Κύπρος: σταυρόλεξο για γερούς λύτες

Παράταση μερικών μηνών -πιθανότατα μέχρι το τέλος του 2019- δίνει ο γενικός γραμματέας Αντόνιο Γκουτέρες για να αποφανθεί οριστικά ποιος φταίει -περισσότερο ή λιγότερο- για το Κυπριακό και αν αξίζει να ασχοληθεί ξανά ο ΟΗΕ με την προσπάθεια για να επανενωθεί το νησί και να τερματιστεί η κατοχή.

Με έκθεσή του προς το Συμβούλιο Ασφαλείας, ο Γκουτέρες αφήνει σοβαρές αιχμές για τις ευθύνες του παρατεταμένου αδιεξόδου, επιφυλασσόμενος να το πράξει ρητά ενδεχομένως, τη στιγμή που θα εξαντληθεί κάθε δυνατότητα και προοπτική.

Τι συμβαίνει και τίποτα δεν προχωρά στο νησί; Η υπαινικτική γραφή που χρησιμοποιεί στην έκθεσή του ο γ.γ. του ΟΗΕ είναι μια ισχυρή απόδειξη πως τα πράγματα δεν εξελίσσονται καθόλου με βάση το κυρίαρχο αφήγημα των μερών στην Κύπρο ότι «φταίει ο… άλλος», που στην περίπτωση της επίσημης ε/κ ηγεσίας, υπό τον Ν. Αναστασιάδη, είναι η αδιαλλαξία της Τουρκίας και του Τ/κ ηγέτη.

Οι δυνατοί λύτες του «κυπριακού σταυρόλεξου» χρειάζεται να πέσουν με τα μούτρα στο διπλωματικό κείμενο του ΟΗΕ, να το διαβάσουν και να το ξαναδιαβάσουν, να συνδέσουν γεγονότα και μετά να βγάλουν συμπέρασμα. Η κατάσταση είναι νεφελώδης όσο ποτέ προηγουμένως. Ο γενικός γραμματέας έστειλε τέσσερις φορές, τους τελευταίους μήνες, την προσωπική απεσταλμένη του Τζέιν Χολ Λουτ για διαβουλεύσεις με όλους τους ενδιαφερομένους, χωρίς καμία ένδειξη ευόδωσης της νέας προσπάθειας.

Η Λουτ κλήθηκε να συγγράψει «όρους αναφοράς» για μια καταληκτική διαπραγμάτευση. Ως «όροι αναφοράς» καθορίζονται όσα συμφωνήθηκαν και έφεραν τα μέρη στο παρά πέντε της συνολικής επίλυσης στο Κραν Μοντανά, το καλοκαίρι του 2017. Γράφει ο Γκουτέρες:

«Ωστόσο, ενώ οι πλευρές εξέφρασαν τις αντίστοιχες δεσμεύσεις τους σε προηγούμενες συγκλίσεις και την επιθυμία να διατηρήσουν τις προόδους που μας έφεραν πριν από σχεδόν δύο χρόνια στο Κραν Μοντανά, οι προσπάθειες για τη διαμόρφωση αυτών των δεσμεύσεων και επιθυμιών σε όρους αναφοράς που θα χρησίμευαν ως βάση για την επανάληψη των οριστικών διαπραγματεύσεων, δεν έχουν ακόμη επιτευχθεί…».

Αυτή η επισήμανση «αδειάζει» και τους δύο ηγέτες, τον Ν. Αναστασιάδη και τον Μ. Ακιντζί, γιατί αφορά σε όλα όσα συμφώνησαν ή επιβεβαίωσαν από προηγούμενες διαπραγματεύσεις. Για παράδειγμα, είναι αμφίβολο σήμερα αν ισχύει μια εξαιρετικής σημασίας σύγκλιση που αφορά την πληθυσμιακή ισορροπία του νησιού 4:1 (Ε/κ – Τ/κ). Ποιος λογικός διαμεσολαβητής θα μπορούσε να λειτουργήσει σε ένα τέτοιο περιβάλλον;

«Διαιρούν τις κοινότητες»

Ο Γκουτέρες αμφισβητεί τις προθέσεις των δύο, όχι μόνο για όσα δεν κάνουν στο τραπέζι των διαβουλεύσεων, αλλά και για όσα, αντιθέτως, κάνουν δημόσια. Γράφει ο Γκουτέρες: «Η πρόσφατη δημόσια ρητορική στο νησί -σε τόνο και ουσία – έχει υπογραμμίσει τις διαφορές που εξακολουθούν να διαιρούν τις κοινότητες, αντί του κοινού μέλλοντος που μπορεί να τις ενώσει και τα οφέλη που θα είχαν από μια ειρηνική επίλυση, μια για πάντα, του κυπριακού προβλήματος».

Ο γ.γ. του ΟΗΕ κάνει μια επιπρόσθετη κρίσιμη διαπίστωση, που αφήνει πλήρως εκτεθειμένο έναν από τους δύο ηγέτες, και αυτός είναι ο πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης. Γράφει ο Γκουτέρες: «Για να βοηθήσω τα μέρη να προωθήσουν το όραμα αυτό, στις 30 Ιουνίου 2017, πρότεινα ένα πλαίσιο έξι σημείων που θα βοηθούσε στην αποσαφήνιση των διαφορών σε βασικά ζητήματα.

Καλώ τα μέρη να εξετάσουν εποικοδομητικά αυτά τα σημεία», τονίζει. Ο Ν. Αναστασιάδης αμφισβητεί αυτό το πλαίσιο με έναν εξαιρετικά παράδοξο από διπλωματική σκοπιά, τρόπο, αξιώνοντας από τον ΟΗΕ να του φέρει ένα άλλο non paper, ημερομηνίας 4 Ιουλίου. Προφανώς είναι ο υπεύθυνος για την πρόκληση «εμφράγματος» σε κάθε προσπάθεια να διαμορφωθούν οι περιβόητοι όροι αναφοράς.

Στην έκθεσή του ο Γκουτέρες λέει ξανά αυτό που επαναλαμβάνει κάθε φορά από το Κραν Μοντανά, ότι, αν θα επανασυγκαλέσει τη Διάσκεψη για την Κύπρο, δεν θα είναι «ανοιχτού τέλους», όπως ζητεί ο Ν. Αναστασιάδης. Γράφει συγκεκριμένα: «Η ευρεία υποστήριξη για έναν ορίζοντα ατελείωτης διαδικασίας χωρίς αποτέλεσμα βρίσκεται πίσω μας, όχι μπροστά μας. Υπάρχει συναίνεση ότι η αμετάβλητη κατάσταση -δηλαδή η έλλειψη επίλυσης του Κυπριακού- δεν είναι βιώσιμη…».

Αυτό αφορά και πάλι πρωτίστως τον πρόεδρο Ν. Αναστασιάδη, γιατί σημαίνει ότι, τους επόμενους μήνες, θα κληθεί να αποφασίσει οριστικά αν θα προχωρήσει σε μια καταληκτική διαπραγμάτευση, από την οποία το Κυπριακό είτε θα λυθεί στη βάση της Διζωνικής Δικοινοτικής Ομοσπονδίας (ΔΔΟ) είτε θα πάρει την οδό των δύο κρατών, με τη «βούλα» του ΟΗΕ. Ο γενικός γραμματέας υπενθυμίζει στους ενδιαφερομένους ότι η μη επίλυση δεν είναι βιώσιμη και ότι ενεργεί με βάση τη σταθερή υποστήριξη του Συμβουλίου Ασφαλείας για ΔΔΟ, «που αντικατοπτρίζει την πολιτική ισότητα των δύο κοινοτήτων στην Κύπρο». Η υπενθύμιση και πάλι στρέφεται περισσότερο προς τον Ν. Αναστασιάδη, που με συγκεχυμένες τοποθετήσεις αποκλίνει από την αρχή της πολιτικής ισότητας.

«Χαμηλές προσδοκίες»

Ο Αντόνιο Γκουτέρες δεν δίνει ιδιαίτερη πίστη στις ηγεσίες των Κυπρίων και κάνει λόγο για «χαμηλές προσδοκίες». Οταν ατυχώς έκλεισε από την απελπισία του τη Διάσκεψη στο Κραν Μοντάνα, απευθύνθηκε λιτά προς τους «Κυπρίους στο Βορρά και τον Νότο», ευχόμενος καλή τύχη. Ο γ.γ. του ΟΗΕ δεν είχε τότε την εμπειρία του Κυπριακού τότε, ώστε να διαγνώσει πως ορισμένοι σκόπιμα τορπίλιζαν τη Διάσκεψη γιατί είχαν στο μυαλό τους τη διχοτόμηση και ήταν βιαστικοί να φύγουν, με έτοιμες τις βαλίτσες τους από το πρωί.

Από τότε ο Γκουτέρες είναι πολύ πιο υποψιασμένος και, αν καταβάλει τους επόμενους μήνες μια ύστατη προσπάθεια, το κάνει συνειδητά, γιατί γνωρίζει ότι τα πράγματα στην Κύπρο θα προσλάβουν πολύ χειρότερη τροπή στο μέλλον. Γράφει ο Γκουτέρες: «Ολοι οι Κύπριοι αξίζουν τη δέσμευσή μας να καταβάλουμε κάθε δυνατή προσπάθεια, στηρίζοντας τα μέρη να φέρουν σε πέρας το όραμα ενός νησιού ενωμένου σε ειρήνη και ασφάλεια. Η συνολική διευθέτηση θα ανοίξει ευκαιρίες για ανάπτυξη, ευημερία και εμπιστοσύνη, που διαφορετικά θα καταστραφούν».