Ορκοι του φασιανού… στο Στρασβούργο

Από τα απίθανα, καμία φορά, συμπεραίνεις τα σημαντικά. Σε ένα σπουδαίο ευρωπαϊκό μουσείο, στο Ρέικσμουζεουμ του Άμστερνταμ (Εθνικό Μουσείο της Ολλανδίας), εκτίθεται ένας πίνακας ανωνύμου ζωγράφου με τον παράξενο τίτλο «Ο όρκος του φασιανού». Ο πίνακας αποτυπώνει το δείπνο που παρέθεσε το 1454 ο δούκας της Βουργουνδίας Φίλιππος Γ΄ ο επονομαζόμενος Αγαθός (1396-1467), ο οποίος ‒κανείς δεν έμαθε γιατί‒ θεωρούσε τον εαυτό του και «Μέγα Δούκα της Δύσης». Τι είχε συμβεί;

Το 1453 είχε πέσει η Κωνσταντινούπολη. Όμως, ο Μωάμεθ Πορθητής κόμπαζε ότι «κάποια στιγμή και η Ρώμη θα γίνει “νταρ αλ-Ισλάμ”». Βέβαια, για τους Οθωμανούς η Πόλη ήταν το «Χρυσό Μήλο» και εκεί έμειναν. Αλλά οι ηγεμόνες της Ευρώπης, κυρίως η Εκκλησία, φοβούνταν για την καρδιά του χριστιανισμού. Ο πάπας Νικόλαος Ε΄ έστειλε στους ηγεμόνες έκκληση να χύσουν το αίμα τους για την Αγία Ρώμη. Ο Κάρολος Ζ΄ της Γαλλίας, ο Ερρίκος ΣΤ΄ της Αγγλίας, ο Αλφόνσος της Αραγωνίας ‒που τα είχε χαμένα‒ και ο αυτοκράτορας Φρειδερίκος Γ΄ της Αγίας Ρωμαϊκής κ.λπ., αρνήθηκαν. Έτσι ο πάπας στράφηκε στον πλούσιο Φίλιππο τον Αγαθό που οργάνωσε επί τούτου το ως άνω δείπνο.

Το event ήταν ένας φασιανός στολισμένος με πολύτιμους λίθους, ένας τεράστιος άντρας ντυμένος Τούρκος να φοβερίζει τους συνδαιτημόνες και ένας άλλος, ντυμένος γυναίκα, να παριστάνει τη θλιμένη Λαίδη Εκκλησία. Όλοι οι υψηλοί καλεσμένοι, συγκινημένοι σηκώθηκαν αυθορμήτως και αυτοβούλως και ορκίστηκαν στον φασιανό να ξεκινήσουν σταυροφορία. Αποδείχθηκε πως ήταν μασκαράτα, γιατί κανένας δεν κούνησε από το σπίτι του. Έκτοτε, στην κοινωνική και πολιτική ιστορία της Ευρώπης, ο «Ορκος του φασιανού» χρησιμοποιείται για μεγάλες δεσμεύσεις που ουδέποτε έγιναν πράξη.

Κάνετε τώρα το νοητικό άλμα για να καταλάβετε τι παίχτηκε στο Στρασβούργο την εβδομάδα που πέρασε∙ εκεί όπου χτυπά η πιο δημοκρατική από όλες τις δημοκρατικές καρδιές της Ε.Ε. Το πρώτο που σκέφτομαι είναι ότι στο Ευρωκοινοβούλιο όλοι οι οραματιστές, τα στολίδια της ευρωπαϊκής παράδοσης και σκέψης, αυτοί που κάτι ψέλισαν και πάλεψαν δημόσια για την ειρήνη, τον Λόγο, την ευημερία, για την αδελφοσύνη των λαών της Ευρώπης, θα ένοιωθαν απέραντη μοναξιά. Τελείως πρόχειρα, μνημονεύω τους Μαρκήσιο Σαιν Σιμόν, Ιμμάνουελ Καντ, Ντε Τοκβίλ, τον κύκλο των φιλελεύθερων Μπενθαμιστών της Αγγλίας, τον Ουγκώ, τον Τσβάιχ και, από τους νεότερους φεντεραλιστές, τους Σπινέλι, Καμύ, Οργουελ… Το λιγότερο, θα ένοιωθαν γραφικοί∙ το χειρότερο, ξένοι∙ ανεπιθύμητοι.

Το άλλο είναι το «Πόσο σε νοιάζομαι» και αυτό κάτι λέει. Η Ευρώπη συμποσιάζεται επισήμως. Ο πρωθυπουργός μίλησε σε σχεδόν άδεια έδρανα∙ μόνο σ’ όσους υποχρέωνε το πρωτόκολλο (Έλληνες ευρωβουλευτές, αρμόδιους κομισάριους και αξιωματούχους των πολιτικών ομάδων της Ευρωβουλής). Προφανώς, ακούστηκαν μερικές αλήθειες για μείζονα ευρωπαϊκά θέματα. Ποιος άκουσε την θύραν κρουομένην;

Από το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα ο Εστεμπάν Γκονζάλες Πονς (υπό βλέμμα επιδοκιμασίας του κομισάριου μεταναστευτικής πολιτικής Dimitris Avramopoulos) είπε το ποίημά του: «Μη μιλάτε για Ευρώπη μεταλλαγμένε κ. Τσίπρα, γιατί η Ελλάδα είδε την αλληλεγγύη των Ευρωπαίων όταν τη χρειάστηκε». Ξέχασε να πει «είδε τη δανεική αλληλεγγύη» για να σωθεί το ευρωσπίτι, χωρίς μέριμνα ανάπτυξης ή ανακούφισης από το σοκ της λιτότητας. Ξέχασε να πει ότι η Ελλάδα θα πρέπει να δανείζεται για να αποπληρώνει τα χρέη της∙ και ότι αυτό δημιουργεί φαύλους κύκλους παγίδας ρευστότητας και αποπληθωρισμού του χρέους.

Ο πρόεδρος των Σοσιαλδημοκρατών Ούντο Μπούλμαν επέριψε ευθύνες στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα για τη διαχείριση της ελληνικής κρίσης. Στη συνέχεια, σα να διάβαζε αποσπάσματα από το Abracatabrica (δείτε το βίντεο να καταλάβετε), κατέληξε στο εκπληκτικό: «Πρέπει να συνεχίσετε τις μεταρρυθμίσεις… για τη βιώσιμη ανάπτυξη των Ηνωμένων Εθνών και… την κληρονομιά και το μέλλον της Μεσογείου…» Δεν χρειάζεται να σχολιάσω τον σεβαστό πρόεδρο Γιουνγκέρ που διαπίστωσε ότι «Ναι, η Ελλάδα βρίσκεται στον σωστό δρόμο και… η Ευρώπη στον δρόμο της τεχνητής νοημοσύνης».

Εν τω μεταξύ, μου διέφυγε πάλι η εθνική γραμμή. Ούτε κατανοήθηκε το πολιτικό παράδοξο, να συμπίπτει το αφήγημα του πρωθυπουργού με το αφήγημα της Ευρώπης, ότι «Ναι, η Ελλάδα τα κατάφερε», και με τη Ν.Δ. να υποστηρίζει ότι «η κυβέρνηση είναι επικίνδυνη», την ίδια στιγμή που είναι έτοιμη να τα κάνει α λα Πινοσέτ όταν ανέβει στην εξουσία, βασιζόμενη στο αφήγημα της ευρωπαϊκής ιδεολογικοπολιτικής μήτρας ότι «Ναι, η Ελλάδα πετυχαίνει» ‒ με αενάως σερνάμενους τους Ελληνες, έτοιμους να ξαναπληρώσουν την Οικογένεια και τα φιλαράκια.

Και η Αριστερά; Απούσα η Ελλάδα της ορμής, του γέλιου. Λείπει η επινόηση. Κάποιοι αρκούνται στην αριστερή μελαγχολία∙ τη διαχείριση της ταπείνωσης. Σε μεταβατικές εποχές, σε ασυνήθεις καταστάσεις, απαιτούνται επινοήσεις πολιτικών. Το είχαμε πει παλιότερα με τη φωνή του Καποδίστρια: «… εις δεινά ελληνικά, θεραπεία ελληνική». Ειδάλλως, δίνουμε «όρκους του φασιανού». Δεσμεύσεις για «μεταρρυθμίσεις της Ευρώπης», όπως συνηθίζεται στο Στρασβούργο∙ και, μετά, χωνεύουμε και τον φασιανό.