Πριν από λίγες ημέρες, γιορτάσαμε την Παγκόσμια Ημέρα των Γυναικών. Το κίνημα #metoo και οι γενικότερες συζητήσεις που άνοιξαν για το τι συνιστά βία και παρενόχληση αποτέλεσαν θέμα έντονου προβληματισμού. Ενα θέμα φαίνεται, όμως, να αντιστέκεται στη συζήτηση.
Ο όρος «οικογενειακή τραγωδία», που ακούμε συχνά στα ΜΜΕ, συνήθως περιγράφει την ίδια ιστορία. Μια γυναίκα έχει τραυματιστεί, πυροβοληθεί, δολοφονηθεί από τον σύντροφο, σύζυγο, γιο της. Πρόκειται, όμως, όντως για «οικογενειακή τραγωδία» ή μάλλον για σεξιστικό έγκλημα;
Η ενδοοικογενειακή βία είναι από τις σημαντικότερες αίτιες βίαιου θανάτου των γυναικών στην Ελλάδα και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Τα δολοφονικά αυτά εγκλήματα δεν έχουν τις περισσότερες φορές ως θύτη έναν άγνωστο δράστη ή έναν τυχαίο περαστικό στον δρόμο.
Ο δράστης είναι, στις περισσότερες περιπτώσεις, ένας γνωστός, πολύ γνωστός, του θύματος. Ο σύζυγος, ο σύντροφος, ακόμα και ο γιος, όπως είδαμε πρόσφατα, σε ένα «άτυχο» περιστατικό, όπως συνήθως ονομάζεται. Το έγκλημα συνήθως συνοδεύεται από την απόρριψη του δράστη από το θύμα και την εκδίκηση του θύτη.
«Εσύ στο χώμα κι εγώ στη φυλακή», όπως λέει το γνωστό άσμα. Aν και σε πολλές περιπτώσεις οι ποινές που δίνονται στους δράστες, αν καταδικαστούν τελικά, δεν έχουν τη βαρύτητα που θα είχαν αν είχαν αναγνωριστεί ως εγκλήματα με σεξιστικά κίνητρα. Επίσης, πολύ συχνά αυτά τα εγκλήματα μετριάζονται στις ποινές τους επειδή η ζήλια και το πάθος αναγνωρίζονται ως καταστάσεις εν βρασμώ ψυχής.
Τα ενδοοικογενειακά εγκλήματα κατά των γυναικών είναι άμεσα συνδεδεμένα με τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι γυναίκες σε μια ερωτική ή συζυγική σχέση. Εχει να κάνει με την ιδέα ότι η γυναίκα ανήκει κατά κάποιον τρόπο στον άνδρα. Από τη στιγμή που θα πάρει την απόφαση να τον εγκαταλείψει, αυτός θεωρεί ότι έχει το δικαίωμα να το φτάσει μέχρι τέλους, να την τιμωρήσει, να την εκδικηθεί.
Αυτά τα εγκλήματα έχουν να κάνουν με τις άνισες σχέσεις φύλου, που δομούν ακόμα σε μεγάλο βαθμό την ελληνική κοινωνία. Πρέπει πλέον να αντιμετωπίζονται όχι ως «οικογενειακές τραγωδίες», αλλά ως βία κατά των γυναικών, ως έμφυλη βία που έχει να κάνει με τον τρόπο που η κοινωνία δημιουργεί, διαφοροποιεί και ιεραρχεί τα δύο φύλα.
Στο αντεπιχείρημα ότι και κάποιες γυναίκες έχουν φτάσει στο σημείο να πράξουν ανάλογα σωματικά εγκλήματα κατά αντρών, αυτό είναι όντως μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας, το μέγεθος και τα αίτια της οποίας όμως διαφοροποιούνται ριζικά από τα αντίστοιχα εγκλήματα αντρών έναντι γυναικών.
Η Ελλάδα δεν είναι, φυσικά, η μόνη χώρα με έντονο πρόβλημα βίας κατά των γυναικών που δεν καταδικάζεται και δεν στιγματίζεται κοινωνικά. Και στη Γαλλία όπου εργάζομαι, πολλά από αυτά τα εγκλήματα κατά των γυναικών μένουν χωρίς αποτελεσματική αντιμετώπιση και συχνά δεν επιφέρουν τον στιγματισμό που τους αρμόζει. Η πρόσφατη υπόθεση του τραγουδιστή του συγκροτήματος Noir Desir, Bertrand Cantat, που το ελληνικό κοινό μπορεί να γνωρίζει από το τραγούδι Le vent nous portera, είναι ενδεικτική.
Ο Cantat δολοφόνησε τη σύντροφό του, ηθοποιό Marie Trentignant, το 2003, σε ένα ταξίδι στη Λιθουανία. Εξέτισε ποινή φυλάκισης οκτώ ετών. Σήμερα δραστηριοποιείται σε συναυλίες στη Γαλλία. Φεμινιστικές οργανώσεις κατάφεραν να ακυρώσουν πρόσφατα συναυλίες της θερινής περιοδείας του τραγουδιστή ύστερα από επίμονες προσπάθειές τους.
Οι πολιτικές κατά της σεξιστικής βίας και η έγκαιρη αντιμετώπιση από τις κρατικές Αρχές είναι αναγκαίες και επείγουσες. Μια αλλαγή στη γλώσσα που χρησιμοποιούμε για να περιγράψουμε αυτά τα φαινόμενα επίσης. Δεν υπάρχει καμία «οικογενειακή τραγωδία» όταν δολοφονείται μια γυναίκα από τον σύζυγο, σύντροφο, αδερφό ή γιο της. Υπάρχει μόνο βία από έναν άντρα σε μια γυναίκα, βία που δυστυχώς βασίζεται και στις αναπαραστάσεις που έχουμε για τις γυναίκες σε αυτές τις κοινωνίες που ζούμε.
* Ερευνητής- κοινωνιολόγος στην Ecole des Hautes Etudes en Sciences Sociales διδάσκει στη SciencesPo, στο Παρίσι
