Όταν άρχισα να ασχολούμαι το 1958-1959 με το Κουρδικό, ύστερα από το πρώτο Αντιαποικιακό Συνέδριο της Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής το 1957, που έγινε εδώ και του οποίου υπήρξα υπεύθυνος του Γραφείου Τύπου, ο μακαρίτης παλιός αγωνιστής του Εργατικού Επαναστατικού Κινήματος από τον καιρό της Σοσιαλιστικής Νεολαίας Αθηνών, δεκαετία του 1910, του ΣΕΚΕ, του ΣΕ(Κ)ΚΕ, του ΚΚΕ, του Αρχείου και του Τροτσκισμού, παλιός ακροναυπλιώτης Λουκάς Καρλιάφτης (ψευδώνυμο: Κ. Καστρίτης), είχε πει πως το Κουρδικό μοιάζει με το Μακεδονικό. Θεωρώ αυτήν την άποψη λαθεμένη.
Το Κουρδιστάν είναι μία αρχαία χώρα διαρκούς γεωγραφικής και εθνογραφικής συνέχειας και ενότητας, που την έχουν διαμελίσει τα γειτονικά της αντιδραστικά και αυταρχικά κράτη.
Η Μακεδονία αντίθετα, αρχαία κι αυτή ιστορική χώρα, είναι μεγάλος γεωγραφικός χώρος στην κεντροδυτική Βαλκανική, όπου τα μακεδονικά βασίλεια της ελληνικής αρχαιότητας, τα διαδέχτηκε η Ρωμαϊκή και η Βυζαντινή κατάκτηση και εποχή, με τις ιστορικές μεταναστεύσεις λαών και τις διαρκείς επιδρομές κατά του Βυζαντίου από προερχόμενους από τα βόρεια επιδρομείς. Τότε, διάφορες φυλές εγκαταστάθηκαν εκεί, ως τον καιρό της Οθωμανικής αυτοκρατορίας, σχηματίζοντας μια πολυεθνική πανσπερμία. Από εκεί έχει προέλθει και το «μακεδονική σαλάτα».
Στη διάρκεια της κυριαρχίας και των τριών αυτών αυτοκρατοριών, η Μακεδονία αποτέλεσε επαρχία τους. Τότε η έννοια του έθνους δεν υπήρχε. Ούτε η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία ήταν έθνος, ούτε η Βυζαντινή, ούτε η Οθωμανική. Ήταν κράτη που είχαν υποτάξει πολλά έθνη. Η έννοια του έθνους παίρνει σάρκα και οστά μετά τη Μεγάλη Γαλλική Επανάσταση και τη δημιουργία του έθνους-κράτους, έννοια που συνειδητοποιείται περισσότερο και πραγματοποιείται με τις αστικές επαναστάσεις του πρώτου μισού του 19ου αιώνα στη Γαλλία και στην Ευρώπη και με τα αστικά εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα που τις ακολούθησαν, όπως η Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Οι Σλάβοι κατεβήκανε στη Βαλκανική τον 6ο αιώνα μετά τη χρονολογία μας και απλώθηκαν σε όλη την ελληνική έκταση, φτάνοντας μέχρι τον Μαλέα και το Ταίναρο και μείνανε εκεί ως τον 9ο αιώνα, που σταδιακά αποχωρήσανε πάλι προς βορρά.
Οι Σλάβοι του μακεδονικού χώρου μείνανε εκεί, σ’ ένα τμήμα του και βρίσκονται εκεί ακόμα, μαζί με μειονότητα Αλβανών (αρχαίοι Ιλλυριοί) και διάφορες άλλες μειονότητες, όπως Βλάχους, Ρουμάνους κ.λπ. και τους αρχαίους κατοίκους της, τους Έλληνες. Η γλώσσα των Σλαβομακεδόνων ανήκει στην οικογένεια των νοτιοσλαβικών γλωσσών και δεν είναι βουλγαρική, όπως λένε ανιστόρητα κάποιοι, γιατί οι Βούλγαροι είναι ταταρική ουνική φυλή, εκσλαβισθέντες.
Η «Πολιτική και Κοινωνιολογική Εγκυκλοπαίδεια» του «Ανεξάρτητου», Αθήνα 1934, στο λήμμα της «Βουλγαρία» και στη σελίδα της 580 γράφει σχετικά:
«Οι Βούλγαροι, ταταρική ουνική φυλή, προερχόμενοι από το βορρά ενεφανίσθησαν εις τας σήμερον υπ’ αυτών κατοικουμένας χώρας της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας κατά τον 7ον αιώνα μ.Χ.
Κατά πάσαν πιθανότητα πρότερον κατώκουν παρά τον Βόλγαν, εξ ου έλαβον και το όνομα, εκτοπισθέντες δ’ εκείθεν κατά την εποχήν των μεγάλων μεταναστεύσεων των φυλών, κατήλθον προς Ν. και από του 5ου αιώνος εμφανίζονται ως επιδρομείς κατά των χωρών του Βυζαντινού Κράτους. Μετά μακρούς και απεγνωσμένους αγώνας, των Βυζαντινών αυτοκρατόρων προσπαθούντων να τους αποκρούσουν, οι Βούλγαροι διέβησαν τον Δούναβιν (679) και τη συγκαταθέσει του αυτοκράτορος Κωνσταντίνου Α΄ του Πωγωνάτου, εγκατεστάθησαν εις τα σημερινά εδάφη των δώσαντες εις την χώραν και το όνομά των. Εις τας χώρας αυτάς όμως, ήδη από του 4ου αιώνος είχαν εγκατασταθεί πολυπληθή σλαυϊκά φύλα, με τα οποία, οι Βούλγαροι, αποτελέσαντες κατ’ αρχάς το κυρίαρχον στοιχείον, αφομοιώθησαν και εξεσλαβίσθησαν, αποδεχθέντες και την σλαυϊκήν γλώσσαν» κ.λπ.
Δηλαδή οι Βούλγαροι εκσλαβίστηκαν από τους Σλάβους της Μακεδονίας και αποδέχτηκαν και τη γλώσσα τους και είναι παρασάγγας μακριά από την πραγματικότητα αυτοί που τους θεωρούνε Βούλγαρους και τη γλώσσα τους βουλγαρική. Κι αργότερα, τον 9ο αιώνα, οι Βούλγαροι πήραν απ’ αυτούς και το Κυριλλικό αλφάβητο.
Τώρα με το να αρνείται κάποιος σε μια εθνική ομάδα, εγκατεστημένη πάνω από 16 αιώνες στο ίδιο έδαφος, στη Μακεδονία, πως είναι Μακεδόνες, να τους αρνείται εθνική ταυτότητα, εθνότητα, εθνικότητα και γλώσσα, τους αρνείται –ούτε λίγο ούτε πολύ– την ανθρώπινή τους υπόσταση και ιδιότητα.
Αν ρωτήσει κάποιος ένα κάτοικο της ελληνικής Μακεδονίας από πού είναι, θα σου πει Μακεδόνας ή Θεσσαλός ο από τη Θεσσαλία. Δε θα σου πει, Έλληνας Μακεδόνας, ή Έλληνας Θεσσαλός.
Τώρα, αν η συμφωνία των Πρεσπών έγινε στα πλαίσια αμερικανο-ευρωπαϊκών και νατοϊκών σχεδιασμών, όπως λέει και το ΚΚΕ, και δεν έχει άδικο, αυτό είναι όμως ένα άλλο ζήτημα από την ιστορική προέλευση και την υπόσταση αυτού του λαού, που αναφορικά με την εθνική του συνείδηση, αυτή είναι Σλαβομακεδονική. Νιώθουνε Σλαβομακεδόνες και Μακεδόνες, ακριβώς όπως Μακεδόνες νιώθουνε και είναι και οι Έλληνες κάτοικοι του σημερινού ελληνικού τμήματός της από τη Μικρά Ασία και τον Πόντο, που ήρθαν από εκεί αρκετά πρόσφατα, πριν από έναν αιώνα.
Όσο για το τι έχει τραβήξει αυτός ο λαός και από τις τρεις κυρίαρχες τάξεις, τις βαλκανικές μπουρζουαζίες, ελληνική, σερβική και βουλγαρική και τα κράτη τους που τον περιβάλλουνε, είναι πασίγνωστα και τα αφηγούνται πολλοί, και όχι μόνο οι ίδιοι και το επαναστατικό εργατικό κίνημα. Υπάρχει και πληθώρα ντοκουμέντων και ο νόμος Γεννηματά-Σκουλαρίκη, που εξαίρεσε από τον επαναπατρισμό όλους τους Σλαβομακεδόνες, αντάρτες του ΕΛΑΣ και του Δημοκρατικού Στρατού, αλλά και τα παιδιά που είχαν τότε μεταφερθεί στις Ανατολικές χώρες, με τις συγκρούσεις του εμφυλίου, αρπαγή των περιουσιών τους και διαβατήρια μετανάστευσης χωρίς δικαίωμα επιστροφής.
Όμως το Μακεδονικό έχει για πολλά χρόνια άμεση σχέση και με το επαναστατικό εργατικό κίνημα και την τότε πολιτική του έκφραση, το ΚΚΕ, που από θέση αρχής υποστήριζε τα δικαιώματα των εθνοτήτων και των μειονοτήτων.
Το 1924, όταν το ΣΕ(Κ)ΚΕ, με Γενικό Γραμματέα του τον Παντελή Πουλιόπουλο, μετονομάστηκε επίσημα σε ΚΚΕ, μετά το 5ο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, που ήταν ήδη τμήμα της, και των 6ης και 7ης Συνδιασκέψεων της Βαλκανικής Κομμουνιστικής Ομοσπονδίας, το ΚΚΕ δέχτηκε το σύνθημα «Ενιαία και Ανεξάρτητη Μακεδονία», «Ενιαία και Ανεξάρτητη Θράκη», που είχαν αποφασίσει το 5ο Συνέδριο της ΚΔ και οι δύο συνδιασκέψεις της ΒΚΟ.
Δεκαέξι χρόνια αργότερα, το Μάη του 1940, κλεισμένος μαζί με 600 τόσους κομμουνιστές στο κάτεργο της Ακροναυπλίας, ο Πουλιόπουλος γράφει στα «Τετράδια της Ακροναυπλίας», κείμενο με τον τίτλο «Εθνικό ζήτημα και κομμουνιστές. Για το Μακεδονικό», δημοσιευμένο στο «Άρθρα, Θέσεις και Πολεμικές» της «Πρωτοποριακής Βιβλιοθήκης», 1976, σελίδες 72-78 και, μαζί με το κείμενό του «Εθνικισμός και Αγριανθρωπισμός», εκδόσεις «Δρόμων», 2014, σελίδες 88-98, από τον γράφοντα.
Εκεί, ανάμεσα στ’ άλλα, γράφει:
«Μετά την πρώτη βουλγαρική ήττα (1923) και τη δεύτερη (1924) και μετά τη μεγάλη γερμανική ήττα του 1923 (φθινόπωρο), η σταλινική γραφειοκρατία που τότε άρχισε να στερεώνεται και να υπονομεύει σοβαρά τη Διεθνή [περίοδο ζηνοβιεφικο-σταλινικού τυχοδιωκτισμού (1924-1926)] έριξε στο κέντρο της ευρωπαϊκής πολιτικής της τις εθνικές εξεγέρσεις (Ράντιτς, Σλοβάκοι, Τσέχοι, Ουκρανοί, Μακεδόνες κ.λπ.). Ο εισηγητής Μανουίλσκι στο 5ο Συνέδριο (1924) έλεγε: Η μπόμπα που βάζουμε για την επιτυχία της επανάστασης στην Ευρώπη είναι τώρα: οι εθνικές εξεγέρσεις. Κεντρικό ζήτημα που επισκίασε όλα τα άλλα στο 5ο Παγκόσμιο Συνέδριο ήταν το εθνικό. Τότε υποχρεώθηκε και το ΚΚΕ να βάλει το μακεδονικό στο κέντρο της πολιτικής του – γιατί εδήλωναν ο Δημητρώφ και ο Κολλάρωφ στη Μόσχα – «μόνον έτσι θα καταχτήσουμε τους κομιτατζήδες στη συμμαχία μ’ εμάς για την κατάληψη της εξουσίας στη Βουλγαρία. Το ΚΚΕ πρέπει να είναι έτοιμο σε κάθε θυσία για την βουλγαρική επανάσταση». Αφού χαντάκωσαν οι οπορτουνιστές ηγέτες του βουλγαρικού Κ.Κ. το κίνημα, έπεσαν στην τυχοδιωκτική αυταπάτη όταν πίστεψαν πως αφού με τη δύναμη προλεταριάτου και χωρικών δεν καταχτήσανε την εξουσία, θα την καταχτούσαν με το συμβόλαιο πολιτικής συμμαχίας που υπογράψανε το Μάη του 1921 στην Βιέννη με τον Αλεξάντρωφ και Πρωτογκέρωφ…». (Αρχηγοί Βουλγάρων κομιτατζήδων, που δολοφονηθήκανε από αυτούς τους ίδιους μετά από αυτήν την συμφωνία. Β.Σ.). Σελίδες 94-95.
Και στη σελίδα 96 συνεχίζει:
«Και να γιατί, μόλις η εξτρεμιστικοζηνοβιεφική φάση της ανερχόμενης σταλινικής γραφειοκρατίας ακολουθήθηκε από την καιροσκοπικομπουχαρινική της ύστερα από την οριστική καταβαράθρωση του βαλκανικού κινήματος, ο Μπατουλέσκου, αντιπρόσωπος της Διεθνούς, στάλθηκε στην Ελλάδα για να πει ξαφνικά… «αποσύρατε το σύνθημα» την ώρα που η Κ.Ε. του Κόμματος όφειλε επί δικαστηρίου να υπερασπίσει δημόσια την υπόθεση πια του προλεταριακού διεθνισμού και την ίδια την τιμή του Κόμματος. Και έσωσε τότε η Κ.Ε. με τη στάση της την τιμή του αγωνιζόμενου προλεταριάτου και του ΚΚΕ στέλνοντας στο διάολο τον γελοίο εκείνο παραγγελιοδόχο του Στάλιν, αλλά η μπόμπα του Μανουίλσκι είχε αποδειχτεί μπόμπα όχι στα θεμέλια του ευρωπαϊκού καπιταλισμού αλλά του ευρωπαϊκού κομμουνισμού. Πράγματι μέσα σ’ ένα χρόνο όλη η περί εθνικού πύρινη φιλολογία του 1924 είχε μεταφερθεί στα θλιβερά αρχεία της σταλινισμένης Διεθνούς»…
Και πιο μπροστά, στη σελίδα 93:
«Σωστό πως το σύνθημα: «Ενιαία και Ανεξάρτητη Μακεδονία – Ενιαία και Ανεξάρτητη Θράκη» της 7ης Βαλκανικής Συνδιάσκεψης και του Έκτακτου Συνεδρίου του ΚΚΕ του 1924 ήταν «ανεδαφικό».
»1) Θρακική εθνότητα δεν υπάρχει. Η ανάμιξη Τούρκων και Ελλήνων (Βούλγαροι πολύ μικρή μειοψηφία εκεί ανέκαθεν) δεν βάζει σήμερα το εθνικό ζήτημα εκεί πέρα με τη μορφή αυτή («θρακικό έθνος», όπως στον καιρό της δωρικής καθόδου) – φανερό το πράμα.
»2) Όμοια, το σύνθημα αυτό τοποθετεί το μακεδονικό ζήτημα σαν εδαφικό και όχι εθνικό που είναι. Γεωγραφικά Μακεδονία είναι μια έκταση που εύλογα δημιουργεί σύγχυση ανάμεσα στους Βούλγαρους εθνικιστές «αυτονομιστές» και στους διεκδικητές της απελευθέρωσης της μακεδονικής εθνότητας. Αυτή η εθνότητα είναι συμπαγής σε ορισμένο μόνο τμήμα της γεωγραφικής ενότητας που λέγεται “Μακεδονία”…» κ.λπ.
Και στο 3ο τμήμα του κειμένου του διατυπώνει τη θέση του:
«1. Όποιος αρνείται την ύπαρξη άλυτου ως τώρα, ενός εθνικού μακεδονικού ζητήματος στην ελληνική, βουλγαρική και σερβική Μακεδονία, είναι δίχως άλλο λακές της μπουρζουαζίας».
Και παρακάτω αναφέρεται στο ιστορικό απελευθερωτικό κίνημα των Μακεδόνων, δηλώνοντας στο σημείο 3 πως «το κίνημα αυτό έχει πνιγεί ως τώρα στο αίμα και την προδοσία ή έχει πάθει μια καταστρεπτική για τα συμφέροντα των Μακεδόνων εργατών και χωρικών εκμετάλλευση από τη (βουλγαρική ιδίως) βαλκανική μπουρζουαζία», για να καταλήξει στο σημείο 6: «Οι κομμουνιστές δεν αναλαμβάνουν να “δημιουργήσουν” εθνικά κινήματα εκεί που τέτοια δεν υπάρχουνε, έργο χιμαιρικό. Υποστηρίζουν τέτοια κινήματα όπου εκδηλώνονται». (Σελίδες 96-97).
Ο αείμνηστος παππούς του ΚΚΕ Βασίλης Γιαννόγκωνας (Σωτηράκος το πραγματικό του), στο βιβλίο του «Ακροναυπλία», «Δίφρος», 1963, κάνει τρεις αναφορές για τον Πουλιόπουλο. Στη σελίδα 42 γράφει:
«Επικεφαλής των τροτσκιστών ήτανε ο μακαρίτης Παντελής Πουλιόπουλος τέως γραμματέας του ΚΚΕ, ο Λένιν της Ελλάδος, όπως τον είχαμε ονομάσει. Επί Γραμματείας του είχε ρίξει το ΚΚΕ το σύνθημα: Ανεξαρτησία Μακεδονίας και Θράκης. Πέρασε τότε από δίκη επί δικτατορίας Παγκάλου με καμιά δεκαριά μέλη στο στρατοδικείο Αθηνών. Κυβερνητικός Επίτροπος του στρατοδικείου ήτανε ο συνταγματάρχης Μπουφίδης. Ο Παντελής Πουλιόπουλος μίλησε, στην απολογία του πέντε ώρες γιατί ήταν πολύ μορφωμένος και έξοχος ρήτορας που συγκινήθηκε κι ο ίδιος ο Μπουφίδης. Η απόφαση του Στρατοδικείου ήταν αναβολή της δίκης και αποφυλάκιση των κρατουμένων».
Δεν αποφυλακίστηκαν οι κρατούμενοι. Σταλθήκανε εξορία στη Φολέγανδρο και βγήκανε αργότερα, με την ανατροπή του Πάγκαλου από τον Κονδύλη.
Η άλλη αναφορά του στον Πουλιόπουλο είναι στις σελίδες 24 και 25 του βιβλίου του, που αναφέρεται στη ματαίωση της δραπέτευσης των κρατουμένων της Ακροναυπλίας από την κομματική διοίκηση του στρατόπεδου. Γράφει: «Η απόδρασή μας είχε συζητηθεί και είχε παρθεί απόφαση πόσους και ποιους θα πάρει το κάθε στέλεχος και την τελευταία νύχτα ο Ιωαννίδης τα ματαίωσε όλα… (Η υπογράμμιση δική μου. Β.Σ.).
»Και για να κλείσω τούτη την πικρή σελίδα πρέπει να αναφέρω πως ο Παντελής Πουλιόπουλος είχε αναφανδόν υποστηρίξει την άποψη της δραπέτευσης, αλλά μάταια».
Και παρακάτω στην ίδια σελίδα των αναμνήσεών του και στην επόμενη την 26, ο Γιαννόγκωνας αναφερόμενος στην πείνα γράφει: «Από την πείνα τα αυτιά μας κ’ οι μύτες μας μεγαλώσανε. Ζαλάδες, λιγούρες και κομάρες στα πόδια…
»Μέσα μας δημιουργείται η σκέψη ότι πάμε για το θάνατο. Πανικός ή απελπισία δεν μας περόνιασε. Πάντα πιστοί στον αγώνα.
»Ο μακαρίτης ο Παντελής Πουλιόπουλος είχε πει ότι ο φασισμός θα κρατήσει τουλάχιστον εικοσιπέντε χρόνια. Γι’ αυτό ήρθαμε σε σύγκρουση μαζί του. Μας τον πήραν από την Ακροναυπλία και τον πήγανε στο στρατόπεδο της Λάρισας μαζί με άλλους Τροτσκιστές, που τους τουφέκισαν έξω από τη Λάρισα, στο Νεζερό».
Σχετικά με τα 25 χρόνια, που όπως λέει ο μπαρμπα-Γιαννόγκωνας –που είχα την τύχη να τον γνωρίσω– πως έλεγε ο Πουλιόπουλος, έκανε, όπως φαίνεται διάνα. Το Μάρτη του 1919 ο Μουσολίνι ίδρυσε το Fascio με 141 μέλη. Το πρώτο φασιστικό πρόγραμμά του έγινε επίσης το 1919. Το 1921 εκλέγει 33 φασίστες βουλευτές στις περιφέρειες του Μιλάνου, της Πάβιας και Μπολόνιας-Φεράρας.
Ύστερα από μια φασιστική συγκέντρωση στη Νεάπολη στις 24 Οκτωβρίου 1922, στις 30 Οκτωβρίου γίνεται η «περίφημη» πορεία προς τη Ρώμη. Παραιτείται χωρίς αντίσταση η κυβέρνηση και ο βασιλιάς ανάθεσε στο Μουσολίνι, που στην ουσία κατείχε ήδη την εξουσία, σχηματισμό νέας, που την ψηφίσανε 316 βουλευτές όλων των αστικών κομμάτων και την καταψηφίσανε 116 σοσιαλιστές. Εφτά κάναν αποχή. Έτσι εγκαθιδρύθηκε ο φασισμός στην Ιταλία, αρχής γενομένης από το 1919 και τέλειωσε, με την κρατική ναζιστική του μορφή το 1945 στη Γερμανία. Δεν έπεσε λοιπόν καθόλου έξω ο Πουλιόπουλος.
Ως προς το «Μας τον πήραν από την Ακροναυπλία» κ.λπ., σε άλλο σημείο του βιβλίου του ο συγγραφέας (σελίδες 42-43) αναφέρει:
«Με τον Πουλιόπουλο είχαμε θεωρητικές διαφωνίες και εσωτερικά, στο στρατόπεδο πολλές προστριβές…
»Πάντως τόση ήταν η οξύτητα που επενέβη η διοίκηση (ύστερα από δική μας ενέργεια) και πήρε τον Πουλιόπουλο από την Ακροναυπλία για άλλο στρατόπεδο (όπου τελικά τουφεκίστηκε όπως είπα παραπάνω με άλλους συντρόφους) (Η υπογράμμιση δική μου. Β.Σ.).
Ο Π. Πουλιόπουλος εκτελέστηκε στις 6.6ου.1943 μαζί με άλλους τρεις τροτσκιστές, τους Νώντα Γιαννακό, Γιάννη Ξυπόλητο και Γιάννη Μακρή και 100 του ΚΚΕ, σύνολο 104 στο Νεζερό της Λάρισας και όχι 106, όπως γράφεται λαθεμένα.
Στον τόπο της εκτέλεσης μεταφερθήκανε 107. Αλλά τους Σωτήρη Σουκαρά, Πέτρο Πατρέλη και Νίκο Ρενιέρη δεν τους εκτελέσανε. Δεν τους κατεβάσανε καν από το αυτοκίνητο, το οποίο μετά την εκτέλεση των 104 ξεκινάει για την Αθήνα και τους πάει και τους αφήνει στις φυλακές Αβέρωφ.
Κι ακόμα, οι Ιταλοί φασίστες κατακτητές, την παραμονή της εκτέλεσης είχανε δημοσιεύσει στον τοπικό τύπο τα ονόματα των μελλοθάνατων και των τροτσκιστών δεν ήταν μέσα σ’ αυτά αλλά κάποιων άλλων. Όμως κατά την μεταφορά και στην εκτέλεση, οι τροτσκιστές ήταν εκεί, μαζί, και απουσίαζαν αυτοί οι «κάποιοι άλλοι». Τι ακριβώς έγινε κανείς δεν ξέρει.
Γνωστό πως ο πολύγλωσσος Πουλιόπουλος μίλησε στα ιταλικά ταξικά για το φασισμό και τον πόλεμο στο απόσπασμα και το αφόπλισε.
Τον εκτέλεσαν στο τέλος οι φασίστες αξιωματικοί με τα πιστόλια τους.
Αν και το θέμα μας είναι η Μακεδονία και το Μακεδονικό, επειδή ο Πουλιόπουλος ανάλωσε ζωή και με το θέμα αυτό, αναφερθήκαμε, και σε κάποια χαρακτηριστικά σημεία από τη ζωή του, που έχουνε σχέση με το θέμα μας.
Και για να κλείσουμε όπως αρχίσαμε, επαναλαμβάνουμε κι εμείς το πολυδημοσιευμένο τελευταία σημείο από τη «Ζωή εν τάφω» του Μυριβήλη που αφορά τους βαλκανικούς πολέμους του 1912 και 1913 και αναφέρει λόγια Σλαβομακεδόνα που αυτοπροσδιορίζεται: «μήτε Μπουλγκάρ, μήτε Γκριτς, μήτε Σρρπ· μονάχα Μακεντόν ορτοντόξ». Δηλαδή, ούτε Βούλγαρος, ούτε Έλληνας, ούτε Σέρβος· μονάχα ορθόδοξος Μακεδόνας.
Και εξηγούσε πως αυτοί παίρνουν στρατιώτες τα παιδιά τους και τα στέλνουν στον πόλεμο.
Κι ακόμα το Ίλιντεν, που ξεσηκωθήκανε όλοι οι… υπερπατριώτες «μακεδονομάχοι» στο άκουσμά του και ενάντια στον «αλυτρωτισμό» που περικλείει, πρόκειται για μια ηρωική επαναστατική εξέγερση μεγάλης έκτασης που έγινε στις 20 Ιουλίου 1903 και οι επαναστάτες καταλάβανε το Κρούσοβο, την Κλεισούρα και τη Νεβέσκα. Η επανάσταση καταστάλθηκε τέλη Σεπτεμβρίου με απερίγραπτη αγριότητα από τις πολύ υπέρτερες τουρκικές δυνάμεις. Πάνω από 2000 οι νεκροί, πλήρη καταστροφή 22 χωριών και 40.000 άστεγοι. Το Ίλιντεν για τους Σλαβομακεδόνες είναι ό,τι είναι για μας το 1821. Βλέπε σχετικά και το σπουδαίο βιβλίο του Γιάννη Λάζαρη «ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΟΣ ΑΓΩΝΑΣ. Από το μύθο στην… Ιστορία». Εκδόσεις ΔΡΟΜΩΝ, 2014.
* Συγγραφέας – Δημοσιογράφος
