Τις τελευταίες ημέρες όλοι, πολίτες, πολιτικοί, πολιτικοί αναλυτές, πολιτικοί επιστήμονες και πολλοί άλλοι έχουν αναλάβει το έργο να εξηγήσουν πώς και γιατί ηττήθηκε ο ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές (26 Μαΐου 2019). Αλλοι καταφεύγουν στη θετικιστική – αιτιοκρατική λογική για να εντοπίσουν τα αίτια της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ και της νίκης της Ν.Δ. και άλλοι υιοθετούν την κριτικο-ερμηνευτική μέθοδο, η οποία δεν εξετάζει τα αίτια, αλλά τους ποικιλώνυμους παράγοντες που διαμόρφωσαν τις συνθήκες του συμβάντος.
Ακολουθώ, λοιπόν, αυτή τη δεύτερη κριτικο-ερμηνευτική λογική και διατυπώνω εξαρχής τη θέση μου. Η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ δεν έχει να κάνει τόσο με την πολιτική αντιπαράθεση επί προγραμμάτων μεταξύ των δύο κομμάτων, του ΣΥΡΙΖΑ και της Ν.Δ., αλλά συνδέεται και τελικά ανάγεται στην πολιτική φυσιογνωμία και ταυτότητα του ίδιου του ΣΥΡΙΖΑ. Για να υποστηρίξω αυτή τη θέση, θέλω να αναφερθώ σε τρία πολιτικά έργα (ή πολιτικές αποστολές) που ανέλαβε να διεκπεραιώσει κατά τη φάση της κυβερνητικής εξουσίας του το κόμμα του ΣΥΡΙΖΑ.
Οι τρεις αυτές πολιτικές αποστολές κατονομάζονται ως εξής, χωρίς καμία αξιολογική ιεράρχηση: πρώτον, ο ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα της Αριστεράς ανέλαβε να διαχειρισθεί (και ιδεολογικά και πολιτικά) την κληρονομιά της δημοκρατικής παράδοσης της μεταπολεμικής και της μεταπολιτευτικής περιόδου.
Η δεύτερη αποστολή του αναφέρεται στην πρακτική εφαρμογή του νεοφιλελευθερισμού, σύμφωνα με τον τεχνοκρατικό κανόνα των «μνημονίων», με απώτερο στόχο (όπως ισχυρίζονται οι εμπνευστές του) τη διαχείριση της οικονομικής κρίσης. Και το τρίτο -εξίσου σημαντικό με τα προηγούμενα- έργο του είναι ο επαναπροσδιορισμός των ιδεών της Αριστεράς (δημοκρατία, πολιτική ελευθερία, κοινωνική δικαιοσύνη) στις ιστορικο-κοινωνικές συνθήκες της εποχής μας.
Μετά την αναλυτική έκθεση των τριών αποστολών που έχει αναλάβει ο ΣΥΡΙΖΑ, ας εξετάσουμε διαλεκτικά το καθεαυτό πρόβλημα: δηλαδή η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ και η νίκη της Ν.Δ. δεν είναι ένα πολιτικό συμβάν, το οποίο ερμηνεύεται με τη θετικιστική – αιτιοκρατική λογική.
Ο ΣΥΡΙΖΑ έχασε στις ευρωεκλογές όχι επειδή το κόμμα του πολιτικού συντηρητισμού (Ν.Δ.) ανέπτυξε στο πλαίσιο του δημοκρατικού διαλόγου, ένα πολιτικό πρόγραμμα, το οποίο ανασυγκροτεί τις κοινωνικές ανάγκες κατά καλύτερο τρόπο από το αντίστοιχο πρόγραμμα του ΣΥΡΙΖΑ. Κατά την άποψή μου, η «διαφορά των 9,5 μονάδων», η οποία ποσοτικοποιεί το πολιτικό συμβάν -νίκη της Ν.Δ. και ήττα του ΣΥΡΙΖΑ- δεν είναι υπόθεση αντιπαράθεσης στο επίπεδο της ιδεολογίας ή στο επίπεδο των ορθολογικών επιχειρημάτων.
Εξειδικεύω τώρα τη θέση μου ως εξής: τα δύο πολιτικά υποκείμενα (ΣΥΡΙΖΑ και Ν.Δ.) αντιπαρατίθενται όχι ως κομματικοί φορείς ή ως εκφραστές δύο διαφορετικών ιδεολογικών συστημάτων (του νεοφιλελευθερισμού και του σοσιαλισμού), αλλά ως οργανωτικές δομές ή συστημικές διαδικασίες.
Η Δεξιά και ο συντηρητικός χώρος ποτέ μέχρι σήμερα στην ελληνική πολιτική κοινωνία δεν συγκροτήθηκε ως πολιτική και ως ιδεολογική εμπροσθοφυλακή. Αντιθέτως, η Αριστερά και ο προοδευτικός χώρος ανέπτυξε λειτουργικές δυναμικές και ορθολογικές διαδικασίες για την ένταξη των ιδεών της ελευθερίας και της δικαιοσύνης στην ιστορικο-κοινωνική πραγματικότητα. Ο ΣΥΡΙΖΑ ως κόμμα της Αριστεράς είναι ο θεματοφύλακας της μεταπολεμικής δημοκρατικής παράδοσης.
Η κυβερνητική εμπλοκή του με το νεοφιλελεύθερο πρόγραμμα των «μνημονίων» (το οποίο ονομάσθηκε και σχέδιο διάσωσης της χώρας!) θα μπορούσε να ονομασθεί: «Πανουργία της Αριστεράς» κατά το εγελιανό επιστημολογικό πρότυπο της «πανουργίας του Λόγου» (List der Vernunft).
Οπως στο σύστημα του Hegel ο Λόγος κατά την ιστορική εκδοχή του κάνει κάποιες «αβαρίες», το ίδιο συνέβη και στην περίπτωση του ΣΥΡΙΖΑ ως κόμματος της Αριστεράς. Η υιοθέτηση των νεοφιλελεύθερων τεχνοκρατικών μεθόδων για τη διαχείριση της οικονομικής κρίσης είναι μία τέτοιου τύπου τεχνοκρατική «αβαρία». Στο σημείο αυτό αξίζει να τονισθεί ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ως κυβέρνηση στο πλαίσιο της «ανάμνησης της αριστερής ιδεολογίας» του υιοθέτησε τελικά πολιτικές πρακτικές κοινωνικής δικαιοσύνης στις συνθήκες της κρίσης.
Με όσα μέχρι τώρα αναπτύσσω, ίσως δεν καθίσταται για τον αναγνώστη σαφής η θέση μου, σύμφωνα με την οποία το πολιτικό συμβάν της ήττας του ΣΥΡΙΖΑ ανάγεται τελικά στην πολιτική ταυτότητά του. Το μείζον πολιτικό ερώτημα για τον τόπο μας διατυπώνεται ως εξής: πώς και γιατί έχασε ο ΣΥΡΙΖΑ στις ευρωεκλογές κατά τη στιγμή που τα πολιτικά έργα που διεκπεραιώνει παραμένουν ημιτελή σχέδια και προ πάντων είναι θεμελιώδη στοιχεία της ύπαρξης και της συνείδησης της ελληνικής πολιτικής κοινωνίας;
Η απάντησή μου στο θεμελιώδες αυτό ερώτημα έχει ως εξής: η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ σημαίνει την «παλινόρθωση της Δεξιάς», δηλαδή ενός συστήματος σκέψης και πολιτικής πρακτικής, το οποίο εξ ορισμού αρνείται την παγκοσμίως παραδεδομένη οντολογική αρχή, σύμφωνα με την οποία όλα εξελίσσονται και μεταβάλλονται.
Εν κατακλείδι, τονίζω ότι ο ΣΥΡΙΖΑ ως πολιτικό υποκείμενο (και μετά την ήττα του) είναι ζωντανό και στο πλαίσιο των τριών πολιτικών αποστολών που έχει αναλάβει εδώ και χρόνια, μπορεί και επιβάλλεται να διαμορφώνει τις ιστορικές προοπτικές της κοινωνίας μας. Και τελικά συνοψίζοντας: η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ είναι οργανωτική υπόθεση του δικομματισμού. Δεν είναι ούτε πολιτική ούτε ιδεολογική.
*καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
