Η νέα μεταπολίτευση (2)

Ευχαριστώ θερμά την «Εφ.Συν.», που μου επιφύλαξε τη μεγάλη τιμή να φιλοξενήσει στο φύλο της 8/6/2018 κείμενό μου του 2007/2008, το οποίο διανεμήθηκε τότε για διδακτικούς και εκπαιδευτικούς λόγους στους φοιτητές.

Υποσχέθηκα στους αγαπητούς αναγνώστες τη συνέχεια του δεύτερου και τελευταίου μέρους του εν λόγω κειμένου, με παρούσα πάντοτε την επικαιρότητά του.

Τηρώ την υπόσχεσή μου:

Διαφθορά (διαπλοκή)

Η διαφθορά στην Ελλάδα υπήρξε πάντα φαινόμενο συνυφασμένο με τις σχέσεις κράτους – πολίτη. Σε μεγάλο βαθμό, ο πολίτης έχει απέναντι του μια δημόσια διοίκηση διαπραγματεύσιμη και βολική, όταν είναι πρόθυμος να καταβάλει το σωστό αντίτιμο. Σε αντίθετη περίπτωση, η διοίκηση απλώς «δεν λειτουργεί» και οχυρώνεται πίσω από «νομικά» προσχήματα. Εθνικού μεγέθους προμηθευτές και εργολάβοι προέβησαν στην αγορά ΜΜΕ, ιδίως ηλεκτρονικών. Τα όρια πολιτικής και επιχειρηματικής εξουσίας έγιναν δυσδιάκριτα. Δίπλα στην καθημερινή διαφθορά, που έως τότε στιγμάτιζε την καθημερινότητα των πολιτών, τώρα προέκυψε και η διαπλοκή, δηλαδή η σχέση των μεγάλων ιδιωτικών επιχειρήσεων με τη δημόσια και πολιτική ζωή.

Ο ρόλος και η πολιτική επιρροή των ΜΜΕ

Η πολιτική ζωή είναι πλέον προσαρμοσμένη στα ηλεκτρονικά δελτία ειδήσεων. Ο πολιτικός λόγος περικόπτεται και προσαρμόζεται σε επικοινωνιακά στερεότυπα, προκειμένου να προλάβει να ακουστεί στις ασφυκτικές τηλεοπτικές προθεσμίες. Μείζονα πολιτικά γεγονότα προγραμματίζονται για να προλάβουν τις ειδήσεις. Τα πολιτικά κόμματα μετατρέπουν κορυφαίες εσωτερικές διαδικασίες τους σε πολυδάπανα τηλεοπτικά σόου. Η τηλεοπτική επικαιρότητα διαμορφώνει και εκδίδει την πολιτική ημερήσια διάταξη. Το ενίοτε «αποκαλυπτικό» τηλεοπτικό ρεπορτάζ αξιοποιείται σε πρόχειρες τηλεδίκες, οι οποίες υποκαθιστούν την –ούτως ή άλλως προβληματική- δικαιοσύνη στο όνομα μιας ιδιόμορφης αυτοδικίας με κύριο χαρακτηριστικό την ακύρωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Τα πραγματικά γεγονότα προβάλλονται κατά τέτοιο τρόπο ώστε να προκύψει ένα άλλο γεγονός επί της τηλεοπτικής οθόνης.

Παραλλήλως, οι δημοσκοπήσεις υποκαθιστούν κάθε παραγωγή πολιτικής. Διενεργούνται δημοσκοπήσεις ακόμη και για θέματα ισχύος και λειτουργίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Με αυτό τον τρόπο, ο πραγματικός λαός αντικαθίσταται από ένα ψεύτικο παραθεσμικό «λαό», ο οποίος διαμορφώνεται από δημοσκοπήσεις και πρόθυμους δημοσκόπους.

Από θεσμικής και πολιτικής άποψης, η νέα μεταπολίτευση χρειάζεται ένα νέο Σύνταγμα κι ένα νέο συνταγματισμό, δηλαδή μια νέα πολιτική και προγραμματική προσέγγιση της θεσμικής και πολιτικής λειτουργίας του Συντάγματος.

Η μεταπολίτευση οριοθετείται εκατέρωθεν μεταξύ μιας απλής συνταγματικής αναθεώρησης και μιας -ενίοτε βίαιης- επαναστατικής αλλαγής. Ομως μπορεί να μην είναι τίποτε από τα δύο. Συνίσταται, πρωτίστως, στον δύσκολο συνδυασμό δύο βασικών χαρακτηριστικών, ήτοι: α) της συνέχειας ενός δημοκρατικού κεκτημένου και της ειρηνικής μετάβασης σε ένα ποιοτικό νέο σύστημα διακυβέρνησης, δημοκρατικό, κοινοβουλευτικό, άμεσο και αποκεντρωμένο, ενώ β) στην πράξη –και όχι απαραίτητα στους τύπους- οι υιοθετούμενες αλλαγές πρέπει να έχουν συντακτικό και όχι αναθεωρητικό χαρακτήρα.

Τα πράγματα είναι ή εν πάση περιπτώσει πρέπει να γίνουν απλά:

Αν μιλώντας για τον ιστορικό κύκλο της μεταπολίτευσης του 1974, ο οποίος, ειρήσθω εν παρόδω, έχει κλείσει, εννοούμε ότι το πολιτικό μας σύστημα αδυνατεί να αυτορυθμιστεί και να ξεπεράσει τις παθογενείς αδυναμίες του. Αν διαπιστώνουμε ότι δεν έχουμε πλέον μια δημοκρατία με προβλήματα, αλλά πρόβλημα δημοκρατίας. Αν συμφωνούμε ότι απαιτούνται σαρωτικές αλλαγές και πραγματικές μεταρρυθμίσεις τόσο στο πολιτικό σύστημα και το κράτος, όσο και στις σχέσεις του τελευταίου με τους πολίτες.

Τότε, απαιτείται μια νέα μεταπολίτευση, χωρίς «νομικές» μεμψιμοιρίες και παρελκυστικούς ελιγμούς που στα λόγια εκθειάζουν τις αλλαγές και στην πράξη υπηρετούν τη συντήρηση και την απραξία.

*ομότιμος καθηγητή του Πανεπιστημίου Αιγαίου