Παρακολουθώ αρκετό καιρό τις ενέργειες μιας ομάδας που αυτοχαρακτηρίζεται ως μια συλλογικότητα «ακτιβιστική» και επέλεξε το όνομα «Ρουβίκωνας».
Οφείλω να ομολογήσω ότι κατανοώ την επιλογή του ονόματος ενός ποταμού της Βόρειας Ιταλίας (ενός ονόματος που έχει πολύ μεγάλο ιστορικό παρελθόν και σημασία), η διάσχιση του οποίου από τον Ιούλιο Καίσαρα οδήγησε στη σύγκρουσή του με τον Πομπήιο, μια σύγκρουση που δήλωνε όχι μόνο την αποφασιστικότητα του Καίσαρα αλλά ισοδυναμούσε με εμφύλιο πόλεμο.
Διερωτώμαι ποια είναι η σκοπιμότητα της επιλογής λέξεων και χαρακτήρων από τη ρωμαϊκή ιστορία και πώς αντιλαμβάνονται οι Ελληνες πολίτες αυτό το όνομα, έτσι ώστε να αποκτήσει σημασία και γι’ αυτούς. Ενα δεύτερο ερώτημα που προκύπτει είναι οι επιλογές των παρεμβάσεων που κάνει αυτή η ομάδα.
Μπορώ να κατανοήσω την αντίθεση ή την οργή κάποιου στον βομβαρδισμό με τελευταίας τεχνολογίας όπλα που έκανε η Γαλλία στη Συρία. Νομίζω όμως ότι το «μπουγέλωμα» της γαλλικής πρεσβείας, άλλων πρεσβειών ή ιδρυμάτων άλλων χωρών στην Αθήνα δεν επηρεάζει σημαντικά με τον έναν ή τον άλλον τρόπο ούτε τους Ελληνες πολίτες αλλά ούτε και τους Γάλλους πολίτες, ακόμη κι αν το συμβάν έτυχε μεγάλης κάλυψης από τα ΜΜΕ των χωρών που ήταν στόχοι.
Η επίθεση όμως και η καταστροφή των γραφείων του Συμβουλίου της Επικρατείας μπορεί να χαρακτηριστεί βανδαλισμός, δεδομένου ότι είναι απολύτως ασαφές το τι ακριβώς επιδίωκαν με αυτήν την ενέργεια, με αποτέλεσμα να φαντάζεται ο καθένας οτιδήποτε για να τη δικαιολογήσει, αντίληψη η οποία είναι πολύ επικίνδυνη για το κοινωνικό σύνολο.
Ο όρος ακτιβιστής έχει υιοθετηθεί από σημαίνουσες προσωπικότητες του 20ού αιώνα όπως ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ, ο Μπέρτραντ Ράσελ, ο Nόαμ Τσόμσκι, ο Τζον Λένον, αλλά και άλλους οι οποίοι προσπάθησαν να επιφέρουν μεγάλες κοινωνικές αλλαγές εστιάζοντας σε μείζονα κοινωνικά αλλά και διεθνή προβλήματα, με στόχο την κατάργηση πρακτικών οι οποίες προστάτευαν από καταπίεση και καταστροφή μεγάλες κοινωνικές ομάδες αποτρέποντας την κακοποίησή τους.
Μεταξύ αυτών των ακτιβιστών συγκαταλέγεται και ο Γρηγόρης Λαμπράκης, ο οποίος ίδρυσε την «Ελληνική Επιτροπή για τη Διεθνή Υφεση και Ειρήνη», κατά των πολέμων κυρίως με πυρηνικά όπλα. Ο Λαμπράκης δέχτηκε στη Θεσσαλονίκη επίθεση από παρακρατικούς τραμπούκους παρουσία της Αστυνομίας στις 22 Μαΐου του 1963 και πέθανε στις 26 Μαΐου της ίδιας χρονιάς.
Παραδείγματα αυτών των ακτιβιστικών ενεργειών του 20ού αιώνα ήταν το κίνημα της ειρήνης, το κίνημα για την κατάργηση των πυρηνικών όπλων, οι κινητοποιήσεις για τον πόλεμο του Βιετνάμ, το κίνημα για τα ίσα δικαιώματα κατ’ αρχάς των φυλετικών μειονοτήτων όπως οι Αφροαμερικανοί, οι Μεξικανοί, οι γηγενείς Αμερικανοί (οι Ινδιάνοι), η υποστήριξη των Παλαιστινίων, οι διαδηλώσεις εναντίον της χούντας των συνταγματαρχών από Ελληνες που ζούσαν στο εξωτερικό και από πολίτες πολλών άλλων χωρών, όπως επίσης οι διαδηλώσεις και η υποστήριξη πληθυσμών που ζούσαν σε καθεστώς αποικιοκρατίας και τα δικαιώματα των γαλλόφωνων του Καναδά. Κορωνίδα του ακτιβισμού τον 20ό αιώνα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί το φεμινιστικό κίνημα, η διεκδίκηση των δικαιωμάτων των γυναικών, αλλά και των ομοφυλοφίλων.
Θέλω να αναφέρω ξεχωριστά έναν ακτιβιστή κοινωνικό λειτουργό, τον Αμερικανό Saul Alinsky. Πέρα από τις οργανωτικές δεξιότητες με στόχο τη βελτίωση της ζωής των φτωχών Αμερικανών, κυρίως στα γκέτο των Αφροαμερικανών, έμεινε μνημειώδης η σύγκρουσή του με την Eastman Kodak Company, στην έδρα της, στην πόλη Ρότσεστερ της Νέας Υόρκης.
Στόχος του Alinsky ήταν να αλλάξουν ριζικά επί τα βελτίω οι συνθήκες διαβίωσης όλων των κατοίκων της πόλης, αναγκάζοντας την Kodak να χρηματοδοτήσει όλες τις απαραίτητες μεταβολές στην υγεία, την παιδεία σε όλα τα επίπεδα και τον αθλητισμό. Η μέθοδός του απεδείχθη ιδιοφυής.
Ο Alinsky πέτυχε και με τη συμπαράσταση των Εκκλησιών να του παραχωρήσουν το δικαίωμα ψήφου στη γενική συνέλευση της εταιρείας πάρα πολλοί μεγάλοι και μικροί μέτοχοι από πολλές περιοχές των ΗΠΑ, όλων των πολιτικών πεποιθήσεων εκτός των ακροδεξιών και των ρατσιστών. Το αποτέλεσμα ήταν ο θρίαμβος του Alinsky στις εκλογές της εταιρείας, υποχρεώνοντας έτσι την Kodak να χρηματοδοτήσει τις αναγκαίες αλλαγές-μεταβολές ώστε να αλλάξει άρδην η εικόνα του Ρότσεστερ αλλά και να αλλάζει σταδιακά η κοινωνική υπευθυνότητα των επιχειρήσεων.
Η ιστορία του ακτιβισμού του 20ού αιώνα δείχνει ότι απαιτείται μεθοδικότητα ώστε να γίνεται πλήρως κατανοητός και δικαιολογημένος ο στόχος, από το μεγαλύτερο δυνατό πλήθος πολιτών, οι οποίοι θα υιοθετήσουν και θα υποστηρίξουν την πρόταση των ακτιβιστών χωρίς να επιδιώκουν τον εντυπωσιασμό.
Είναι απολύτως προφανές ότι το βασικό όπλο του ακτιβισμού είναι η πειθώ ώστε να γίνουν αποδεκτοί οι στόχοι από ευρύτερα κοινωνικά στρώματα, με αποτέλεσμα να μπορούν να νομοθετηθούν.
* καθηγητής Φιλοσοφίας
