι πρωτοπόροι δημοσιογράφοι

Στις 9 Δεκεμβρίου στη Λευκωσία, δύο δημοσιογράφοι, ο Ανδρέας Παράσχος και η Σεβγκιούλ Ουλουτάγκ, τιμήθηκαν από τον ΟΠΕΚ Κύπρου με το καταξιωμένο Βραβείο Πρωτοποριακής Δημιουργίας «Γιάννος Κρανιδιώτης». Με τη δημοσιογραφική έρευνά τους, οι δύο ξεχώρισαν για την αγωνιώδη προσπάθεια, στην Κύπρο, να απαλλάξουν το ζήτημα των αγνοουμένων της κυπριακής τραγωδίας από τη φθηνή προπαγάνδα και τον πολιτικό παροξυσμό.

Παράσχος και Σεβγκιούλ συγκέντρωσαν πληροφορίες που βοήθησαν στη διακρίβωση της τύχης δεκάδων Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων που χάθηκαν κατά τη διάρκεια της τουρκικής εισβολής του 1974 και, προηγουμένως, κατά τις διακοινοτικές ταραχές το 1963 και 1964.

Η αλήθεια γύρω από τα ιστορικά γεγονότα της κυπριακής τραγωδίας ουδέποτε έγινε αποδεκτή από τις εκατέρωθεν επίσημες αφηγήσεις, κι ας άφησαν πίσω τους εκατοντάδες θύματα. Ανάμεσά τους πολλοί αθώοι άμαχοι από τις δύο κοινότητες, γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένοι που εκτελέστηκαν εν ψυχρώ από φανατικούς και σε πράξεις αντεκδίκησης.

Τα οστά των ανθρώπων που χάθηκαν πριν από μισό αιώνα εντοπίζονται από τη μικτή (ελληνοκυπριακή και τουρκοκυπριακή) Διερευνητική Επιτροπή υπό τον ΟΗΕ και διακριβώνεται σε ποιους ανήκουν με τη μέθοδο DNA. Τα κόκαλα λένε πολλές αλήθειες για τους ομαδικούς τάφους, τα πηγάδια, τους σκουπιδότοπους όπου θάφτηκαν αθώοι άμαχοι και από τις δύο κοινότητες.

Στην εκδήλωση του ΟΠΕΚ, δύο βετεράνοι προοδευτικοί ηγέτες, ο πρώην πρόεδρος Γιώργος Βασιλείου και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μεχμέτ Αλί Ταλάτ κατέγραψαν την αγωνία τους για το πού οδηγείται η Κύπρος, την αδυναμία και την έλλειψη πολιτικής βούλησης εντός Κύπρου για να διανυθεί το τελευταίο… μίλι για συνολική συμφωνία επανένωσης και ειρήνης.

Κυρίως, όμως, άσκησαν κριτική για την παρούσα κατάσταση αναμόχλευσης του εθνικισμού, την τροφοδότηση νέων εστιών αναμέτρησης και τον κίνδυνο διχοτόμησης. Οι Βασιλείου και Ταλάτ συμφωνούν: η διχοτόμηση θα αφανίσει τις δύο κοινότητες. Η μία θα αφομοιωθεί από την Τουρκία, η άλλη θα έχει μόνιμο εχθρό τα 80 εκατομμύρια των Τούρκων.

Κουλτούρα ειρήνης

Λίγες ημέρες αργότερα, ο Κύπριος πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης και ο Τουρκοκύπριος ηγέτης Μ. Ακιντζί έκλειναν το προβληματικό για το Κυπριακό 2019 με μια κοινή παρουσία σε εκδήλωση του ΟΗΕ στο Λήδρα Πάλας. Σε μία από τις ελάχιστες κοινές παρουσίες τους, χαιρέτισαν την εκδήλωση παρουσία Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων εκπαιδευτικών για να εκφράσουν τη στήριξή τους στην καλλιέργεια κουλτούρας ειρηνικής συμβίωσης στο εκπαιδευτικό σύστημα και στα σχολεία των δύο κοινοτήτων.

Με απόφαση των δύο ηγετών λειτουργεί μικτή Τεχνική Επιτροπή για την Εκπαίδευση από το 2015. Εχουν όρους εντολής να εργαστούν ώστε να υπάρξει διεθνής εμπειρογνωμοσύνη από περιοχές εθνικιστικών συγκρούσεων για αναθεώρηση των αναλυτικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και της ιστορίας, ώστε να βοηθούν στην αυτογνωσία και τη συμφιλίωση.

Αντί δηλαδή να «δηλητηριάζουν» με εθνικισμό τα παιδιά, όπως συμβαίνει μέχρι σήμερα στα σχολεία, να πράξουν ακριβώς το αντίθετο. Να μιλήσουν για τις πολλές αλήθειες, όπως λ.χ. για τον πόνο και τα θύματα από τις δύο κοινότητες, και να καλλιεργήσουν την κριτική σκέψη για τις ιστορικές ευθύνες που ώθησαν στα άκρα τις σχέσεις των δύο κοινοτήτων.

Για παράδειγμα, να μιλήσουν για τις αιτίες που αρνήθηκαν δεκάδες φορές στο παρελθόν έναν λογικό και έγκαιρο συμβιβασμό. Για ηγέτες που αρνήθηκαν την ίδια την υπογραφή τους και τον όρκο τους στο κυπριακό Σύνταγμα – η απαγόρευση απόσχισης ή ένωσης με άλλο κράτος.

Ο Νίκος Αναστασιάδης απευθύνθηκε στον συνομιλητή του, Μ. Ακιντζί, και εξέφρασε τη στήριξή του προς τους εκπαιδευτικούς που πρωτοστατούν σε ανταλλαγές Ελληνοκύπριων και Τουρκοκύπριων μαθητών και σε κοινές δραστηριότητες: «Δεν υπάρχει άλλη επιλογή ή εναλλακτική, παρά να φέρουμε την ειρήνη στον τόπο μας», τόνισε. Ο Ν. Αναστασιάδης έκανε λόγο για τις παρεμβάσεις τρίτων, μηδεμιάς εξαιρουμένης, που δημιούργησαν τα προβλήματα: «Επιτέλους οι Κύπριοι, Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι να αναλάβουν την τύχη αυτής της χώρας, δημιουργώντας τις συνθήκες ειρηνικής συμβίωσης…»

Ο Μ. Ακιντζί με τη σειρά του αναφέρθηκε στη σημασία καλλιέργειας μιας κουλτούρας ειρήνης: «Πρέπει να αναρωτηθούμε τι κοινωνία θέλουμε. Αν η απάντηση είναι ειρήνη, ευημερία και συνύπαρξη, τότε πρέπει να μετασχηματίσουμε το εκπαιδευτικό μας σύστημα ανάλογα και παιδιά με ικανότητες κριτικής σκέψης και να είναι δημοκράτες».

Τίποτα από όσα λέχθηκαν δεν εφαρμόζεται. Η συμφιλίωση στην Κύπρο μένει για δεκαετίες ορφανή, χωρίς ηγεσίες ικανές ή πρόθυμες να αλλάξουν στην πράξη τα πράγματα.

Η επίσημη αιτιολόγηση είναι ότι όλα θα γίνουν όταν λυθεί το Κυπριακό. Κατά έναν παράδοξο τρόπο, σε κάθε ελπιδοφόρα προσπάθεια οι ηγεσίες των δύο κοινοτήτων δεν ευνοούσαν, ούτε επιδίωξαν, την απελευθέρωση των δυνάμεων της κοινωνίας για να δημιουργήσουν την απαραίτητη κουλτούρα συμφιλίωσης. Εδιναν πάντα προβάδισμα στη δική τους διαπραγμάτευση, θεωρώντας ότι η «δεύτερη διαδικασία» (second track) θα μπορούσε να περιμένει μέχρι να υπάρξει αμοιβαία αποδεκτή συμφωνία και ένα νέο συναινετικό περιβάλλον.

Η απουσία εμπνευσμένης ηγεσίας στην Κύπρο είναι στοιχείο της μόνιμης κριτικής που διατυπώνει πλέον ανοιχτά ο ΟΗΕ, κουβαλώντας όλη την εμπειρία δεκαετιών στις προσπάθειες επίλυσης. Πιο επίμονος στο ζήτημα είναι ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες, που αμφισβητεί ευθέως τις προθέσεις των πολιτικών ηγετών και αξιώνει προετοιμασία της κοινής γνώμης για το περιεχόμενο του συμβιβασμού.

Η κριτική αυτή δεν είναι διόλου αβάσιμη από τη στιγμή που ο ΟΗΕ διαπιστώνει ότι οι ηγέτες συνειδητά απέχουν από την επεξήγηση των θέσεων που οι ίδιοι έχουν συμφωνήσει στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Πόσο ακόμα όταν διοχετεύουν στην κοινή γνώμη διαστρεβλωμένες εκδοχές για να προκαλούν σκοπίμως τη σύγχυση και τον αποπροσανατολισμό των πολιτών τους.

Λογική και παραδοξότητα

H Κύπρος παρουσιάζει μια παράξενη όψη για όσους δεν γνωρίζουν σε βάθος τι συμβαίνει. Τα δελτία ειδήσεων βομβαρδίζουν την κοινή γνώμη με μια πολεμική ατμόσφαιρα προκλήσεων, παραβιάσεων, εισβολών εξ αφορμής όσων συμβαίνουν στις θάλασσες. Κάθε δήλωση προερχόμενη από τον αντίπαλο, ερμηνεύεται προκαταβολικά ως προκλητική, απαράδεκτη, θρασύτατη και επεκτατική, σε βαθμό που οι ειδήσεις είναι έτσι τοποθετημένες ώστε να κρατούν την κοινή γνώμη με τεντωμένα νεύρα.

Την ίδια στιγμή οι Ελληνοκύπριοι συνωστίζονται, σε ατέλειωτες ουρές, στα οδοφράγματα για να περάσουν στον Βορρά τις ημέρες των διακοπών. Πολλοί για διαμονή, εκδρομή ή ακόμα και για τακτικά ψώνια και ανεφοδιασμό σε καύσιμα. Τίποτα δεν θυμίζει τον αγωνιώδη τόνο του εκφωνητή και του ρεπορτάζ με τις ιαχές πολέμου. Μπορεί εν τέλει στην Κύπρο να συνυπάρχουν όλα σε ένα: η παραδοξότητα με τη λογική, ο ορθολογισμός με το εθνικιστικό παραλήρημα.

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εχει η Κύπρος «αποτρεπτική ισχύ»;
Συνεχείς περιπλοκές συναντά η Κύπρος στην εξωτερική πολιτική της, έχοντας μείνει ουσιαστικά απομονωμένη, χωρίς πραγματικές επιλογές στο ανοιχτό μέτωπο με την Τουρκία.
Εχει η Κύπρος «αποτρεπτική ισχύ»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πού «ταυτίζονται» στ’ αλήθεια η Αθήνα με τη Λευκωσία;
Μπορεί ο πρόεδρος Αναστασιάδης να διακήρυξε πως υπάρχει «πλήρης ταυτότητα απόψεων με την Αθήνα», όμως στην πραγματικότητα υπάρχει μία διαφορά: η κυβέρνηση Μητσοτάκη θέλει να αναπτύξει το κανάλι του διαλόγου με...
Πού «ταυτίζονται» στ’ αλήθεια η Αθήνα με τη Λευκωσία;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τα οδοφράγματα της ντροπής
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της απροκάλυπτης σκοπιμότητας είναι ότι οι δύο ιστορικές δίοδοι επικοινωνίας ανάμεσα σε Ελληνοκυπρίους και Τουρκοκυπρίους στο κέντρο της Λευκωσίας παραμένουν κλειστές.
Τα οδοφράγματα της ντροπής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ελλάδα και Τουρκία μπροστά στο φάσμα της σύγκρουσης
Η Τουρκία μετατράπηκε εδώ και καιρό σε πειρατή και λογαριάζει μέσα από αυτή την τυχοδιωκτική μέθοδο να παρουσιαστεί στο προσκήνιο της ιστορίας ως μια από τις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις.
Ελλάδα και Τουρκία μπροστά στο φάσμα της σύγκρουσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Αθήνα και Λευκωσία χωρίς στρατηγική
Η πικρή αλήθεια είναι ότι οι δύο κυβερνήσεις Ελλάδας και Κύπρου δεν διαθέτουν στρατηγική για την επίλυση των προβλημάτων τους, ούτε τον απαραίτητο συντονισμό για να τα χειριστούν. Περιορίζονται κατά καιρούς σε...
Αθήνα και Λευκωσία χωρίς στρατηγική
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φυσικό αέριο και κυπριακή ΑΟΖ: το τέλος της πολιτικής πλάνης
Η απόσταση μεταξύ των επί 3 χρόνια διακηρύξεων και της σημερινής «γυμνής» πραγματικότητας είναι τεράστια. Η Κύπρος δεν έγινε ενεργειακός κόμβος και το φυσικό αέριο άλλαξε τους κανόνες του παιχνιδιού, αλλά...
Φυσικό αέριο και κυπριακή ΑΟΖ: το τέλος της πολιτικής πλάνης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας