Η αποκολοκύνθωση των ακροατηρίων

Υποτίθεται ότι ο ρόλος των ΜΜΕ είναι η συνεισφορά στη διαμόρφωση της δημόσιας συζήτησης για τα θέματα που απασχολούν την (εκάστοτε) κοινωνία, δηλαδή με την παραγωγή και προώθηση της δημόσιας σφαίρας, όσο και η οικονομική τους βιωσιμότητα, ώστε αυτά να είναι ανεξάρτητα από τις όποιες βλέψεις των όποιων παραγόντων οπουδήποτε.

Τι βλέπουμε σήμερα; Την κυριαρχία της προπαγάνδας μέσω των συνειδητών ψεμάτων και των παραπλανητικών (δήθεν) ειδήσεων, και το δεδομένο του ελέγχου του περιεχομένου μεγάλου αριθμού ΜΜΕ από μονοπώλια των ΜΜΕ, αποτελέσματα της συγκέντρωσης της πολιτικής, οικονομικής και κοινωνικής εξουσίας από πολύ συγκεκριμένα άτομα για πολύ συγκεκριμένους λόγους. Σε μεγάλο βαθμό, τα παραμύθια για την ανεξαρτησία των ΜΜΕ πάνε κατευθείαν στον σκουπιδοτενεκέ.

Ο βασικός στόχος είναι ένας: η μαζική δημιουργία ακροατηρίων που ζουν με φαντασιώσεις. Η οριστική απογύμνωση και πλήρης απομάκρυνση από κάθε σκέψη που ενσωματώνει την αμφιβολία, την επαλήθευση (για αυτή την τελευταία υπάρχουν αρκετοί τρόποι στις μέρες μας), την κριτική και τη συνειδητή αποκολοκύνθωση – συνοπτικά, την ηλιθιοποίηση.

Οι σημερινές κοινωνίες χρειάζονται, στην πλειονότητά τους, τη μακροημέρευσή τους – άρα μηδενική κριτική και αμφισβήτηση, άρα αντίστοιχα ακροατήρια. Βέβαια, όλα αυτά ξεκινούν από τον αγγλικό φιλελευθερισμό, που είχε διαμορφώσει την έννοια μιας κοινωνίας πολωμένης ανάμεσα στις «ανώτερες τάξεις» και τις «κατώτερες τάξεις».

Αυτό συνεχίστηκε και στις ΗΠΑ, με κύριο εκπρόσωπο τον Γουόλτερ Λίπμαν (Walter Lippmann), που διαμόρφωσε αυτή την έννοια για τα ακροατήρια των ΗΠΑ. Ο Λίπμαν έλεγε ότι η κοινωνία των ΗΠΑ διαιρείται στις πολυπληθείς εκχυδαϊσμένες μάζες ενός κυρίως αδαούς «κοινού», που καθοδηγούνται από μιαν ελίτ ή μιαν «εξέχουσα τάξη», που αποκαλούσε «οι υπεύθυνοι άνθρωποι», αυτοί δηλαδή που διαμορφώνουν τους όρους αυτού που αποκαλείται «εθνικό συμφέρον».

Και συνεχίζει λέγοντας ότι αυτοί θα επανδρώνουν την αφοσιωμένη γραφειοκρατία, που εξυπηρετεί τα συμφέροντα της ιδιωτικής εξουσίας και του ιδιωτικού πλούτου, αλλά η αλήθεια αυτής της σχέσης ποτέ δεν πρέπει να φανερωθεί στο αδαές μαζικό κοινό, μια που αυτό δεν θα μπορούσε να καταλάβει αυτό τον μηχανισμό.

Οι μάζες πρέπει να εμφορούνται από τη φαντασίωση ότι πράγματι ασκούν «δημοκρατική» εξουσία. Αυτή η φαντασίωση πρέπει να τους δημιουργείται από τους «υπεύθυνους ανθρώπους» μέσα από αυτό που έλεγε «κατασκευή της συναίνεσης». Μοντέλα σαν και αυτό βασίζονται στην εξαπάτηση του ευρύτερου κοινού και καταλήγουν σε ανθρώπινες τραγωδίες.

Αυτός είναι και ο πολιτικός ρόλος των εφημερίδων, διαφορετικά δεν χρειάζεται καν να υπάρχουν. Χρειάζεται να ξεθεμελιώνουν τις όποιες φαντασιώσεις αυτών που αποκαλούνται ελίτ (και δυστυχώς είναι μπόλικοι) προς όφελος των μεγάλων μαζικών ακροατηρίων. Δηλαδή να διδάσκουν την κριτική.

* ομότιμος καθηγητής Τμήματος ΕΜΜΕ, Πανεπιστήμιο Αθηνών