Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ομφαλοσκοπία και ησυχαστές
EUROKINISSI
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ομφαλοσκοπία και ησυχαστές

  • A-
  • A+

Η ομφαλοσκοπία είναι μέθοδος με την οποία προσπαθούσαν να φτάσουν σε θρησκευτική έκσταση παρατηρώντας για μεγάλο χρονικό διάστημα τον ομφαλό τους. Το ίδιο όνομα έχει και μαντική μέθοδος που βασίζεται στην παρατήρηση του ομφάλιου λώρου.

Αυτός που ομφαλοσκοπεί, επικεντρώνοντας όλο του το ενδιαφέρον στον εαυτό του, με συνέπεια να αδιαφορεί για τον κοινωνικό περίγυρο, καλείται ομφαλοσκόπος. Υπάρχουν πολλά κοινά σημεία του ομφαλοσκόπου με τον σημερινό νάρκισσο.

Κατά την ύστερη βυζαντινή περίοδο, οι μοναχοί της Αθωνικής πολιτείας είχαν απασχοληθεί με μιαν ιδιαίτερα έντονη συζήτηση για τον ησυχασμό, αποδεικνύοντας τη σημαντικότητα του Αγίου Ορους στη θρησκευτική ζωή της (Βυζαντινής) Αυτοκρατορίας.

Ησυχασταί εισίν οι διαβιούντες εν ησυχία. Αυτό το όνομα δινόταν σε όσους είχαν στόχο την αδιαίρετη και πλήρη ενότητα με το Θείο και επέλεγαν την τέλεια απομόνωση από τον κόσμο.

Οι πρακτικές του ησυχασμού περιλάμβαναν την επανάληψη της απλής προσευχής «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ Θεού, ελέησόν με», σε συνδυασμό με την ομφαλοσκόπηση και ασκήσεις αναπνοής, με στόχο τη συγκέντρωση και την ανάταση της πνευματικής συνείδησης του μοναχού σε ένα ανώτερο επίπεδο.

Η θεωρία του ησυχασμού ταίριαζε στους απομονωμένους ερημίτες μοναχούς του Αγίου Ορους, που ακολουθούσαν τη δική τους ρουτίνα προσευχών. Στα γραπτά και στις ομιλίες του Γρηγορίου Παλαμά, που είχε διατελέσει ηγούμενος της Μονής Εσφιγμένου, δόθηκε πρωταρχικός ρόλος. Ο Παλαμάς ανέλυσε τις αρχές του ησυχασμού, μιλώντας για το «άκτιστο φως» του όρους Θαβώρ, την επίτευξη της «θείας έλλαμψης» κρατώντας την αναπνοή καθώς ο ησυχαστής απάγγελνε τη «νοερά προσευχή». Θεωρούσε πως οι μοναχοί με μια συνείδηση σε ανάταση μπορούσαν να έχουν την εμπειρία της θείας ενέργειας και του άκτιστου φωτός και να μοιάσουν -μέσω της θέωσης- με τον Θεό.

Βασικός αντίπαλος αυτής της θεωρίας ήταν ο μοναχός Βαρλαάμ, από την Καλαβρία της νότιας Ιταλίας, αλλά και πολλοί άλλοι που χαρακτήριζαν ομφαλοσκόπους όσους είχαν ακολουθήσει τη θεωρία του ησυχασμού. Το 1339 ο Βαρλαάμ στάλθηκε από τον Ανδρόνικο Γ' σε διάφορες διπλωματικές αποστολές στη Δύση, με απώτερο σκοπό την προτεινόμενη ένωση των Εκκλησιών.

Στα γραπτά του ο Βαρλαάμ άσκησε έντονη κριτική στις πρακτικές των ησυχαστών, που είχαν πλέον εδραιωθεί από τον Γρηγόριο Παλαμά, πράγμα που οδήγησε στην καταδίκη του από ένα τοπικό εκκλησιαστικό συμβούλιο το 341. Εναν χρόνο μετά ο Βαρλαάμ προσχώρησε στον Ρωμαιοκαθολικισμό, υποστηρίζοντας τον αριστοτελισμό του Ακινάτη εναντίον της πλατωνικής και νεο-πλατωνικής ιδεολογίας των ησυχαστών.

Το δόγμα απηχούσε τις ελληνικές εθνικές ιδέες στη πάλη τους με τη Δύση και εξέφραζε την κίνηση των μοναχών, με τη στήριξη του Αγίου Ορους και των μοναστηριών στη Βαλκανική χερσόνησο, που εξαρτιόνταν από αυτό.

Σημαντικά είναι επίσης τα κείμενα ενός άλλου ησυχαστή, του Νικόλα Καβάσιλα.

*ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών

ΑΠΟΨΕΙΣ
Εκκλησιασμός και Αγιον Ορος
Ολοι όμως, όλοι, ένθεν κακείθεν, γνωρίζουν καλά τα όριά τους και τις ματσαράγκες τους. Για τα θέματα που συμφωνούν ανάσα. Δεν τους παίρνεις λέξη. Και καλά οι πολιτικοί, αλλά οι δημοσιογράφοι τι ρόλο βαράνε και...
Εκκλησιασμός και Αγιον Ορος
ΑΠΟΨΕΙΣ
Γιατί «ξαναμαγεύεται» ο κόσμος;
Μία από τις ειδήσεις των προηγούμενων ημερών ήταν η αγιοκατάταξη, η αγιοποίηση, δηλαδή, του γέροντα Παΐσιου από το Οικουμενικό Πατριαρχείο. Παράλληλα, ουρές σχηματίζουν καθημερινά οι πιστοί για να προσκυνήσουν...
Γιατί «ξαναμαγεύεται» ο κόσμος;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Θρησκεία και κοινωνικές σχέσεις
Η κοινωνία σήμερα έχει ανάγκη τη θρησκεία του ψυχολογικού και του κοινωνικού περιεχομένου, περισσότερο από τη θρησκεία που διδάσκει μιαν αλήθεια. Τίποτε δεν είναι όπως παλιά, τώρα τα σύνορα περιπλέκονται:...
Θρησκεία και κοινωνικές σχέσεις
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Μωυσής και ο Φαραώ
​​​​​​​Ο Μωυσής και ο Φαραώ δεν είναι και τόσο άγνωστοι μεταξύ τους. Για την ακρίβεια είναι στενοί συγγενείς. Προφανώς, πρόκειται για δύο ονειροπόλους που θέλουν να είναι σωτήρες. Για να ακριβολογούμε, ο ένας...
Ο Μωυσής και ο Φαραώ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ομ και ομοούσιος Τριάδα
Οι ιεράρχες μπορούν να συνέρχονται όσο και για ό,τι ζήτημα θέλουν, να διυλίζουν όσους κώνωπες επιθυμούν. Ας έχουν κατά νου ότι τίποτε δεν μπορεί να εμποδίσει την ελευθερία μας να ανάβουμε κερί σε ένα ξωκλήσι...
Ομ και ομοούσιος Τριάδα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου και Κτηματολόγιο
Το ελληνικό Δημόσιο έχει το δικαίωμα να προβάλλει το τεκμήριο κυριότητας σε άγριες γαίες, δηλαδή σε μη καλλιεργούμενες και μη οικοδομήσιμες εκτάσεις. Ας δούμε όμως πόσο το υπερασπίστηκαν οι ελληνικές...
Τεκμήριο κυριότητας του Δημοσίου και Κτηματολόγιο

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας