Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Τα εν οίκω μη εν δήμω»;
EUROKINISSI / ΒΑΣΙΛΗΣ ΡΟΥΓΓΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Τα εν οίκω μη εν δήμω»;

  • A-
  • A+

Κάθε μορφή εξουσίας για να μπορεί να οικοδομεί συγκεκριμένες σχέσεις εξουσιαστών και εξουσιαζομένων εφαρμόζει τη γνώριμη ιστορικά αρχή: «cujus regio, ejus classificatio». Ετσι οποιαδήποτε μορφή ταξινόμησης, που εξαιρεί προς τα πάνω τους εξουσιαστές και προς τα κάτω συνωθεί τους εξουσιαζόμενους, προσδιορίζει κοινωνικά κάθε λογής ρατσισμό, παλαιότερο και σύγχρονο.

Αν μείνουμε στις κοινωνίες μας, θα ξεκινούσα από την «πολιτική της διαφοράς» και το συναφές ερώτημα αν αυτή ευνοεί ή στομώνει την ευστοχία μιας εναλλακτικής πρακτικής. Αν, δηλαδή, ο αυτοπεριορισμός στο περίγραμμα της «διαφοράς» συμβάλλει στη διαμόρφωση μιας πραγματικότητας, υπαρκτής όσο και «εικονικής», που θα προσφέρει νέα ερεθίσματα για τη διαχείριση της «ετερότητας» ως μιας ιστορικά νέας κοινωνίας στη θέση της θνήσκουσας.

Ακόμη πιο χειροπιαστά, αν οποιαδήποτε κριτική στάση επαγγέλλεται τη χειραφέτηση ως αναντικατάστατη αξία των δικαιωματούχων της «διαφοράς». Με την προϋπόθεση αυτή η στάση να υπερβαίνει την «τοπικότητα» και τη σύμφυτη πολιτιστική «ιθαγένεια» που αυτή μορφοποιεί. Επιπλέον, να αποτρέπει τη διολίσθηση σε πρακτικές νεορατσισμού που τον φόβο της «εξομοίωσης» μετασχηματίζουν σε έπαινο της «διαφοράς». Γιατί, πράγματι, με χίλιους τρόπους, οι ρυθμιστές των ταξινομητικών «μητρώων» υποθάλπουν το «δικαίωμα στη διαφορά» να ευτελίζεται σε «περιχαράκωση στη διαφορά».

Ενα ακόμη «μητρώο» αφορά σαφώς τις γκρίζες ζώνες που συνέχουν τους «πολίτες», τους «σχεδόν πολίτες» και τους «μη πολίτες» ή «denizens». Ιδίως τώρα που στην Ευρωπαϊκή Ενωση δραστηριοποιούνται ξανά κόμματα με εμφανή ρατσιστική δημαγωγία, ψηφίζονται αυστηρότερα μέτρα ελέγχου υποψηφίων μεταναστών, προτιμώνται μορφές «ελαστικότητας» στην προσφορά εργασίας, εποχικών και ανθυγιεινών ασχολιών. Κοντολογίς, ό,τι επιφέρει τη φτηνή αναπαραγωγή των εργαζομένων/απασχολούμενων και ενθαρρύνει τον διαχωρισμό τους με φυλετικά κριτήρια.

Ισχύει ακόμη το «τα εν οίκω μη εν δήμω»; Η οντολογία της δυαδικότητας, που εξακολουθεί να ονομάζεται «οικογένεια», αποτελεί τη στοιχειώδη μορφή πληρότητας του όντος; Εφόσον ο ένας ή η μία δεν κάνει χωρίς την άλλη/τον άλλο, ακόμη και στον μεσημβρινό ύπνο.

Η αμοιβαία συμπλήρωση ως αλληλοπεριχώρηση μπορεί να προκύπτει από την πιο μικρή «παρέα» ή από την πιο μικρή «κοινότητα οικειότητας», όπου χτίζεται –κάποτε μια ολόκληρη ζωή– ο ελάχιστος τόπος για να μαθαίνουμε και να ελπίζουμε. Η δυάδα μπορεί, σπάνια βέβαια, να επιτελεί ρόλο αμοιβαίου καθρέφτη σε συνθήκες συνεργασίας, συντροφικότητας και αγάπης.

Ως εστία του συν-είναι ο οίκος διασφαλίζει τάχα την αντικατάσταση των «ρόλων» όσων συμβάλλονται σ’ ένα ενιαίο πεδίο προθετικότητας για την περιστολή του αγοραφοβικού πλέγματος που τους συνέχει χωρίς να τους συνθλίβει; Ως θεσμός ενσωμάτωσης η οικογένεια μπορεί να απομειώνει ή να διπλασιάζει τις δυνάμεις του όντος;

Η δισυπόστατη υφή της συν-ουσίας, ως αγοραφοβική και συνάμα χειραφετητική, είναι το ακριβέστατο «αρχείο» των περιπετειών του όντος. Καταγράφει σχέσεις και πράξεις «περι-ουσίας», «εξ-ουσίας», «παρ-ουσίας» και «απ-ουσίας». Δηλαδή, ό,τι αφορά τα υπάρχοντα και τα συμβολικά αγαθά των μετόχων του «συν-είναι». Ο,τι τους καθιστά διαρκώς παρόντες και συνάμα ό,τι μπορεί να θραύει επώδυνα τους δεσμούς συνεπαφής.

Οίκοθεν νοείται ή αυτονόητο είναι ότι ο οίκος ανάλογα με την ηλικία των μετόχων του συνεπάγεται κάθε φορά ξεχωριστή δέσμη δικαιωμάτων. Οπως για παράδειγμα κατά την «τέταρτη ηλικία» θα μπορούσε το σπίτι να μετασχηματισθεί σε «γηροκομείο». Για τούτο μπορεί και το τυχαίο να εμβαπτισθεί σε περιβάλλον «οικειότητας», οσοδήποτε απρόσμενο και σκληρό κι αν είναι.

Τώρα πάντως διαγράφεται μια κάπως διαφορετική ανάγνωση των ορίων μας. Γιατί με τα επιτεύγματα της Γενετικής Μηχανικής και της Βιοτεχνολογίας πραγματοποιείται η κατάψυξη γονιμοποιημένων ωαρίων, η παραγωγή ιστών γονότυπου ή οργάνων και η κλωνοποίηση.

Επομένως, μπορεί να διαστέλλεται εντελώς η ερωτική πράξη από την αναπαραγωγική λειτουργία με απρόσμενες απελευθερωτικές δυνατότητες ως προς τα δυο σημεία της διαστολής. Για τούτο το ανθρώπινο ον επαυξάνει, κινούμενο στον διευρυνόμενο πράγματι ορίζοντά του, τόσο την έκπληξη όσο και τον έρωτα. Ενας «δήμος» λοιπόν ο οίκος μέσα στο δήμο, γειωμένος και συνάμα έτοιμος για απογείωση, χωρίς μια τέτοια πρακτική να αποτελεί τον «κανόνα». Εστω, ως «ιδεώδες» ζητούμενο…

Και τι διαδραματίζεται ως προς τα «εν οίκω» όταν αυτά πρωτίστως αφορούν εγκληματική δραστηριότητα των παιδιών και τρόπους διαρκούς συγκάλυψής τους από τους γονείς και τους οικείους τους που δεν τα «βρίσκουν» μεταξύ τους; Ο Herman Koch με τη θεατρική διασκευή του έργου του «Το δείπνο» μάς ξεναγεί σ’ έναν «τόπο υποτελούς μαρτυρίου χωρίς ηθικούς φραγμούς».

Με την καίρια υποκριτική σφραγίδα των Στ. Μάινα, Κ. Λέχου, Λ. Γεωργακόπουλου, Κ. Μισιχρόνη και Γ. Κοτανίδη δίδεται απάντηση («Σύγχρονο Θέατρο») σε πολλές ερωτήσεις, χωρίς να παρακάμπτονται οι «αναπάντητες», στις οποίες θα μπορούσε να εστιάσει το ενδιαφέρον του ο αναγνώστης και ο θεατής, ιδίως όταν πρόκειται για περιπτώσεις ρατσιστικής βίας... Επιπλέον, όταν ο ένας από τους δυο πατέρες έβαλε πλώρη για την κορυφή του πολιτικού στίβου, σε συνθήκες που πριν από λίγο περιέγραψα.

* ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Παν/μίου Ιωαννίνων

ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια «περίεργος κοινωνία»;
Οι αντιλήψεις αυτές, που οξυγονώθηκαν και εκλαϊκεύθηκαν στον περίβολο της αθηναϊκής δημοκρατίας, είχαν διαχυθεί στα περισσότερα κέντρα της ελληνικής πνευματικής παρουσίας, όπως ιδίως τα στελέχωσαν οι επίγονοι...
Μια «περίεργος κοινωνία»;
ΑΠΟΨΕΙΣ
«Να βλέπουμε από κοντά και από μακριά»
Mε υφάδι τον στοχασμό για τον φιλοσοφικό στοχασμό, το σύνολο σχεδόν των κειμένων του τακτοποιείται ως ένας ιδιογενής μετα-φιλοσοφικός επιλογισμός με την πρόθεση να μην «υπομένει παθητικά την εποχή» του: το...
«Να βλέπουμε από κοντά και από μακριά»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Το αγαπημένο μας μίξερ
Η δημοκρατία είναι επιλογή, μια πολιτική με υλικά διαρκούς εγρήγορσης, μόνιμης στήριξης, θεσμικής λογοδοσίας, διαφάνειας, αυτοελέγχου και ανανέωσης. Η διερεύνηση του βάθους και της ποιότητας της πολιτικής ζωής...
Το αγαπημένο μας μίξερ
ΑΠΟΨΕΙΣ
Επανάσταση, Ουτοπία και Δυστοπία
H σχέση ουτοπίας και επανάστασης δεν είναι ούτε απλή ούτε μονοσήμαντη. Για να την ξαναδούμε πρέπει να ξεχάσουμε την Ιστορία των μπολσεβίκων και της ΕΣΣΔ όπως τη μάθαμε, είτε από τους θιασώτες της, είτε από...
Επανάσταση, Ουτοπία και Δυστοπία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Εργασιακές σχέσεις και δημοκρατία
Προβλήθηκε ακόμη από στελέχη του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας ότι η αναφορά του βάσιμου λόγου απόλυσης θα ήταν στίγμα για τον εργαζόμενο που θα δυσχέραινε ουσιωδώς την εύρεση νέας εργασίας. Το επιχείρημα...
Εργασιακές σχέσεις και δημοκρατία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Γερμανός οικοδόμος και η ψηφιακή επανάσταση
Τα μαντάτα των τελευταίων εβδομάδων από το μέτωπο του τουρισμού δεν είναι και τόσο ευχάριστα. Σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις, ο αριθμός των τουριστών που θα επισκεφτούν φέτος την Ελλάδα είναι μικρότερος σε...
Ο Γερμανός οικοδόμος και η ψηφιακή επανάσταση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας