Στην πολιτική, του παρόντος ή του παρελθόντος, χρειάζεται να μπορεί κανείς να ξεχωρίζει τον θόρυβο από τον ρυθμό, τους θορυβοποιούς από τους ντράμερ. Ποιος, π.χ., θυμάται σήμερα το σκάνδαλο της κινίνης, το «λογιστικό λάθος» στην τιμή του ψωμιού και τις ατυχείς μεθοδεύσεις του Βενιζέλου στην εκλογή του Ζαΐμη ως Προέδρου της Δημοκρατίας στα 1929/30;
Ολα αυτά προκάλεσαν μεγάλες αντιπαραθέσεις, σκανδαλώδη πρωτοσέλιδα, που τα εκμεταλλεύτηκε στο έπακρο η αντιπολίτευση αλλά και οι δυσαρεστημένοι Φιλελεύθεροι. Διαβάζοντάς τα σήμερα τα προσπερνούμε ως θόρυβο. Καμιά ιστορία δεν στέκεται σ’ αυτά. Γιατί τώρα ξέρουμε ότι τον ρυθμό τότε τον υπαγόρευε η οικονομική κρίση, που είχε αρχίσει, και η συνακόλουθη κατάρρευση του κοινοβουλευτισμού και η άνοδος των δικτατορικών καθεστώτων.
Ο ιστορικός, όπως και ο πολιτικός, πρέπει να ξέρει να αφουγκράζεται τον ρυθμό της εποχής. Σ’ αυτόν πρέπει να αναφέρεται, και ως προς αυτόν να κρίνει πολιτικά υποκείμενα και καταστάσεις. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα. Παράγεται θόρυβος, πολύς θόρυβος, που επισκιάζει τον ρυθμό. Θόρυβος ως στρατηγική αντιπαλότητας, αλλά και λόγω ανοησίας.
Ο ίδιος θόρυβος ξεσηκώνεται και στο ζήτημα της προσέγγισης Αριστεράς και Κεντροαριστεράς. Επιβάλλεται όμως να ξεχωρίσουμε τον ρυθμό.
Οι πολιτικές ταυτότητες μεταβάλλονται, καθώς μεταβάλλονται τα προβλήματα και τα διλήμματα κάθε εποχής. Π.χ., οι Δημοκρατικοί του Μεσοπολέμου εντάχθηκαν και στις αριστερές και στις δεξιές οργανώσεις της Κατοχής. Μεταπολεμικά βρίσκουμε βενιζελικούς σε όλο το πολιτικό φάσμα. Αλλη εποχή, διαφορετικά διλήμματα.
Η περίοδος της Μεταπολίτευσης επίσης καταγράφει αυτή την αναδιάταξη των ταυτοτήτων. Το ΠΑΣΟΚ προσέλκυσε πολλές προσωπικότητες της Αριστεράς. Καπετάνιοι της αντίστασης, ιστορικοί ηγέτες της ΕΔΑ, όπως ο Γλέζος, ο Μπριλλάκης κ.ά., αριστεροί διανοούμενοι, διάβηκαν τα όρια σε διάφορες φάσεις της εξέλιξής του. Και επί Παπανδρέου και επί Σημίτη. Και όχι μόνο πρόσωπα. Αλλά και ιδέες, θεωρίες, προτάσεις, μεταρρυθμίσεις, ήταν προηγουμένως επεξεργασίες της Αριστεράς. Δεν ήταν πάντοτε αγαστή η συνεργασία, οι εκλογικοί σχεδιασμοί έπαιζαν τον ρόλο τους, αλλά και η περιχαράκωση της Αριστεράς. Πάντως το ζήτημα των συνεργασιών ήταν πάντοτε ανοιχτό. Κι αν είχε υπάρξει μεγαλύτερη ώσμωση και λιγότερες σκοπιμότητες, ίσως τα πράγματα να είχαν πάει καλύτερα.
Σήμερα βρισκόμαστε σε μια εποχή εντελώς διαφορετική. Καθώς απομακρυνόμαστε από τη μνημονιακή εποπτεία διαπιστώνουμε πέντε πράγματα.
Πρώτο, ότι η κρίση του 2009/10 είναι η κατάληξη της παραγωγικής καθίζησης της χώρας, η οποία είχε αρχίσει ήδη τρεις δεκαετίες πριν. Δεύτερο, ότι η Ελλάδα, όπως άλλωστε και η Νότια Ευρώπη, συνθλίβεται ανάμεσα σε δύο κόσμους: έναν τεχνολογικά και βιομηχανικά υπερανεπτυγμένο (Γερμανία και ΒΔ Ευρώπη) και έναν πολύ χαμηλού βιοτικού επιπέδου αλλά μαζικής και φτηνής παραγωγής (Κίνα, Ινδία κ.λπ.). Τρίτο, ότι κρίση και αστάθεια, ως γενικό πλαίσιο, όχι μόνο της ελληνικής οικονομίας, αποτελούν τη νέα κανονικότητα και θα πρέπει να την αντιμετωπίζουμε χωρίς εξωραϊσμό και αυταπάτες. Τέταρτο, ότι στην Ε.Ε. οι αυξανόμενες αντιθέσεις συμφερόντων εμποδίζουν τη μεταρρύθμισή της προς την κατεύθυνση της κοινωνικής συνοχής. Και πέμπτο, ότι η χώρα, όπως και άλλες φορές στην Ιστορία της, βρίσκεται στην τροχιά κρίσεων που δεν μπορεί να ελέγξει. Οπως η μεταναστευτική.
Αυτά τα προβλήματα καθορίζουν τον ρυθμό και, επομένως, τον ρυθμό των απαντήσεων. Είναι διαφορετικά από εκείνα που καθόρισαν τη φυσιογνωμία των πολιτικών δυνάμεων στην εικοσαετία 1990-2010, και επίσης διαφορετικά από τα θυελλώδη χρόνια της κρίσης και της εξίσου επιβλαβούς θεραπείας της. Καινούργια προβλήματα θέτουν διαφορετικά διακυβεύματα από προηγούμενες εποχές και προκαλούν ή απαιτούν καινούργιες απαντήσεις.
Επομένως, η σύγκλιση των προοδευτικών δυνάμεων δεν είναι και δεν πρέπει να οριστεί μόνον ως απάντηση στην άνοδο της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη. Τόσο η Ακροδεξιά όσο και η θεσμοποιημένη νεοφιλελεύθερη πολιτική στην Ευρώπη αποτελούν απαντήσεις στα προβλήματα της εποχής. Και απαντήσεις εμπεδωμένες κοινωνικά. Το ζητούμενο είναι οι προοδευτικές απαντήσεις.
Τη γέφυρα ανάμεσα στον κόσμο της Αριστεράς και της Κεντροαριστεράς δεν πρέπει να τη δούμε προσθετικά, στατικά, ως συμπαράταξη πολιτικών στελεχών και ψήφων. Προφανώς έχει και αυτή τη διάσταση. Αλλά η ανασυγκρότηση ενός πόλου προοδευτικής διακυβέρνησης απαιτεί τη μεταμόρφωση όλων των μερών του εγχειρήματος, περιλαμβανομένου και του ΣΥΡΙΖΑ. Η «βίαιη ωρίμανση» είναι η αφετηρία.
Δεν είναι εύκολο εγχείρημα. Υπάρχουν ορατές ή αόρατες ενστάσεις, σε όλες τις πλευρές, και η Κεντροαριστερά αποτελείται από πολλές ομάδες με ποικίλες φιλοδοξίες. Θα είναι χαμένη ευκαιρία αν το εγχείρημα ευτελιστεί με αμφίπλευρες μεταγραφές και διευρύνσεις. Γιατί το εγχείρημα αυτό θα πρέπει να νοηθεί στο κοινωνικό βάθος και στην προοπτική του. Πάνω σε ποιες κοινωνικές συμμαχίες θα βασιστεί μια προοδευτική απάντηση στα ζητήματα που θέτει η εποχή; Η συνεργασία πρέπει να συμπεριλάβει τη δημιουργία ενός κοινού φόρουμ διαλόγου για τα προβλήματα, και προπαντός ώσμωση ιδεών. Γιατί έχουν διαρραγεί τα κανάλια συζήτησης. Εκεί θα κριθεί όμως αυτή η προσπάθεια. Στην παραγωγή ενός νέου πολιτικού λόγου, νέων ιδεών, νέας ταυτότητας.
* ιστορικός, Πανεπιστήμιο Αθηνών
