Νεανικοί έρωτες

Σεπτέμβριος 2015. Οι νέοι ερωτεύονται τον ΣΥΡΙΖΑ. Στο exit poll της ημέρας καταγράφει ποσοστό 41,5% στους κάτω των 24 ετών και κερδίζει προβάδισμα 25 μονάδων από τη Ν.Δ. που περιορίζεται στο 16,5%. Ο ΣΥΡΙΖΑ ταυτίζεται με την ελπίδα πολιτικής αλλαγής και με τον εναλλακτικό της λιτότητας δρόμο, προσδοκίες αναμενόμενα πιο έντονες μεταξύ των νέων. Με εξαίρεση την κατηγορία των ανέργων -η οποία σε σημαντικό βαθμό επικαλύπτεται με την ηλικιακή κατηγορία των 18-24 ετών- ο ΣΥΡΙΖΑ συγκεντρώνει σε αυτό το τμήμα των εκλογέων το υψηλότερο ποσοστό του.

Μάιος 2019. Οι νέοι χάνουν τον ενθουσιασμό τους με τον ΣΥΡΙΖΑ. Στο exit poll της Κυριακής που μας πέρασε, ο ΣΥΡΙΖΑ καταγράφει ποσοστό 24% στους κάτω των 24 ετών και υπολείπεται 1,5% της Ν.Δ. που φτάνει στο 25,5%. Η πολιτική αλλαγή δεν ήρθε και ο εναλλακτικός της λιτότητας δρόμος έβγαλε στο ίδιο σημείο. Προφανώς οι νέοι των 17 έως 24 ετών του 2019 δεν είναι ακριβώς οι ίδιοι με τους νέους των 18 έως 24 ετών του 2015, όμως είναι σαφές ότι ένα σημαντικότατο κομμάτι των νέων ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ του 2015 τον εγκατέλειψε το 2019.

Είναι επίσης βάσιμο να θεωρήσουμε ότι για την πλειονότητα των εκλογέων της «πρώτης φοράς», δηλαδή εκείνων που δεν είχαν ψηφίσει το 2015 και ήρθαν για πρώτη φορά στις κάλπες το 2019, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν μπορούσε να εκληφθεί ως το αντι-συστημικό κόμμα που θα αντιμαχόταν την πολιτική και οικονομική κανονικότητα της διαπλοκής ή της λιτότητας, για τον απλούστατο λόγο ότι αυτοί τον είχαν γνωρίσει ως ένα «κανονικό κόμμα εξουσίας», το οποίο αναπαρήγαγε τους όρους της κακώς εννοούμενης κανονικότητας.

Ποιος λοιπόν κέντρισε το ενδιαφέρον των νέων ψηφοφόρων στις εκλογές της περασμένης Κυριακής; Τα στοιχεία του exit poll καταγράφουν υπερδιπλάσιο του μέσου ποσοστού για τη Χρυσή Αυγή στη νεότερη ηλικιακή κατηγορία (9,5%) και συγκριτικά υψηλότερο του μέσου ποσοστού για τα πολύ μικρά κόμματα που δεν πέτυχαν κοινοβουλευτική εκπροσώπηση, ενώ την ίδια στιγμή η Ν.Δ. και το ΚΙΝ.ΑΛΛ. βρέθηκαν κάτω του μέσου όρου τους. Η εκλογική απήχηση της Χρυσής Αυγής στους νέους δεν είναι ένα καινούριο χαρακτηριστικό, καθώς και το 2015 η Χρυσή Αυγή συγκέντρωσε υψηλότερα του μέσου όρου της ποσοστά στους νέους έως 24 ετών (10,5%). Ωστόσο η σύγκριση των ποσοστών της Χρυσής Αυγής αποκαλύπτει ότι η απήχησή της δεν συρρικνώθηκε στη νεότερη ηλικιακή κατηγορία με τον τρόπο που αυτή σημειώθηκε στις υπόλοιπες κατηγορίες.

Η διαφορά αυτή φαίνεται να σχετίζεται με την επίδοση του νέου παίκτη στον ακροδεξιό χώρο, της Ελληνικής Λύσης, στις μεγαλύτερες ηλικιακές κατηγορίες (για παράδειγμα 6% για την Ελληνική Λύση έναντι 3% για τη Χρυσή Αυγή στους 55 έως 64 ετών). Συμπερασματικά, η ακροδεξιά ρητορική και η συνωμοσιολογία συνεχίζουν να είναι καλοδεχούμενα από τον ίδιο όγκο ψηφοφόρων. Ωστόσο, η εμφάνιση της Ελληνικής Λύσης αυξάνει τον ανταγωνισμό με τη Χρυσή Αυγή στα πιο ηλικιωμένα στρώματα, ενώ δεν συμβαίνει το ίδιο στα νεότερα.

* αναπληρωτής καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας