Ο όρος «ανάπτυξη» και τα κόκκινα φανάρια

Ηδη από την προπερασμένη βδομάδα διέρρεε από τον φιλοκυβερνητικό Τύπο η κατάθεση του Αναπτυξιακού Νομοσχεδίου του αρμόδιου υπουργείου, όμως έπρεπε να προηγηθεί η συνάντηση με τη Μέρκελ για να προσδιοριστεί επακριβώς το πλαίσιο που αυτή θα κινηθεί. Τελικά μάθαμε από τον πρωθυπουργό ότι το Αναπτυξιακό Νομοσχέδιο θα αναρτηθεί την προσεχή εβδομάδα για δημόσια διαβούλευση.

Επιγραμματικά από τις δηλώσεις του και από τις διαρροές στον Τύπο, τα αντικείμενα που πραγματεύεται αυτό το νομοσχέδιο είναι η απλοποίηση της γραφειοκρατίας, οι χρήσεις γης, η αξιολόγηση των επενδυτικών σχεδίων, η ταχεία εκδίκαση υποθέσεων που αφορούν τις επενδύσεις και ο ψηφιακός επενδυτικός χάρτης. Σε αυτά θα πρέπει να προστεθούν οι αινιγματικές αναφορές τού πρωθυπουργού στη ΔΕΘ περί «εξυγίανσης της αμυντικής βιομηχανίας» και περί «κοινής αμυντικής πολιτικής». Τα δύο τελευταία έχουν αποτελέσει αντικείμενα προσπαθειών όλων των κυβερνήσεων τα τελευταία δέκα χρόνια χωρίς επωφελή εθνικά αποτελέσματα ή, μάλλον, τα αποτελέσματά τους μας οδήγησαν στο να έρθουμε πιο κοντά στα γερμανικά αμυντικά προϊόντα.

Τα προαναφερόμενα αντικείμενα του νομοσχεδίου αφορούν τα στοιχεία του αλγόριθμου που κάθε επενδυτική εταιρεία συμβουλεύεται πριν κινηθεί σχετικά. Υπάρχουν και πολλά άλλα στοιχεία που εισέρχονται ως δεδομένα στον αλγόριθμο αυτό, όπως το κόστος εργασίας, το επίπεδο εκπαίδευσης των εξειδικευμένων εργατών, η ικανότητα της χώρας να διασφαλίζει την εργασιακή ειρήνη και άλλα που αποτελούν αντικείμενα άλλων υπουργείων, τα οποία βλέπουμε να εργάζονται στο πλαίσιο συγκεκριμένων πολιτικών για να καλύψουν τις σχετικές απαιτήσεις.

Το ότι οι επενδύσεις ξένων και ντόπιων στη χώρα μας είναι αποτέλεσμα της αξιολόγησης ενός αλγορίθμου είναι γνωστό για χρόνια. Βέβαια και η προηγούμενη κυβέρνηση δεν μπορούσε να το καταλάβει ή να το αποδεχτεί. Οι αριθμοί είναι αδίστακτοι και στο παγκοσμιοποιημένο καπιταλιστικό σύστημα κάποια διαφορά σε ένα δεκαδικό στοιχείο ενός αλγορίθμου είναι υπεραρκετή για την άμεση μεταφορά κάποιων εκατομμυρίων δολαρίων από μια χώρα σε μια άλλη, μερικές χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά.

Αραγε αυτό που πραγματικά χρειάζεται η χώρα μας είναι να φτιάξουμε τα νούμερα των εξισώσεων για να έρθουν οι επενδύσεις; Αθελά μου έρχεται ο συνειρμός της αναμόρφωσης της περιοχής του Αμστερνταμ με τα κόκκινα φανάρια, τον περασμένο Ιούλη, από τη δήμαρχο Φέμκε Χάλσεμα που πρότεινε, μεταξύ άλλων, να σταματήσει η πρακτική τού να ποζάρουν οι εκδιδόμενες γυναίκες σε βιτρίνες στις προσόψεις των κτιρίων.

Η λογική της λογιστικής ικανοποίησης των όρων για ξένες επενδύσεις στην Ελλάδα είναι διαχρονική, ακόμη και σε περιπτώσεις που αυτό ήταν εθνικά ζημιογόνο. Αυτό που απαιτείται, περισσότερο από τη λογιστική διευθέτηση, είναι η χάραξη συγκεκριμένης αναπτυξιακής στρατηγικής για τη χώρα μας, που θα στηρίζεται στις δυνατότητες, τις ανάγκες και τις απαιτήσεις της. Με λίγα λόγια χρειάζεται ένα μακρόπνοο όραμα, το οποίο θα υποστηριχτεί εμφατικά και με ολιστικό τρόπο από την πολιτεία. Αυτό θα χρησιμοποιηθεί ως βάση και σε αυτό, εφαρμόζοντας τους αλγορίθμους τους, θα κληθούν οι ξένοι και ντόπιοι επενδυτές να επενδύσουν, έτσι ώστε να ξεφύγουμε από τον συνειρμό των «κόκκινων φαναριών».

Τα τελευταία πέντε χρόνια η μοναδική εθνική στρατηγική που γνωρίζω ότι απόκτησε επίσημο χαρακτήρα, μέσω της έγκρισής της από το ΚΥΣΕΑ τον Μάρτη του 2017, ήταν η Εθνική Αμυντική Βιομηχανική Στρατηγική (ΕΑΒΣ), η οποία τελικά ήταν και αυτή θύμα της γραφειοκρατίας. Η ΕΑΒΣ, αν και έγινε προσπάθεια τον Νοέμβρη του 2018 (!), δεν μπόρεσε να ενταχθεί σε ένα νόμο που θα αντικαθιστούσε τον μνημονιακό Ν. 3978/2011, ο οποίος αφορούσε τη συμμόρφωση της χώρας μας με τους όρους της Ευρωπαϊκής Οδηγίας 2009/81/ΕΚ.

Η Ελλάδα ήταν η πρώτη χώρα της Ε.Ε. που υιοθέτησε αυτήν την οδηγία, με σκοπό «να προάγει τον ανταγωνισμό και να εισάγει τη διαφάνεια στις προμήθειες που σχετίζονται με τους τομείς της άμυνας και της ασφάλειας».

Το αποτέλεσμα αυτού του νόμου ήταν, όπως προαναφέρθηκε, η χώρα μας να «αγοράζει γερμανικά». Η λογική τής παραπάνω οδηγίας ήταν καθαρά λογιστική, συγχέοντας σκόπιμα το «επιχειρησιακό» με το «επιχειρηματικό» και εγείρει προβληματισμό για τον ρόλο της αντιπροσωπείας μας στην Ευρώπη, κατά τη διάρκεια της διαβούλευσης και αρχικής συγγραφής της. Ο νέος νόμος θα αξιοποιούσε τις προβλέψεις του άρθρου 346 της Συνθήκης για τη Λειτουργία της Ε.Ε. (ΣΛΕΕ) και θα επέβαλλε ειδικούς όρους σχετικά με την εκτέλεση των σχετικών συμβάσεων προς όφελος των ελληνικών εταιρειών αλλά, κυρίως, της διατήρησης της στρατιωτικής εφοδιαστικής αλυσίδας.

Οι περιστάσεις είναι τέτοιες, ιδίως στο πεδίο της άμυνας, που η επιλογή ενός σχετικού οράματος βασισμένου στην ΕΑΒΣ είναι αναγκαία και άμεση. Στο πλαίσιο αυτό μια ενδεχόμενη ιδιωτικοποίηση των Ελληνικών Αμυντικών Συστημάτων (ΕΑΣ) κινείται σε αντίθετη κατεύθυνση. Κινείται επίσης αντίθετα με καλές πρακτικές που εφάρμοσαν χώρες με μεγαλύτερη εμπειρία από τη δική μας στον αμυντικό τομέα, όπως η Μεγάλη Βρετανία.

Το παράδειγμα της QinetiQ είναι χαρακτηριστικό. Η εταιρεία αυτή δημιουργήθηκε τον Ιούλιο του 2001, όταν το υπουργείο Αμυνας του Ηνωμένου Βασιλείου (MOD) διαχώρισε σε δύο τμήματα τον Οργανισμό Αξιολόγησης και Ερευνας για την Αμυνα (DERA). Το μικρότερο τμήμα της DERA αποτέλεσε το Dstl (Εργαστήριο Αμυντικής Επιστήμης και Τεχνολογίας).

Το μεγαλύτερο μέρος του, συμπεριλαμβανομένων του προσωπικού και των περισσότερων μη πυρηνικών υποδομών, μετονομάστηκε σε QinetiQ από την ελληνική λέξη «κινώ» και προετοιμάστηκε για ιδιωτικοποίηση. Το 2002 η QinetiQ έκανε σύμπραξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα με αγορά μετοχών της από τον όμιλο Carlyle. Το 2003, υπέγραψε μια 25ετή συμφωνία συνεργασίας, βάσει της οποίας παρέχει στο ΥΠΑΜ Μεγάλης Βρετανίας υπηρεσίες αξιολόγησης και προϊόντα για στρατιωτικά και μη (διττής χρήσης), συστήματα, όπλα και εξαρτήματα. Τον Φεβρουάριο του 2006, η QinetiQ εντάχθηκε επιτυχώς στο Χρηματιστήριο του Λονδίνου και ο Ομιλος Carlyle πώλησε το μερίδιό του στην εταιρεία.

Με γνώμονα τις δυνατότητες ελληνικών αμυντικών βιομηχανιών, αλλά και εγχώριων εταιρειών που δραστηριοποιούνται στην παροχή υπηρεσιών στους τομείς ασφάλειας και άμυνας, η ανάπτυξη που μπορεί να έρθει ως αποτέλεσμα αυτού του οράματος είναι δεδομένη, με την προϋπόθεση ότι θα επιλεγεί και ο κατάλληλος φορέας για την υλοποίησή του. Αυτό θα αποτελέσει και ένα ισχυρό οργανωτικό πλεονέκτημα, κατά την αξιολόγηση από τους επενδυτικούς αλγόριθμους. Ενδεικτικά η γείτων και σύμμαχος χώρα έχει προβλέψει για τον ρόλο αυτό ξεχωριστό υπουργείο.

* Απόστρατος ιπτάμενος αξιωματικός της Πολεμικής Αεροπορίας. Το 2010 ήταν διοικητής στο διεθνές αεροδρόμιο της Καμπούλ στο Αφγανιστάν και πριν από την αποστρατεία του, από τον Μάρτιο του 2016 μέχρι το καλοκαίρι του 2017, ήταν επικεφαλής στο διυπουργικό Κεντρικό Επιχειρησιακό Οργανο Μετανάστευσης