Οπως το κακό νόμισμα διώχνει το καλό, έτσι και το κακό ΜΜΕ-περιεχόμενο διώχνει το καλό. Οι όποιες καλές εκπομπές είχε η τηλεόραση μοιάζουν τώρα πια, στη σημερινή πολυ-κάναλη εποχή της υπερ-έκθεσης στην ατελείωτη ροή των μηνυμάτων, με τηλεοπτικούς σταθμούς να είναι σε οικονομικό αδιέξοδο, σαν μια μακρινή και μάλλον ευχάριστη ανάμνηση με κάποιες ρομαντικές αποχρώσεις.
Αρκετές από τις σημερινές εκπομπές των ΜΜΕ χαρακτηρίζονται από ένα ολοένα διευρυνόμενο ποσοστό συμπολιτών μας, και κυρίως νέων ατόμων, «σκουπίδια» (trash). Και αυτός ο χαρακτηρισμός δεν έχει μόνο αισθητικές διαστάσεις, αλλά αφορά την ίδια την ουσία τους, δηλαδή το ίδιο το νόημα που παράγουν (αν παράγουν κάποιο νόημα).
Φαίνεται όμως ότι αυτή η σκουπιδοφαγία έχει αρχίσει να διογκώνεται επικίνδυνα και να καταλαμβάνει ένα αυξανόμενο τμήμα της καθημερινότητάς μας. Εχουμε, πέρα από τα προγράμματα-σκουπίδια, και τις ειδήσεις-σκουπίδια, και εμπορεύματα-σκουπίδια, φαγητά-σκουπίδια, ιδέες-σκουπίδια, σχέσεις-σκουπίδια, παιδεία-σκουπίδια, που περιθωριοποιεί συστηματικά κάθε αμφισβήτηση και κριτική σκέψη, καθημερινότητα-σκουπίδια.
Ιδιαίτερα οι ειδήσεις-σκουπίδια, ή το αποτέλεσμα της εργασίας των αποκαλούμενων «δημοσιογράφων-παπαγάλων», αποδομούν εντελώς την πραγματικότητα, δημιουργούν πολίτες που ζουν σε ένα αέναα φοβικό καθεστώς, ευεπίφορους στην όποια κινδυνολογία. Και παράλληλα, αυτή η πρακτική κάνει τη μεγαλύτερη δυνατή ζημιά στην ίδια την έννοια της δημοσιογραφίας, στον ίδιο της τον πυρήνα. Σαν αποτέλεσμα, η πτώση της κυκλοφορίας των ίδιων των εφημερίδων είναι πια περισσότερο από ορατή.
Βέβαια, η απάντηση κάποιων «κύκλων» είναι ότι τα νέα ΜΜΕ, όπως το διαδίκτυο, είναι αυτά που επηρεάζουν πλέον την καθημερινότητα. Χωρίς τη στοιχειώδη ενδοσκόπηση, όλα αυτά αποτελούν «προφάσεις εν αμαρτίαις», είναι υπεκφυγές και τίποτε άλλο από μια συγκάλυψη της ζώσης πραγματικότητας.
Αφού συμβαίνουν όλα αυτά, και ταυτόχρονα μάλιστα, δεν θα ήταν άδικο να πούμε πως γινόμαστε εθισμένοι στη σκουπιδοφαγία. Και όλα αυτά οδηγούν σε καταστάσεις ιδιαίτερα δύσκολα αναστρέψιμες. Αναστρέψιμες μόνο με συνεχή προσπάθεια και συστηματικότητα (για τις οποίες μάλλον δεν διακρινόμαστε).
Πρόσφατα, χώρες εκτός της «πολιτισμένης» Δύσης ανακοίνωσαν ότι δεν θα δέχονται πλέον επί πληρωμή τα σκουπίδια που τους στέλνει η Δύση για αποθήκευση. Αυτό ξεκίνησε από την Κίνα και συνεχίζεται τώρα με τις Φιλιππίνες, που στέλνουν πίσω στον Καναδά ολόκληρες καραβιές με (καναδέζικα) σκουπίδια. Μάλιστα ο πρόεδρος των Φιλιππίνων, Ντουτέρτε, δήλωσε στα διεθνή ΜΜΕ ότι οι Καναδοί «μπορούν να φάνε τα σκουπίδια τους, αν δεν μπορούν να τα κάνουν κάτι άλλο».
Η άμεση συνέπεια αυτής της κίνησης είναι ότι τα προϊόντα της Δύσης γίνονται λιγότερο ανταγωνιστικά σε επίπεδο λιανικής τιμής στον διεθνή ανταγωνισμό, εφόσον το κόστος της διαχείρισης των σκουπιδιών θα προστίθεται, επιμεριζόμενο, στη λιανική τιμή των προϊόντων. Μοιάζουν αυτά τα διαρκώς αυξανόμενα φαινόμενα με τέλος εποχής.
* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ Πανεπιστημίου Αθηνών
