Στρατηγικές αξόνων ή συνεργασίας

Οι τελευταίες εξελίξεις στον τομέα των υδρογονανθράκων έφεραν ξανά στο προσκήνιο στρατηγικού τύπου διλήμματα για τη Λευκωσία και την Αθήνα: πού οδηγούνται τα πράγματα σε σχέση με το Κυπριακό, τις θαλάσσιες ζώνες Αιγαίο – ανατολική Μεσόγειο και την προοπτική για αξιοποίηση κοιτασμάτων φυσικού αερίου; Υπάρχει στρατηγική ανάμεσα στις κυβερνήσεις Αλ. Τσίπρα και Ν. Αναστασιάδη για την αντιμετώπιση της Τουρκίας;

Η Λευκωσία εξάγει στην Ελλάδα σε καθημερινή βάση κλίμα ευφορίας μετά τις ανακοινώσεις της Exxon Mobil για το κοίτασμα «Γλαύκος» στο οικόπεδο 10. Ο Κύπριος πρόεδρος Ν. Αναστασιάδης χτίζει τις επόμενες κινήσεις του με την Αθήνα για διεύρυνση των «τριμερών» Κύπρου – Ελλάδας – Ισραήλ, με παρουσία του ΥΠΕΞ των ΗΠΑ Μάικ Πομπέο.

Ο Πομπέο θα περιοδεύσει στην περιοχή, σε μια εμφανή επίδειξη αλληλεγγύης προς τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπενιαμίν Νετανιάχου, που αντιμετωπίζει κατηγορίες για διαφθορά και στις αρχές Απριλίου θα χρειαστεί να επιστρατεύσει τα πάντα –και τις πιο ακραίες εκδοχές εθνικισμού– για να επικρατήσει εκ νέου.

Ο Ν. Αναστασιάδης προαναγγέλλει, επίσης, διεύρυνση και της «τριμερούς» Κύπρου – Ελλάδας – Αιγύπτου, με παρουσία του προέδρου της Γαλλίας Μανουέλ Μακρόν. Στη Λευκωσία επί σειρά ημερών δημιουργείται η εικόνα ότι η Κύπρος βρίσκεται πλέον σε στρατιωτική «συμμαχία» με το Παρίσι. Αφορμή είναι η υπογραφή αμυντικής συμφωνίας για μετατροπή μιας ασήμαντης ναυτικής βάσης κοντά στη Λεμεσό –στην περιοχή Μαρί, που είναι γνωστή για τη μεγάλη καταστροφή του 2011– ώστε να μπορούν να αγκυροβολούν γαλλικά πολεμικά σκάφη.

Η κυπριακή κοινή γνώμη επί αρκετούς μήνες έχει την εντύπωση πως η Λευκωσία χαράσσει μια εξωτερική πολιτική που της εξασφαλίζει ομπρέλα ασφαλείας απέναντι στην Τουρκία, που αμφισβητεί την κυπριακή ΑΟΖ.

Πότε η διοίκηση Τραμπ πότε ο Νετανιάχου και εσχάτως ο Μακρόν στηρίζουν την κυβέρνηση Ν. Αναστασιάδη σε γεωστρατηγικές και ενεργειακές ανακατατάξεις, ακόμα και ανατροπές, έχοντας το νησί στο επίκεντρο και την Τουρκία… στη γωνιά. Σε αυτό το επικοινωνιακό μπαράζ, χαρακτηριστικό είναι πως δεν υφίσταται η λογική διασύνδεση με τις προσπάθειες επίλυσης του Κυπριακού. Αντίθετα, προκρίνεται μια πορεία ανταγωνισμού ισχύος και της συγκρότησης «αξόνων».

Μια στενή παρακολούθηση των όσων συμβαίνουν μπορεί να καταδείξει ότι οι πλείστες ειδήσεις έχουν μονοσήμαντη πηγή –το Προεδρικό της Κύπρου– και αναπαράγονται ομοιόμορφα με αχαλίνωτους ρυθμούς από τα κυπριακά ΜΜΕ. Περιλαμβάνουν συνήθως παραπλανητικές και μη διασταυρωμένες πληροφορίες, με την επίκληση ανώνυμων διπλωματικών πηγών, συνήθως του ΥΠΕΞ Νίκου Χριστοδουλίδη και του κυβερνητικού εκπροσώπου Πρόδρομου Προδρόμου.

Πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τέτοιων πληροφοριών είναι η εντύπωση ότι το Ισραήλ προσφέρει αεροπορική κάλυψη στην Κύπρο και η Γαλλία ναυτική κάλυψη. Οι δε ΗΠΑ, με τη διοίκηση Τραμπ, θεωρούν τον άξονα Κύπρος – Ελλάδα – Ισραήλ αντίβαρο στην πολιτική Ερντογάν.

Ορισμένα γεγονότα συμπίπτουν χρονικά και προκαλούν προβληματισμό, μια ευκρινή απόσταση ανάμεσα στην πραγματικότητα γύρω από την Κύπρο και τις ειδήσεις που παράγει.

Πρώτον, οι διεργασίες του ΟΗΕ για επανεκκίνηση των διαπραγματεύσεων βρίσκονται σε νεκρό σημείο. Δεν υπάρχει αντικειμενική και έξωθεν καλή μαρτυρία, ότι η ευθύνη βαραίνει αποκλειστικά την τουρκική πλευρά. Αντίθετα, ο Ν. Αναστασιάδης φέρεται να απορρίπτει μέχρι στιγμής τους όρους αναφοράς που υπέβαλε η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα Αντόνιο Γκουτέρες.

Ορισμένες δημόσιες τοποθετήσεις του Κύπριου προέδρου για καίρια ζητήματα της επίλυσης αποκλίνουν από προηγούμενες θέσεις του και καθιστούν κάθε συζήτηση μάταιη.

Δεύτερον, η Λευκωσία είναι εκτεθειμένη σε συνεχείς παραβιάσεις της οριοθετημένης και μη ΑΟΖ της στην ανατολική Μεσόγειο, πέρα από την de facto κατοχή. Τις ημέρες των ανακοινώσεων της Exxon Mobil, 100 τουρκικά πολεμικά σκάφη έκαναν επίδειξη θαλάσσιας ισχύος με την άσκηση «Γαλάζια πατρίδα».

Η Τουρκία προαναγγέλλει γεωτρήσεις στην οριοθετημένη ΑΟΖ νοτίως του νησιού, δηλαδή, στα ανοιχτά της Λεμεσού και της Λάρνακας. Το πρώτο τετελεσμένο στο Οικόπεδο 3 με την παρεμπόδιση της ΕΝΙ (Φεβρουάριος 2018) θα αποκτήσει χαρακτήρα μόνιμης διεκδίκησης παντού, αν μπει γεωτρύπανο. Προφανώς, η καταγγελία, η καταδίκη ή η αντι-NAVTEX δεν θα αρκούν.

Η απουσία στρατηγικής είναι περισσότερο από έκδηλη, αν δεν υπάρχει και διάσταση πραγματικών επιδιώξεων μεταξύ Αθήνας και Λευκωσίας. Ο πρωθυπουργός Αλέξης Τσίπρας επισκέφθηκε την Τουρκία και με δήλωσή του καθόρισε ως γραμμή πλεύσης τη συνεργασία με την Τουρκία, ακόμα και στο ζήτημα του φυσικού αερίου στην ανατολική Μεσόγειο, δίνοντας ισχυρό προβάδισμα στην επίλυση του Κυπριακού.

Για την Ελλάδα, οι τουρκικές προκλήσεις στη θάλασσα δεν μπορούν να υπακούσουν στην κυπριακή λογική που μοιρολατρικά λέγεται από την κυπριακή κυβέρνηση: «τι να κάνουμε αφού δεν έχουμε ναυτικό»!

Η ελληνική διπλωματία έχει αντίληψη του κόστους στην εθνική κυριαρχία της ένα «θερμό επεισόδιο» ή ένα «τετελεσμένο», αν πρόκειται λ.χ. για το Καστελόριζο ή τα ανοιχτά της Λεμεσού. Αντίθετα, το κυπριακό ΥΠΕΞ θεωρεί ότι θα ξοφλήσει αν κυκλοφορήσει μια καταγγελία στον ΟΗΕ, όπως κάνει συχνά, ή αν λάβει δήλωση στήριξης στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου.

Το οξύμωρο της κατάστασης που δημιουργεί η κυπριακή κυβέρνηση είναι η απουσία στρατηγικής στόχευσης. Στη θεμιτή επιδίωξη για αξιοποίηση του υποθαλάσσιου φυσικού πλούτου της, η Κύπρος μετρά ήδη 15 χρόνια προσπαθειών και τα εντοπισμένα κοιτάσματα δεν επαρκούν για να αποδώσουν έναν ολοκληρωμένο ενεργειακό σχεδιασμό.

Η κατασκευή East Med είναι μία κατά βάση ανέφικτη επιλογή και ό,τι έχει να κάνει η Κύπρος για εκμετάλλευση θα κριθεί στην πράξη μόνον αφού παρέλθει ακόμα μία πενταετία.

Συνεπώς, ο πολιτικός χρόνος για την επίλυση του Κυπριακού –προτού συναντήσει την οριστική διχοτόμηση– δεν συμπίπτει με την πιο αισιόδοξη εκτίμηση για ένα πρόγραμμα εξόρυξης. Εν τω μεταξύ, η πολιτική αξόνων είτε με το Ισραήλ είτε με την Αίγυπτο τροφοδοτεί εντάσεις και ευνοεί τη μετακύλιση του Κυπριακού και των θεμάτων Αιγαίου – Ανατολικής Μεσογείου στο πεδίο της στρατιωτικής ισχύος, αντί στο πολιτικό (ΟΗΕ – Ε.Ε.) όπου οι δύο χώρες έχουν πλεονέκτημα.