Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ομφαλοσκοπία και ησυχαστές
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ομφαλοσκοπία και ησυχαστές

  • A-
  • A+

Η ομφαλοσκοπία είναι μέθοδος με την οποία προσπαθούσαν να φτάσουν σε θρησκευτική έκσταση παρατηρώντας για μεγάλο χρονικό διάστημα τον ομφαλό τους. Το ίδιο όνομα έχει και μαντική μέθοδος που βασίζεται στην παρατήρηση του ομφάλιου λώρου.

Αυτός που ομφαλοσκοπεί, επικεντρώνοντας όλο του το ενδιαφέρον στον εαυτό του, με συνέπεια να αδιαφορεί για τον κοινωνικό περίγυρο, καλείται ομφαλοσκόπος. Υπάρχουν πολλά κοινά σημεία του ομφαλοσκόπου με τον σημερινό νάρκισσο.

Κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο, οι μοναχοί της Αθωνικής πολιτείας είχαν απασχοληθεί με μιαν ιδιαίτερα έντονη συζήτηση για τον ησυχασμό, αποδεικνύοντας τη σημαντικότητα του Αγίου Ορους στη θρησκευτική ζωή της (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας.

Ησυχασταί εισίν οι διαβιούντες εν ησυχία. Αυτό το όνομα δινόταν σε όσους είχαν στόχο την αδιαίρετη και πλήρη ενότητα με το Θείο και επέλεγαν την τέλεια απομόνωση από τον κόσμο.

Οι πρακτικές του ησυχασμού περιλάμβαναν την επανάληψη της απλής προσευχής «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ Θεού, ελέησόν με», σε συνδυασμό με την ομφαλοσκόπηση και ασκήσεις αναπνοής, με στόχο τη συγκέντρωση και την ανάταση της πνευματικής συνείδησης του μοναχού σε ένα ανώτερο επίπεδο.

Η θεωρία του ησυχασμού ταίριαζε στους απομονωμένους ερημίτες μοναχούς του Αγίου Ορους, που ακολουθούσαν τη δική τους ρουτίνα προσευχών. Στα γραπτά και στις ομιλίες του Γρηγορίου Παλαμά, που είχε διατελέσει ηγούμενος της Μονής Εσφιγμένου, δόθηκε πρωταρχικός ρόλος. Ο Παλαμάς ανέλυσε τις αρχές του ησυχασμού, μιλώντας για το «άκτιστο φως» του όρους Θαβώρ, την επίτευξη της «θείας έλλαμψης» κρατώντας την αναπνοή καθώς ο ησυχαστής απάγγελνε τη «νοερά προσευχή». Θεωρούσε πως οι μοναχοί με μια συνείδηση σε ανάταση μπορούσαν να έχουν την εμπειρία της θείας ενέργειας και του άκτιστου φωτός και να μοιάσουν -μέσω της θέωσης- με τον Θεό.

Βασικός αντίπαλος αυτής της θεωρίας ήταν ο μοναχός Βαρλαάμ, από την Καλαβρία της νότιας Ιταλίας, αλλά και πολλοί άλλοι που χαρακτήριζαν ομφαλοσκόπους όσους είχαν ακολουθήσει τη θεωρία του ησυχασμού. Το 1339 ο Βαρλαάμ στάλθηκε από τον Ανδρόνικο Γ' σε διάφορες διπλωματικές αποστολές στη Δύση, με απώτερο σκοπό την προτεινόμενη ένωση των Εκκλησιών.

Στα γραπτά του ο Βαρλαάμ άσκησε έντονη κριτική στις πρακτικές των ησυχαστών, που είχαν πλέον εδραιωθεί από τον Γρηγόριο Παλαμά, πράγμα που οδήγησε στην καταδίκη του από ένα τοπικό εκκλησιαστικό συμβούλιο το 341. Εναν χρόνο μετά ο Βαρλαάμ προσχώρησε στον Ρωμαιοκαθολικισμό, υποστηρίζοντας τον αριστοτελισμό του Ακινάτη εναντίον της πλατωνικής και νεο-πλατωνικής ιδεολογίας των ησυχαστών.

Το δόγμα απηχούσε τις ελληνικές εθνικές ιδέες στη πάλη τους με τη Δύση και εξέφραζε την κίνηση των μοναχών, με τη στήριξη του Αγίου Ορους και των μοναστηριών στη Βαλκανική χερσόνησο, που εξαρτιόνταν από αυτό.

Σημαντικά είναι επίσης τα κείμενα ενός άλλου ησυχαστή, του Νικόλα Καβάσιλα.

*ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκκλησιασμός και Αγιον Ορος
Ολοι όμως, όλοι, ένθεν κακείθεν, γνωρίζουν καλά τα όριά τους και τις ματσαράγκες τους. Για τα θέματα που συμφωνούν ανάσα. Δεν τους παίρνεις λέξη. Και καλά οι πολιτικοί, αλλά οι δημοσιογράφοι τι ρόλο βαράνε και...
Εκκλησιασμός και Αγιον Ορος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί «ξαναμαγεύεται» ο κόσμος;
Μία από τις ειδήσεις των προηγούμενων ημερών ήταν η αγιοκατάταξη, η αγιοποίηση, δηλαδή, του γέροντα Παΐσιου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Παράλληλα, ουρές σχηματίζουν καθημερινά οι πιστοί για να προσκυνήσουν...
Γιατί «ξαναμαγεύεται» ο κόσμος;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Στο Μετόχι του αγίου Ιγνατίου
Το Μετόχι Αγίων Αναργύρων της Ιεράς Μονής Λειμώνος, που βρίσκεται δύο χιλιόμετρα δυτικά της Καλλονής Λέσβου, παραχωρήθηκε με ενοίκιο το 1993 από τη Μονή στο Πανεπιστήμιο του Agder Νορβηγίας, για να στεγασθεί...
Στο Μετόχι του αγίου Ιγνατίου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Για τους 37 «επιστήμονες» του Μόρφου
Το πρόβλημα έγκειται στο ότι 37 πολίτες, που τυγχάνει να έχουν λάβει ανώτατη εκπαίδευση, συγχέουν την προσωπική τους θρησκευτική πίστη και τις ομοφοβικές προσωπικές απόψεις τους με την επιστημονική τους...
Για τους 37 «επιστήμονες» του Μόρφου
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θύμα η ελευθερία της έκφρασης
Πριν από λίγες ημέρες ένα σκίτσο με θέμα την Κοίμηση της Θεοτόκου, δημοσιεύθηκε σε μια σελίδα στο facebook και μηνύθηκε από κάποιον ακροδεξιό έφεδρο και ιερέα (!). Γιατί εκείνοι οι οποίοι μηνύουν, δεν αφήνουν...
Θύμα η ελευθερία της έκφρασης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το δικαίωμα στη βλασφημία
Η άσκηση του δικαιώματος της ελεύθερης έκφρασης εκ φύσεως ενοχλεί και γι’ αυτό ακριβώς το δικαίωμα προστατεύεται συνταγματικά. Ποιο δικαίωμα επικαλούνται όμως σε γενικές γραμμές οι μηνυτές σε όλες τις...
Το δικαίωμα στη βλασφημία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας