Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η παράδοση και το πνεύμα της εποχής
Laura Kapfer
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η παράδοση και το πνεύμα της εποχής

  • A-
  • A+

Τι μας διδάσκει η παράδοση και γιατί είναι τόσο σημαντική; Δεν μας διδάσκει μόνο ότι είμαστε η συνέχιση του παρελθόντος που ιστορικά μας ανήκει, αλλά και ότι το παρελθόν διαρκώς ανανεώνεται στο παρόν και στην ιδέα μας για το μέλλον.

Ετσι, η παράδοση δεν είναι κάτι το ακίνητο και ορισμένο, αλλά βρίσκεται διαρκώς σε κίνηση και ταυτίζεται με την ύπαρξή μας.

Για να καταλάβουμε καλά αυτή τη συγχρονία παρελθόντος, παρόντος και μέλλοντος πρέπει να σκεφτούμε ότι η παράδοση είναι όπως ένα δέντρο: οι ρίζες βρίσκονται βαθιά στο μακρινό και προ-ιστορικό παρελθόν, ο κορμός είναι ολόκληρη η ιστορία αυτού του παρελθόντος, τα κλαδιά, τα τελευταία κλαδιά είμαστε εμείς, και μπορούμε να ανθίσουμε, δηλαδή να παραγάγουμε κάτι το καινούργιο και δημιουργικό που πριν δεν υπήρχε.

Ετσι, ολόκληρη η δυτική λογοτεχνία μετά τον Ομηρο έχει μια ταυτόχρονη ύπαρξη και δημιουργεί μια ταυτόχρονη τάξη. Αυτή η έννοια του ταυτόχρονου είναι η ιστορική αίσθηση, που είναι μαζί η αίσθηση του άχρονου και του χρονικού.

Για παράδειγμα, ο Ομηρος είναι χωρίς χρόνο γιατί σήμερα τον διαβάζουμε και μας μιλά ακόμη με την αιώνια γλώσσα της ποίησής του∙ και είναι χρονικός όχι μόνο γιατί είναι δεμένος με τον καιρό του, αλλά και γιατί κάθε φορά που τον διαβάζουμε καθορίζουμε μια σχέση ανάμεσα στον καιρό του και τον δικό μας.

Τι ακριβώς συμβαίνει όταν κάτι το καινούργιο βγαίνει από αυτόν τον εξαιρετικό συνδυασμό; Γεννιέται κάτι που πριν δεν υπήρχε: γεννιέται η ποίηση, η μουσικότητα, η ιδιαίτερη γλώσσα, η ιδέα της ομορφιάς, της φόρμας, της αγάπης που κάθε ποιητής μας προσφέρει. Τώρα, βέβαια, θα πρέπει να ξεκαθαρίσουμε γιατί η λογοτεχνία πρέπει να είναι στην υπηρεσία του εαυτού της, στην αλήθεια του καιρού της και όχι σε μια πολιτική ή σε μια ιδεολογία.

Δεν είναι εύκολο να συλλάβεις την αλήθεια του καιρού σου, γιατί αυτή η αλήθεια διαρκώς χειραγωγείται. Από την Εξουσία, από τις Ιδεολογίες, από τις Μόδες, από τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας.

Αρκεί να σκεφτούμε τη γλώσσα των ιδεολογιών, που κυριάρχησε τις τελευταίες δεκαετίες, τη γλώσσα της γραφειοκρατίας, των πολιτικών, της τηλεόρασης, της διαφήμισης, για να κατανοήσουμε πόσο είναι σημαντικό για έναν συγγραφέα να υπερασπιστεί τη γλώσσα και να αντισταθεί σε όλα αυτά για να ανακαλύψει τη φωνή του, και μ’ αυτή να δώσει τη μαρτυρία του καιρού του.

Σ’ αυτή την προσπάθεια για μια μη αλλοιωμένη γλώσσα και ικανή να καταμαρτυρήσει το πνεύμα της εποχής βρίσκεται το πραγματικό νόημα της λογοτεχνίας, η ευγένειά της, η πρωταρχική της λειτουργία, ο ίδιος ο λόγος ύπαρξής της.

*ομότιμος καθηγητής ΑΠΘ

ΑΠΟΨΕΙΣ
«Σημείο Ωμέγα»
«Αυτό είναι που κάνουμε με κάθε ανοιγοκλείσιμο του ματιού. Η ανθρώπινη αντίληψη είναι μια σάγκα (ιστορία) επινοημένης πραγματικότητας. Το να πεις ψέματα είναι απαραίτητο. Προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε...
«Σημείο Ωμέγα»
ΑΠΟΨΕΙΣ
Λογοτεχνικές βόλτες
Ξεκινώντας από τον Αριστοτέλη με την περιπατητική σχολή μέχρι τον Δάντη που έκανε τη βόλτα του με τον Βιργίλιο στον άλλο κόσμο, ο περίπατος είχε πάντα μια σημαντική θέση στη λογοτεχνία, και η βόλτα ήταν πάντα...
Λογοτεχνικές βόλτες
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Διάβολος στη Γέφυρα
Ο Τζέιμς Τζόις έγραψε κάποτε για μια μικρή επαρχιακή πόλη κάπου στην Ιρλανδία, απομονωμένη από τον κόσμο, με εμπόρους που ασφυκτιούσαν και ταξιδευτές που αργοπέθαιναν. Ολες οι κυβερνήσεις τούς απογοήτευαν κι η...
Ο Διάβολος στη Γέφυρα
ΑΠΟΨΕΙΣ
Περιττές συζητήσεις για τη λογοτεχνία
Υπάρχουν εκείνοι που απαιτούν από τη λογοτεχνία μια «άποψη για τον κόσμο» ή ένα ηθικό μήνυμα∙ υπάρχουν εκείνοι που απαιτούν ένα μήνυμα, όχι ανοιχτά προπαγανδιστικό, όχι «ρητορικό», αλλά σιωπηρό ή «λυρικό»∙...
Περιττές συζητήσεις για τη λογοτεχνία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Il Candelato...
Εμαθα τον θάνατο του Λουκά Θεοχαρόπουλου, παλιού στελέχους του Κέντρου Σοσιαλιστικών Μελετών και δοκιμιογράφου σε διάφορα περιοδικά λόγου και τέχνης, από την ποιήτρια Φλώρα Ορφανουδάκη. Σκέφτομαι τώρα πόσο οι...
Il Candelato...
ΑΠΟΨΕΙΣ
Από το σύγγραμμα στα βιβλία και στις βιβλιοθήκες
Η δωρεάν παροχή βιβλίων στους φοιτητές των πανεπιστημίων, αν και είναι μέτρο που θεσπίστηκε από τη χούντα, στηρίζει τη συνταγματικά κατοχυρωμένη δημόσια και δωρεάν παιδεία στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Από το σύγγραμμα στα βιβλία και στις βιβλιοθήκες

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας