Η πρόταση του Δημήτρη Αβραμόπουλου στις 4 Δεκεμβρίου να υιοθετηθούν οι πέντε από τις εφτά προτάσεις που συμπεριλαμβάνονται στο πακέτο μεταρρύθμισης του κοινού ευρωπαϊκού συστήματος ασύλου CEAS (Common European Asylum System reform), η οποία εκκρεμεί από την άνοιξη του 2016, συνοδευόταν από μια έκκληση για ρεαλισμό. Ρεαλισμός στην πράξη σημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εγκαταλείπει την προσπάθεια να δημιουργήσει συναίνεση, ώστε να περάσουν οι δύο Κανονισμοί που απομένουν για το Δουβλίνο και τις διαδικασίες ασύλου.
Η διαδικασία για τους δύο Κανονισμούς, που έχει ήδη οδηγηθεί σε απόλυτο αδιέξοδο, εξελίχθηκε μέσα σε αυτά τα δυόμισι χρόνια σε «μητέρα των μαχών». Η Επιτροπή εδώ και πολύ καιρό επαναφέρει συστηματικά το ζήτημα, ενώ ένας πυρήνας κρατών, που συγκροτούν αρχικά οι τέσσερις του Βίζεγκραντ και στον οποίο προστίθενται με το πέρασμα του χρόνου νέες αντιδραστικές κυβερνήσεις, διαρκώς το αποκρούουν. Πολλές θεσμικές διαδικασίες και παρασκήνιο μεσολάβησαν μέχρι να φτάσουμε και τυπικά στην αποδοχή μιας ήττας και την παραδοχή ότι οι λύσεις για την πολιτική ασύλου και όσους φτάνουν στην Ευρώπη ζητώντας προστασία δεν μπορούν να θεωρούνται πλέον ευρωπαϊκές. Τα κράτη-μέλη θα πρέπει για την ώρα να αναζητήσουν μεταβατικές λύσεις μεταξύ των προθύμων.
Βασικό ρόλο μεταξύ άλλων σε αυτή την αποτυχία έπαιξε και η κυβέρνηση του καγκελάριου Σεμπάστιαν Κουρτς και του ακροδεξιού αντικαγκελάριου Χάιντς-Κρίστιαν Στράχε της Αυστρίας, που έχει την προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου για το δεύτερο εξάμηνο του 2018. Σε προπαρασκευαστικό εσωτερικό έγγραφο, που διένειμε η προεδρία του Συμβουλίου στους εκπροσώπους των κρατών-μελών πριν από το συμβούλιο Υπουργών Εσωτερικών στις 6-7 Δεκεμβρίου, αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι «οι συζητήσεις και οι προσπάθειες των τελευταίων πολλών μηνών ξεκάθαρα δείχνουν ότι παραμένει αδύνατο να φτάσουμε σε συναίνεση για το Δουβλίνο».
Στο διπλωματικά γραμμένο κείμενο η αυστριακή προεδρία αποπειράται να μετακυλίσει το βάρος της κουβέντας από την αλληλεγγύη εντός της Ε.Ε. προς την αλληλεγγύη στην εφαρμογή πολιτικών στα σύνορα και την εξωτερίκευση των ροών, προβάλλοντας γι’ αυτόν τον σκοπό την ανάγκη ταχύτατης ολοκλήρωσης του νέου κανονισμού για τη Frontex και της νέας οδηγίας για τις επιστροφές, που ανάγει τη μαζική κράτηση πληθυσμών στο κύριο μέτρο αντιμετώπισης των πληθυσμιακών εισροών. Τις δύο νέες ρυθμίσεις μαζί με μια τρίτη, έναν νέο Κανονισμό για την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασύλου, έχει ήδη προτείνει η Επιτροπή από τον περασμένο Σεπτέμβριο ως μίνι μεταρρυθμιστικό πακέτο. Δείγμα ότι από τότε αναζητά διέξοδο σε μια διαφαινόμενη πολιτική αποτυχία.
Ούτε εδώ όμως το πράγμα αναμένεται να προχωρήσει, αφού Επιτροπή και συμμαχία των αντιδραστικών προσκρούουν στην απροθυμία προοδευτικών μελών του Ευρωκοινοβουλίου. Η οδηγία για τις επιστροφές είχε την τύχη/ατυχία να πέσει στα χέρια της εισηγήτριας Τζούντιθ Σαργκεντίνι. Η Ολλανδέζα ευρωβουλευτής των Πρασίνων, που είχε ετοιμάσει και την περίφημη αναφορά του Ευρωκοινοβουλίου για την παραβίαση βασικών ιδρυτικών αρχών της Ε.Ε. στην Ουγγαρία, παίζει κατενάτσιο και ζητά από την Επιτροπή να ολοκληρώσει όσες τεχνικές διαδικασίες είχε απλώς αγνοήσει, προκαταλαμβάνοντας ότι η νομοθετική διαδικασία είναι απίθανο να τελεσφορήσει πριν από τις ευρωεκλογές.
Η πρόταση για την Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Ασύλου φαίνεται επίσης να κολλά στην αντίδραση ευρωβουλευτών, οι οποίοι, έχοντας ολοκληρώσει τη διαπραγμάτευση του Κανονισμού που προτάθηκε στο πακέτο του CEAS το 2016 και δεν έχει ακόμα ισχύσει, αρνούνται την ανάγκη να τον τροποποιήσουν εκ νέου. Αυτό οδήγησε στην εντυπωσιακή κίνηση του εισηγητή του κανονισμού στο Ευρωκοινοβούλιο να ακυρώσει όλες τις προτεινόμενες αλλαγές από την Επιτροπή μία προς μία.
Το μόνο που φαίνεται να προχωρά χωρίς μεγάλα εμπόδια είναι ο νέος Κανονισμός για τη Frontex. Πρόκειται για τη μεταμόρφωση της υπηρεσίας σε έναν υπερ-οργανισμό με τεράστιες εκτελεστικές εξουσίες και 10.000 μόνιμους συνοροφύλακες.
Ακυρωμένη αρχικά από την ανερχόμενη Ακροδεξιά και το ακραίο Κέντρο και σε δεύτερη φάση από Πράσινους, Σοσιαλδημοκράτες και Αριστερά, η εμπειρία της μεταρρύθμισης του CEAS έχει παίξει καθοριστικό ρόλο στα χαρακτηριστικά ακραίας πόλωσης που αποκτά η πολιτική διαδικασία εντός των ευρωπαϊκών θεσμών. Σε βαθμό ακύρωσης της αποτελεσματικότητας της ίδιας της θεσμικής διαδικασίας. Μένει μόνο να φανεί αν το CEAS είναι η εξαίρεση ή η αρχή μιας νέας εποχής, όπου οι διαδικασίες εντός των θεσμών της Ε.Ε. θα μοιάζουν περισσότερο με Βαβέλ παρά με ευρωπαϊκή οικογένεια.
* Ερευνητής ευρωπαϊκών θεμάτων
