«Δεν συνέβη ποτέ και εξάλλου τους άξιζε». Η περίφημη αυτή φράση που χρησιμοποιήθηκε από την Αμερικανίδα Oπτον, το 1971 (όταν ανέλυε τις δημόσιες ρητορικές μετά τη σφαγή Βιετναμέζων πολιτών στο Μάι Λάι από πεζοναύτες και την αποανθρωποποίηση των Βιετκόνγκ από τους κατά τεκμήριο «πολιτισμένους της Δύσης»), εξηγεί σε σημαντικό βαθμό τους κυνικούς, βολικούς τρόπους με τους οποίους μια κοινωνία σε γνωστική και συναισθηματική σύγκρουση με αυτό που συνέβη το «διαπραγματεύεται» ώστε να μη διαταραχθεί το συλλογικό ναρκισσιστικό της προσωπείο. Και περιγράφει, ταυτόχρονα, πολλές ρητές και άρρητες στάσεις κάθε φορά που ένα ενοχλητικό γεγονός υπενθυμίζει ότι το αληθινό της πρόσωπο δεν είναι συλλογικό μα επιλεκτικό, αποτελώντας συναίρεση των προνομιακών της ομάδων.
Η κοινωνική αντιμετώπιση του θύματος και του θύτη, όπως κι οι συνεπαγόμενες αναπαραστάσεις τους, βρίσκεται σε ευθεία αναλογία με τη θέση τους στην κοινωνική (οικονομική και πολιτιστική) ιεραρχία και τον τρόπο αποτίμησης των «χαρακτηριστικών» της τελευταίας. Με άλλα λόγια, όπως αξίζει να υπενθυμίζουμε, εάν ο θύτης ενός εγκλήματος ή δυστυχήματος ανήκει στη «σωστή ομάδα» (που αποδεικνύει το σωστό της κοινωνικής εξουσίας), τότε φταίχτης ή «προκλητής» είναι το θύμα, ενώ αν ανήκει στη «λάθος», φταίει ξεκάθαρα η εγγενής ανηθικότητα ή ανικανότητα της ομάδας του.
Το κυρίαρχο χαρακτηριστικό (φυλετικό, θρησκευτικό, ταξικό, έμφυλο, πολιτικό κ.λπ.) χρησιμοποιείται με τρόπο που να νομιμοποιεί (είτε μέσα από την εκ προοιμίου αθωότητα είτε μέσα από την εκ προοιμίου ενοχή) ως «αυτονόητη» την αξιολογική κατάτμηση των «ειδών» του ανθρώπου, αλλά και ως μηχανισμός αστυνόμευσης της ίδιας της χειραγωγημένης (και όμως χειριστικής ταυτόχρονα) φύσης του ανθρώπου και της κοινωνίας του.
Τα θυμήθηκα όλα αυτά τώρα που συνειδητοποιώ πόσο «σοκαρισμένη» δηλώνει η Ελλάδα από τον «ομαδικό βιασμό του δημοσιογράφου-παρουσιαστή»… Και θυμάμαι τον καταπληκτικό βραβευμένο γιατρό, τον Denis Mukwege, που προσπαθούσε να γιατροπορέψει κακοποιημένες γυναίκες στην Αφρική κι έλεγε πάντα ως παράδειγμα πως όταν κάποτε βιάστηκε νέος ενήλικος, είχαν φρικάρει οι πάντες και εκεί, γιατί ο βιασμός του άνδρα θεωρείται αφύσικος, ενώ της γυναίκας έχει ασυνείδητα «φυσιολογικοποιηθεί»… Αυτά για πράγματα πάντοτε αφύσικα και ποτέ φυσικά…
Αν δεν παρέμβουμε όχι μόνο νομικά αλλά και στο πεδίο των αναπαραστάσεων, όχι μόνο στο επίπεδο της συλλογικής απαγόρευσης αλλά και της ιδιωτικής κατανόησης δηλαδή, τότε θα είμαστε μόνιμα στα μισά του δρόμου… Κι αυτό θυμίζει πόσο σημαντική είναι η επανάληψη αυτού που είχε πραγματοποιηθεί στη Θεσσαλονίκη στα τέλη της δεκαετίας του ’80 και που το επικαιροποίησε η Βίλμα Μενίκη μέσα από το ντοκιμαντέρ «Οι Κατίνες μου»: ενός φεμινιστικού φεστιβάλ.
