Πρώτα, να εξηγήσουμε τι ήταν το Κοινό Ολοκληρωμένο Σχέδιο Δράσης (ΚΟΣΔ) για τους πυρηνικούς εξοπλισμούς του Ιράν. Επρόκειτο για μια πολυμερή συμφωνία του 2015 μεταξύ Ιραν, ΗΠΑ, Ευρωπαϊκής Ενωσης, Ρωσίας και Κίνας, για το ζήτημα των πυρηνικών όπλων και, θεωρητικά, της διεθνούς ειρήνης. Το Ιράν θα σταματούσε το ψάξιμο για εμπλουτισμό ουρανίου και πυρηνικά και οι χώρες της Δύσης (κυρίως ΗΠΑ και Ε.Ε.) θα σταματούσαν το εμπάργκο στο εμπόριο με το Ιράν, εφόσον το Ιράν θα εφάρμοζε τις δεσμεύσεις στο πλαίσιο της διεθνούς συμφωνίας με τις μεγάλες δυνάμεις.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών εξέδωσε σχετική απόφαση το 2015 με την οποία ενέκρινε το ΚΟΣΔ και η Διεθνής Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (IAEA) θα μπορούσε να εποπτεύει την εφαρμογή της συμφωνίας. Η λεγόμενη «Συμφωνία της Βιέννης» στη γλώσσα της διπλωματίας, δεν ήταν η καλύτερη δυνατή. Ούτε, βέβαια, πανάκεια για τη φλεγόμενη Μέση Ανατολή. Εμπεριείχε υποκρισίες και περισσότερα συμφέροντα. Αλλά ήταν ό,τι καλύτερο, μιας και εξέφραζε υποθέσεις win-win, δηλαδή, επωφελείς και παραμυθητικές για όλες τις πλευρές.
Και τι έγινε; Ο Τραμπ απέσυρε τις ΗΠΑ από την πυρηνική συμφωνία του 2015 με το Ιράν. Δεν είναι η πρώτη φορά που οι ΗΠΑ κρατούν το δικαίωμα εξαίρεσης από διεθνείς ή πολυμερείς συμφωνίες και δεν ήταν η πρώτη αποχώρηση του Τραμπ. Διέλυσε το Σύμφωνο Συνεργασίας των Δύο Πλευρών του Ειρηνικού (Trans-Pacific Partnership ή TPP), επανέφερε εμπορικούς δασμούς, αποχώρησε από συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα κ.ά. Η διάσπαση των πολυμερών συμφωνιών έχει γίνει η ειδικότητα του προέδρου, με αποτέλεσμα, από το «America first» να βιώνουμε το «America alone».
Και τι θα γίνει στο εξής; Εκτός από τις ευκαιριακές «συμμαχίες προθύμων» ενάντια στις «αυτοκρατορίες του κακού» ‒που όλως τυχαίως βρίσκονται σε πετρελαιοφόρες περιοχές‒, εμφανίζονται ξανά οι καταγεγραμμένες διαφορές της ευρωατλαντικής σχέσης, με τους μεν Αμερικανούς να εμμένουν στην πολιτική ισχύος και τους Ευρωπαίους να δίνουν έμφαση στη διπλωματία. Αλλά… μαζεύοντας πεταλούδες και γραμματόσημα…
Αλλά αυτή τη φορά, η καταστροφή δεν θα είναι μόνον της έκτασης που άφησε ο Μπους στην προσπάθειά του να σπείρει «δημοκρατίες με τα τανκς» στο Ιράκ και το Αφγανιστάν. Θα είναι αθροιστική και πολλαπλασιαστική, με δεδομένη την απόλυτη σύμπλευση Τραμπ-Νετανιάχου για τη Μέση Ανατολή, όπως έδειξε η περίπτωση της πρεσβείας στην Ιερουσαλήμ και η αιματοχυσία στη Γάζα. Ο Τραμπ θυσιάζει πολλά θέλοντας με μία κίνηση να πετύχει πολλά:
- (α) να αυξήσει το ενεργειακό κόστος της Κίνας και της Ινδίας και να υπονομεύσει τη θέση τους στον διεθνή ανταγωνισμό,
- (β) μέσω των κυρώσεων και του εμπάργκο και στερήσεων που θα υποστεί ο ιρανικός πληθυσμός, να ρίξει την κυβέρνηση των Χομεϊνίδων,
- (γ) να υποχρεώσει την Ε.Ε., από τη θέση εταίρου και ανταγωνιστή, να ξαναπαίξει ρόλο οπαδού και νεροκουβαλητή στον αμερικανικό 21ο αιώνα, κ.λπ.
Προφανώς, όλοι ξεχνούν τις συνέπειες της ανατροπής του Μοσαντέκ και της ανακοπής του δημοκρατικού πειράματος στην Περσία: Σάχης, δάκρυα και διαμάντια και, μετά, Χομεϊνί και Ισλαμική Δημοκρατία.
Τώρα, το ντόμινο μπορεί να έχει ως εξής. Η Ε.Ε. θα βλέπει με καχυποψία την Αμερική του Τραμπ. Όλοι θα πολεμούν με όλους στη Μέση Ανατολή και κανείς δεν θα έχει λόγο να απεμλακεί. Πιθανότατα, το Ιράν θα συνεχίσει το πυρηνικό πρόγραμμα, αλλά τότε θα μπει στο πυρηνικό παιχνίδι η Σαουδική Αραβία. Το Ριάντ θα αποκτήσει πυρηνικά αν η Τεχεράνη πράξει το ίδιο. Οι Παλαιστίνιοι θα γιορτάζουν κάθε μέρα την Ημέρα της Νάκμπα (της παλαιστινιακής καταστροφής του 1948) και οι Ισραηλινοί θα δικαιολογούν την επιθετικότητά τους ή το στενό γεωγραφικό στρατηγικό τους βάθος με νέους οικισμούς, με πυραύλους, βομβαρδισμούς και κατοχές εδαφών.
Μπορεί να αντιστραφεί αυτό το προβλέψιμο σενάριο για μέλλον; Ναι. Αν η γριά, γίνει και σοφή γριά. Αν η Ε.Ε., εκτός από την εμπορευματοποίηση των πάντων και τα εταιρικά συμφέροντα, ασχοληθεί λίγο σοβαρά με την ειρήνη. Αν, οι κυβερνήσεις ξαναγυρίσουν στις αρχές της res publica, αλλά δίχως να πληρώνουν με αίμα τον διεθνισμό τους.
Αν οι ηγέτες σταματήσουν τις διεθνείς τελετουργίες, να παρίστανται στις Γενικές Συνελεύσεις του ΟΗΕ, να κάνουν σχέδια στα χαρτιά για την εδραίωση της φιλίας, των δικαιωμάτων και της ειρήνης που, στη συνέχεια, τα γράφουν, ή τα παραβιάζουν συστηματικά δίχως να ιδρώνει το αυτί κανενός.
Αν ο ΟΗΕ και άλλοι διεθνείς οργανισμοί ξανακερδίσουν την αξιοπιστία τους στο δύσκολο σύμπαν γεγονότων. Και, βέβαια, αν οι πολιτικοί πάψουν να στοιχίζονται στο Νταβός μαζί με επιχειρηματίες, τραπεζίτες και «φιλάνθρωπους» του 1% που κερδίζουν από τον ατομικισμό, τον πόλεμο και το πλιάτσικο, παριστάνοντας πως είναι μέλη της παγκόσμιας ελίτ. Έως τότε, ο κομπασμός του Τραμπ ότι, «το δικό μου κόκκινο κουμπί είναι μεγαλύτερο από το δικό σου», εκτός από παγκόσμια ντροπή, είναι πραγματικός κίνδυνος.
