Μονάδες «απ-ελευθέρωσης»

Στη μνήμη Βασίλη Καρύδη· φίλου, αδελφού και χρόνια συναγωνιστή για μια Εγκληματολογία κατανόησης και μια Σωφρονιστική δικαιωμάτων

Αφού οι φυλακές δεν μπορεί να πάψουν για μερικούς να είναι ένας τόπος οδύνης, δεινοπάθειας, ένα πουργατόριο και για ν’ αποκτήσουν νέες λειτουργίες μέσα σε πνεύμα αλληλεγγύης κι αντιστάθμισης (όπου η πολιτεία θα εγγυάται την ορατότητα και τον έλεγxο του εγχειρήματος), η όποια πρόταση πρέπει να περιλαμβάνει τις μονάδες απ-ελευθέρωσης.

Δεν πρόκειται για μια sui generis εγκληματολογική παιδαγωγική ή ανοιχτή σωφρονιστική αγωγή, αλλά για άλλο πρότυπο κοινωνικο-πολιτικής επανένταξης.

Ενώ με τα περίκλειστα ολοπαγή ιδρύματα που προκαλούν επώδυνα και τραυματικά γεγονότα και οδηγούν σε απώλεια ταυτότητας θεωρείται ότι προστατεύεται η κοινωνία από τους εγκληματίες, εμείς πιστεύουμε ότι η προστασία όλων μπορεί να επιτευχθεί με πρωτόκολλα συμβουλευτικής σε νέα σχήματα διαχείρισης.

Τασσόμαστε υπέρ ενός μοντέλου campus-κράτησης σε αγροτικές περιοχές με τους κρατουμένους να ζουν σε οικισμούς ανοιχτού χώρου, όπου η μεταχείριση, η διαβίωση και η επανένταξη συνυπάρχουν.

Σε συνθήκες minimum ασφάλειας, η εργασία, η εκπαίδευση, ο πολιτισμός, ο αθλητισμός, ο ελεύθερος χρόνος των κρατουμένων θα δημιουργούν ένα θετικό κλίμα, εντελώς διαφορετικό από τα κλασικά φρούρια υψίστης ασφαλείας.

Τα κριτήρια ταξινόμησης των κρατουμένων (είδος εγκλήματος, ηλικία, προσωπικότητα, υποτροπή, βιαιότητες) θα τα αξιολογούν ειδικοί ψυχολόγοι, εγκληματολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί των καταστημάτων ή των Πανεπιστημίων.

Στην περίπτωση αυτή θεωρώ χρήσιμο την όλη διαδικασία να αναλαμβάνουν πρώην κρατούμενοι καθώς οι «σωφρονιστικοί εγκληματολόγοι» (convict criminologists) γνωρίζουν καλύτερα από τον καθένα τον τρόπο επικοινωνίας (με επιστημονική αλλά και ακτιβιστική εμπειρία). Συμπληρωματικά μπορεί να λειτουργήσουν και οι δικηγόροι των καταστημάτων (JailHouse lawyers) οι οποίοι υποστηρίζουν τους κρατουμένους στα αιτήματα και τα δικαιώματά τους ώστε να τα διεκδικούν ειρηνικά, δίχως εντάσεις.

Παραλλαγή (ή διαφορετική βαθμίδα) των campus μπορεί να είναι τα κέντρα κοινοτικής έκτισης (community correction centers), όπου σε συνθήκες ημι-ελευθερίας ή παροχής κοινωφελούς εργασίας, ο καταδικασθείς δεν αποκόπτεται εντελώς από το κοινωνικό δίκτυο της ζωής του και όπου η φύλαξη/μεταχείριση έχει περισσότερο χαρακτήρα καθοδήγησης από ειδικούς και λιγότερο χαρακτήρα καταστολής.

Ακόμη και τα ημερήσια κέντρα (Day Centers) θα μπορούσαν να δώσουν ένα παράδειγμα διαχείρισης εάν οι όροι κράτησης δεν είναι ίδιοι με αυτούς των φυλακών.

Η μείωση των εντάσεων και της βίας και η προστασία των πλέον αδύναμων κρατουμένων μπορεί πάντως ευκολότερα να επιτευχθεί σε μικρές μονάδες (όπου 50-100 κρατούμενοι πλαισιωμένοι από ειδικούς επιστήμονες, οι οποίοι θα διευκολύνουν την επιβίωση/συμβίωση/επανένταξη, θα συνεργάζονται σε πνεύμα αλληλοσεβασμού και κατανόησης, στα εξατομικευμένα ή ομαδικά προγράμματα εργασίας, εκπαίδευσης κ.λπ.).

Αυτή η επιστημονική διαχείριση (scientific management) ενθαρρύνει τις ανθρώπινες σχέσεις, ενισχύει την υπευθυνότητα και τις πρωτοβουλίες και δίνει στον συντονιστή (correctional manager) έναν κρίσιμο ρόλο στην υποστήριξη, την αυτενέργεια, την αποσυμπίεση. Στη θέση των control units που εντατικοποιούν την πειθαρχική τιμωρία στη λογική «φυλακή μέσα στη φυλακή» θα ήταν προτιμότερο να διαμορφωθούν όροι «ελευθερίας μέσα σ’ ένα εποπτευόμενο σύστημα».

Αυτό σημαίνει ανάμεσα στα άλλα και την πλήρη απο-πολιτικοποίηση της φύλαξης και την ανάθεση της νέας αποστολής σε επαγγελματίες-ειδικούς.

Τη διοίκηση/διαχείριση/επίβλεψη του συστήματος θα αναλάβουν συνεπώς εγκληματολόγοι, ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί και όχι σωφρονιστικοί υπάλληλοι, οι οποίοι θα ασχολούνται αποκλειστικά με ζητήματα minimum ασφάλειας. Η υπέρβαση της ιδρυματοποίησης, αφομοίωσης, επιπολιτισμού (acculturation) θα γίνεται με θετικά μέτρα (affirmative actions).

Πρόκειται για έναν συνδυασμό του σωφρονιστικού παιδαγωγικού συστήματος, του προοδευτικού συστήματος, του συστήματος εμπιστοσύνης και του συστήματος των περιπτέρων, όπου η λογική και η ασφάλεια συνδυάζονται με κοινωνικές αξίες, νομικές οριοθετήσεις και τεχνολογία/πληροφορική.

Στην ουσία πρόκειται για μια σχολή σκέψης και για ένα πρόγραμμα διαχείρισης ανθρώπινου δυναμικού απ-εγκλείστων. Η θεωρία της κοινότητας (community ideal) επανέρχεται υπό τη μορφή της εναλλακτικής επαναφόρτισης εντός/εκτός εγκλεισμού. Αντί να κρύψουμε τους κρατουμένους μέσα σε γκρίζα σκοτεινά κτίρια, τους βγάζουμε στο φως της επανασύνδεσης.

Προσβλέπουμε σ’ έναν συνδυασμό ανοιχτού και ελεύθερου χώρου εποπτευόμενης ελευθερίας που θα υπερβεί τη «σωφρονιστική παγωνιά» (froid pénitentiaire).

Από τον αμυντικό χαρακτήρα της ατομικής επιβίωσης, τον αναχωρητισμό, την αποπροσωποποίηση, τον ιδρυματισμό θα περάσουμε σε μια κοινότητα κρατουμένων-φυλάκων-ειδικών που θα λειτουργεί με το βλέμμα στο μέλλον και στη βάση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και του αλληλοσεβασμού.