Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Δημοκρατία και καπιταλισμός
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Δημοκρατία και καπιταλισμός

  • A-
  • A+

«Αν οι πολιτικές και οι οικονομικές ελευθερίες είναι αδέλφια, μια ενδεχόμενη αιμομικτική σχέση μεταξύ πλούτου και εξουσίας μπορεί να εξελιχθεί σε θανάσιμη απειλή για τη δημοκρατία. Αν η οικονομική ισχύς μπορεί εύκολα να μετατρέπεται σε πολιτική ισχύ, τότε ο κίνδυνος για κάθε είδους διαφθορά διπλασιάζεται. Συχνά ο πλούτος και η πολιτική εξουσία συγκεντρώνονται στα ίδια χέρια, με αποτέλεσμα οι λίγοι πλούσιοι και ισχυροί να διατηρούν -ή και να ενισχύουν- τον έλεγχό τους επί των πολλών» (Αλ Γκορ).

«Οι ανισότητες μεταξύ πλουσίων και φτωχών είναι η παλαιότερη και πιο μοιραία ασθένεια όλων των δημοκρατικών καθεστώτων» (Πλούταρχος).

«Ολα για μας και τίποτα για τους άλλους φαίνεται πως υπήρξε το διαχρονικό όσο και καταστροφικό μότο των κυρίαρχων του κόσμου» (Ανταμ Σμιθ, για τις πλούσιες, ισχυρές αλλά και διεφθαρμένες ελίτ στην ιστορία της ανθρωπότητας).

«Καθώς ο πλούτος θα αυξάνεται και θα συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια, καθώς η χλιδή θα κυριαρχεί στην κοινωνία, η αρετή όλο και περισσότερο θα θεωρείται χαριτωμένο συμπλήρωμα του πλούτου και τα πράγματα θα τείνουν να απομακρύνονται από τα πρότυπα του δημοκρατικού πολιτεύματος» (Αλεξάντερ Χάμιλτον).

Τα ερωτήματα προκύπτουν επομένως πάντα επίκαιρα αλλά και πάντα αμείλικτα.

Η κατανομή του πλούτου έχει την ίδια θεσμική βαρύτητα με την ορθολογική κατανομή της πολιτικής εξουσίας στο δημοκρατικό πολιτικό σύστημα;

Η οικονομική ελευθερία μπορεί να σχετικοποιεί την πολιτική ελευθερία και την κοινωνική ισότητα;

Η χειραγώγηση της πολιτικής σκέψης και δράσης των πολιτών προέρχεται κυρίως από το οργανικό σύστημα της εξουσίας του πλούτου; Δηλαδή από το σύστημα της συγκεντρωτικής εξουσίας των ΜΜΕ;

Η χρησιμοποίηση της δημόσιας εξουσίας για προσωπικό όφελος γίνεται ευκολότερη ή δυσκολότερη για τους φορείς της οικονομικής ισχύος; Το πελατειακό κράτος είναι το δικό τους σε ένα δικό τους οικονομικό σύστημα; Και αν η δημοσιότητα είναι ίσως το μόνο αντίδοτο απέναντι στην κατάχρηση της εξουσίας εκ μέρους των ολίγων, μπορεί αυτή να λειτουργήσει ελεύθερα και απρόσκοπτα όταν είναι εγκλωβισμένη και άρα απενεργοποιημένη;

Η διαφθορά που κατατρώει τις σάρκες του πολιτικού συστήματος και καταστρέφει τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτικής και πολιτών ανήκει βασικά στον χώρο της εξουσίας του χρήματος; Το σκάνδαλο Novartis, το μεγαλύτερο ίσως σκάνδαλο όλων των εποχών, αναφέρεται στους πολλούς ή στις συναναστροφές μεταξύ των ολίγων και «εκλεκτών»; Πόσος χρόνος διατέθηκε για τη διεξοδική συζήτησή του κατά τις προεκλογικές περιόδους; Πόσο «ενημερώθηκαν» οι πολίτες;

Φορολογική πολιτική με οριζόντια χαρακτηριστικά (π.χ. οριζόντια μείωση του ΕΝΦΙΑ) ή που αποβλέπει στη μείωση της φορολογίας των κερδών των μεγάλων επιχειρήσεων ή των εισοδημάτων του μεγάλου πλούτου είναι σύμφωνη με το Σύνταγμα;

Υπάρχουν πολιτικά κόμματα και πολιτικοί αρχηγοί στην απόλυτη υπηρεσία του επιχειρηματικού κεφαλαίου; Το «κυβερνητικό πρόγραμμα» της Ν.Δ. συγκροτήθηκε στα εφοπλιστικά γραφεία και στα γραφεία των επιχειρηματικών ομίλων ή όχι; Αυξημένη ισχύς και επιρροή των μεγάλων εταιρειών στο οικονομικό, αλλά και στο πολιτικό πεδίο; Ο ανταγωνισμός, όταν οδηγεί σε ανισότητα προς όφελος του επιδέξιου, του τυχερού, του πονηρού, ακυρώνει την παραδοχή της δημοκρατίας ότι «όλοι είναι ίσοι»;

Σε ένα σύστημα αγοράς μπορεί η αντιπροσωπευτική δημοκρατική εξουσία να αγοράζεται; Θα μπορούσε δηλαδή να αποτελεί προϊόν εμπορικής συναλλαγής;

Η παραπομπή σε κάποια βασικά άρθρα του Συντάγματος, όπως ισχύει, οδηγεί στην εκμαίευση μιας πρώτης απάντησης.

4 παρ.2 «οι Ελληνες και Ελληνίδες έχουν ίσα δικαιώματα και υποχρεώσεις», 4 παρ. 5 «οι Ελληνες πολίτες συνεισφέρουν χωρίς διακρίσεις στα δημόσια βάρη, ανάλογα με τις δυνάμεις τους», 25 παρ. 1 η αρχή του κοινωνικού κράτους δικαίου, «ο άνθρωπος ως άτομο και ως μέλος του κοινωνικού συνόλου», 106 παρ. 2 «η ιδιωτική οικονομική πρωτοβουλία δεν επιτρέπεται να αναπτύσσεται σε βάρος της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ή προς βλάβη της εθνικής οικονομίας», 14 παρ. 9 «απαγορεύεται η συγκέντρωση του ελέγχου περισσότερων μέσων ενημέρωσης της αυτής ή άλλης μορφής».

Επομένως η διαχωριστική γραμμή καπιταλισμού και δημοκρατικού πολιτικού συστήματος μετατοπίζεται, κατά το Σύνταγμα, προς όφελος της δημοκρατίας.

Και κάτι ακόμη, ενδεχομένως θεσμικά και πολιτικά χρήσιμο: άρθρο 120 παρ. 4 «η τήρηση του Συντάγματος επαφίεται στον πατριωτισμό των Ελλήνων».

* ομότιμος καθηγητής, πρώην αντιπρύτανη του Πανεπιστημίου Αιγαίου

ΑΠΟΨΕΙΣ
Ανακάτεμα της τράπουλας και αναδιανομή εξουσίας
Εδραία στην Ελλάδα είναι η άποψη ότι η πολιτική εξουσία μπορεί να ορίσει τους κανόνες του παιχνιδιού και να αλλάξει τους συσχετισμούς δύναμης ώστε να λειτουργήσουν σε όφελος των αρχών και των συμφερόντων που...
Ανακάτεμα της τράπουλας και αναδιανομή εξουσίας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η επιστροφή της πολιτικής
Η πανδημία τείνει να καταστήσει αυτονόητο το αδιανόητο, τον τερματισμό μιας περιόδου σαράντα χρόνων όπου κυριαρχούσε η θρησκευτική πίστη για τη πρωτοκαθεδρία μιας παγκόσμιας οικονομίας.
Η επιστροφή της πολιτικής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μετά τον ιό, ποια «επόμενη μέρα»
Οι επιπτώσεις, οικονομικές, πολιτικές και κοινωνικές, μετά τον κορονοϊό θα είναι πολύ βαριές. Σηματοδοτούν ταυτόχρονα την ανάγκη να γίνει το κράτος πρωταγωνιστής στη δημιουργία ενός διχτυού ασφαλείας για τους...
Μετά τον ιό, ποια «επόμενη μέρα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η μάχη των συμβολισμών της λαϊκής γλώσσας
Στα χρόνια της ευμάρειας για την ελληνική κοινωνία, η γλώσσα υπηρετούσε την αποκαλούμενη στάση εικονικής ευμένειας και υψηλής απατηλής οικειότητας, στα χρόνια της οικονομικής υστέρησης η ίδια γλώσσα...
Η μάχη των συμβολισμών της λαϊκής γλώσσας
ΑΠΟΨΕΙΣ
Η (ανταλλακτική) αξία της σιωπής
Ο Τζούλιαν Ασάνζ είναι αυτό που λένε «Ο ελέφαντας στο δωμάτιο». Δηλαδή, το καναρίνι βαθιά στο ορυχείο, που το κελάηδημά του προηγείται του θανάτου του. Η πορεία του Ασάνζ και ο προβλεπόμενος θάνατός του, εάν...
Η (ανταλλακτική) αξία της σιωπής
ΑΠΟΨΕΙΣ
Δημοκρατία και τύποι διακυβέρνησης
Στη διεθνή επιστημονική και πολιτική κοινότητα, η συζήτηση για τα προβλήματα που αντιμετωπίζει στις μέρες μας η δημοκρατική συνθήκη «έχει ανάψει» για τα καλά, όπως θα έλεγε κάποιος. Και σε αυτές τις συζητήσεις...
Δημοκρατία και τύποι διακυβέρνησης

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας