«Στην Ευρώπη, όλα πήραν μορφή υπόγεια και υπόκωφα στις δεκαετίες του 1950 και του 1960, αλλά τίποτε δεν είχαμε καταλάβει τότε από όσα συνέβαιναν και προετοιμάζονταν […]» Kαι συνεχίζει ο Αλτουσέρ («Φιλοσοφικά»): «μετά την καταγγελία των νομισματικών Συνθηκών του Breton Woods και ενάντια στον ίδιο τον Ντε Γκολ, επακολούθησε η συσσώρευση μιας τεράστιας και χωρίς προηγούμενο στην ιστορία του παγκόσμιου καπιταλισμού μάζας κερδοσκοπικών κεφαλαίων» και με την έγκαιρη απόδοση των πραγματικών συνθηκών με τη φράση «Η Ευρώπη, η χαμένη γαλέρα». Σήμερα είμαστε πάλι μπροστά στην ιστορική ευθύνη για το ότι δεν θέλησε η ευρωπαϊκή Αριστερά να δει την πραγματικότητα και συνέχισε να εξιστορεί για πολύ καιρό το απολογητικό ταξίδι της ενωμένης Ευρώπης.
Η Ευρώπη, η χαμένη γαλέρα, παρ’ όλα τα θέατρα του Μιτεράν που σίγουρα το ξέρει, στις πολιτικές μεταλλαγές της δεκαετίας του 1980 φάνηκε ότι το ταξίδι ήταν ένα τρένο χωρίς φώτα που σάρωνε με σφοδρότητα κάθε εμπόδιο στην καπιταλιστική ανασυγκρότηση. Στην υπηρεσία της μπήκε το κράτος με το κλείσιμο προβληματικών επιχειρήσεων, τις εθνικοποιήσεις και την ισχυρή χρηματοπιστωτική και κρατική βοήθεια σε νέες παραγωγικές μονάδες.
Αν, σήμερα, οι λαοί της Ευρώπης φοβούνται τα μηνύματα των αλλαγών, είναι γιατί ξέρουν ότι για δεκαετίες πλήρωσαν ακριβά αυτή τη μετάβαση. Πεντακόσιες χιλιάδες θέσεις εργασίας χάθηκαν στη Γαλλία τη δεκαετία του 1980 από την παραδοσιακή βιομηχανία και τα ανθρακωρυχεία, για να προχωρήσει η κυβέρνηση των Σοσιαλιστών του Μιτεράν στη μεγάλη παραγωγική αναδιάρθρωση με ισχυρή ώθηση στις νέες καπιταλιστικές μονάδες. Το ίδιο και σήμερα.
Αυτή η αναδιάρθρωση που μετέτρεψε τον στοχασμό και τον μαρξισμό σε απολογητική πλατφόρμα μιας ξεθωριασμένης ηγεμονίας για την Αριστερά (η ηγεμονία δεν πρέπει να κατακτηθεί μόνο σε επίπεδο ιδεών αλλά και στο εργοστάσιο έλεγε ο Γκράμσι) προετοιμάστηκε μέσα στο μεγάλο πεδίο των ιδεολογικών μεταλλάξεων με σοβαρά πλήγματα πάνω σε ένα εξασθενημένο εργατικό κίνημα που έχει χάσει ερείσματα στην παραδοσιακή βιομηχανία.
Η σταθερή πολιτική των καπιταλιστικών αναδιαρθρώσεων μετέτρεψε γρήγορα την παραγωγή σε οικονομία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων χωρίς εργατικά δικαιώματα για τους εργαζόμενους και με την προοπτική βιωσιμότητάς τους συνδεδεμένη με συμβάσεις-εργολαβίες του μεγάλου κεφαλαίου και του κράτους.
Σήμερα, ένα βήμα παραπέρα στον κατακερματισμό, με την οικονομία των start-ups και των spin-outs, με τα εργατικά κινήματα αποδυναμωμένα μόνο με αιτήματα κοινωνικής πρόνοιας, χωρίς στρατηγική για το μέλλον, μοιάζει αναπόδραστη η ήττα, με την Ιστορία να ψάχνει να βρει την τάξη που είχε προσδιοριστεί ως επαναστατική από τη θέση της στην παραγωγική διαδικασία και τώρα είναι σκορπισμένη έξω από τα σωματεία, χωρίς συλλογικές συμβάσεις και ευάλωτη στη δεξιά επάνοδο με τη νέα ρητορική διόρθωσης των «σοσιαλιστικών» λαθών και του λαϊκισμού.
Στη δυτική Ευρώπη, η κυριαρχία της οικονομίας της αγοράς και της καπιταλιστικής ανασυγκρότησης ήδη από τη δεκαετία του 1970, αποκτά ιδιαίτερα πολιτικά χαρακτηριστικά με το παράδειγμα του Σοάρες, του Σοσιαλιστικού Κόμματος στην Πορτογαλία, και το χτύπημα στις κατακτήσεις της Επανάστασης του 1974. Ηταν πάντα για τους κυρίαρχους η πολιτική ήττα των λαών πάνω στις κατακτήσεις τους το καθοριστικό στοιχείο.
Η Πορτογαλία του Σοάρες και με τη συνταγή του ΔΝΤ γίνεται η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που για δημόσιο χρέος μικρότερο από 60% του ΑΕΠ θα δεχτεί το 1977 ένα πρωτόγνωρα ακραίο πρόγραμμα λιτότητας για δανεισμό 7,5 δισ. δολαρίων από μια ένωση 14 κρατών. Η «θεραπεία-σοκ» της συνταγής του ΔΝΤ χτύπησε κυρίως τον δημόσιο τομέα, με τεράστιες περικοπές στις δημόσιες επενδύσεις και χιλιάδων θέσεων εργασίας σε μια φτωχή κοινωνία με ανεργία. Ο θατσερισμός βρήκε την πιο ακραία εφαρμογή του στα χέρια του Σοσιαλιστή Σοάρες.
Το 1983, η συμμαχική κυβέρνηση Σοσιαλιστών – Σοσιαλδημοκρατών θα υιοθετήσει ένα δεύτερο πρόγραμμα του ΔΝΤ δημοσιονομικής προσαρμογής και θα προχωρήσει σε ένα ιδιαίτερα ταπεινωτικό για τη χώρα βήμα εκποίησης του χρυσού της χώρας για να πληρώσει δάνειο στην Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών.
Συνεπώς, σήμερα, η έξοδος από τα μνημόνια, την επιτήρηση και το ΔΝΤ για όλες τις χώρες της Ε.Ε. αποκτά στρατηγικά χαρακτηριστικά για τη ριζοσπαστική Αριστερά και όχι τακτική διαχείριση μιας κρίσης. Οι προτάσεις Μακρόν για την ευρωζώνη αφορούν την αλλαγή παραδείγματος στην ευρωπαϊκή διαχείριση της καπιταλιστικής αναδιάρθρωσης.
Σήμερα αυτή την αναγκαία στρατηγική αναδιάρθρωση καλούνται να την πληρώσουν οι ευρωπαϊκοί προϋπολογισμοί, δηλαδή το μοίρασμα της ευθύνης και των συνεπειών, αυτό που το 1981 ο Μιτεράν και οι άλλοι Σοσιαλδημοκράτες του Νότου το έκαναν με τις εθνικοποιήσεις. Δηλαδή, πλήρωσαν οι εθνικοί προϋπολογισμοί. Αυτός είναι ο χάρτης των αλλαγών για να σωθεί η Ευρώπη. Να σωθεί ο καπιταλισμός από την επέλαση των νέων οικονομικών υπερδυνάμεων και της τεχνολογικής επικυριαρχίας.
(1) Ο Χέγκελ κάνει κάπου την παρατήρηση πως όλα τα μεγάλα κοσμοϊστορικά γεγονότα και πρόσωπα παρουσιάζονται, σαν να πούμε, δυο φορές. Ξέχασε να προσθέσει, τη μια σαν τραγωδία, την άλλη σαν φάρσα (Κ. Μαρξ, «18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη»).
* πολιτικής επιστήμονα, δρος Επιστήμης της Πληροφορίας
