Πολιτικός συμβολισμός πράξης και λόγου

Η σύνδεση μεταξύ φυλής και πολιτικής δεν είναι κάτι καινούργιο. Ηδη από τον 19ο αιώνα αναπτύχθηκαν πολιτικές θεωρίες και επιστημονικοφανείς απόψεις για να «αιτιολογήσουν» την κυριαρχία των «λευκών» φυλών της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής έναντι των «μαύρων», «καφέ» και «κίτρινων» ανθρώπων της Αφρικής και της Ασίας.

Οι θεωρίες και οι απόψεις αυτές δημιούργησαν το υπόβαθρο του ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού και συνακόλουθα της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας (Andrew Heywood, Εισαγωγή στην πολιτική, μετάφραση: Γιάννης Μεταξάς, τέταρτη έκδοση, Επίκεντρο, Αθήνα 2014, σελ. 201, 202).

Τον εικοστό αιώνα υπήρξαν κυρίως τρεις αποκρουστικές εκδηλώσεις της λεγόμενης φυλετικής πολιτικής:

● η αποκληθείσα «τελική λύση» στη ναζιστική Γερμανία με σκοπό τον εξανδραποδισμό και την εξόντωση των Ευρωπαίων Εβραίων

● το καθεστώς του apartheid στη Νότια Αφρική. Δηλαδή το καθεστώς του απόλυτου διαχωρισμού των «λευκών» από τους «μη λευκούς» κατά την περίοδο μεταξύ της εκλογικής επικράτησης του Εθνικιστικού Κόμματος (1948) και της εγκαθίδρυσης μιας πλουραλιστικής μη φυλετικής δημοκρατίας υπό την ηγεσία του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου (1994).

● το καθεστώς των αυστηρών φυλετικών διακρίσεων στον Νότο των ΗΠΑ. Απότοκο της αντίθεσης και αντίστασης στο απεχθές αυτό καθεστώς υπήρξε το Κίνημα για τα ατομικά και πολιτικά δικαιώματα των «μαύρων», το οποίο έδρασε και μεγαλούργησε τη δεκαετία του 1960 τόσο ως μεταρρυθμιστική όσο και ως επαναστατική προοπτική.

Ειδικότερα το 1963 η πολιτική κοινωνία των ΗΠΑ συγκλονίστηκε από την κορύφωση της «πολεμικής» δράσης του Κινήματος των δικαιωμάτων.

Ο Μάρτιν Λούθερ Κινγκ συλλαμβάνεται και φυλακίζεται στη διάρκεια διαδηλώσεων στο Μπέρμιγχαμ κατά του φυλετικού διαχωρισμού. Γράφει το «Γράμμα από τη φυλακή Μπέρμιγχαμ», υποστηρίζοντας ότι οι άνθρωποι έχουν την ηθική υποχρέωση να μην υπακούουν σε άδικους νόμους.

Σαφέστατο μήνυμα και προτροπή για πολιτική ανυπακοή. Συνδυασμός πολιτικού συμβολισμού πράξης και λόγου (Αφιερώνεται στους απανταχού «εραστές» της τυπικής νομιμότητας).

Στις 28 Αυγούστου 1963 εκατοντάδες χιλιάδες συναντώνται και συγκεντρώνονται στο Lincoln Memorial στην Ουάσιγκτον και παρακολουθούν τη γνωστή ομιλία του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ «Εχω ένα όνειρο». Ο Τζον Κένεντι υποδέχεται στον Λευκό Οίκο αντιπροσωπεία των διαδηλωτών και δηλώνει τη συμπαράταξή του με τον Κινγκ σχετικά με τις προοπτικές για τη νομοθέτηση των πολιτικών δικαιωμάτων. Συνδυασμός πολιτικού συμβολισμού πράξης και λόγου.

Τον Ιούνιο της ίδιας χρονιάς ο πρόεδρος Κένεντι παρεμβαίνει όταν ο ρατσιστής κυβερνήτης της Αλαμπάμα Γουάλας απαγορεύει την είσοδο στο πολιτειακό Πανεπιστήμιο δύο Αφροαμερικανών φοιτητών, προκειμένου να εγγραφούν και να ακούσουν τα μαθήματα.

Η εθνική φρουρά επεμβαίνει μετά από εντολή του Κένεντι, ο κυβερνήτης υποχωρεί και οι πρώτοι Αφροαμερικανοί φοιτητές στην Αλαμπάμα είναι γεγονός. Πράξη ύψιστου πολιτικού συμβολισμού.

Αποτέλεσμα όλων των παραπάνω πολιτικών πράξεων και λόγων υπήρξε η νομοθέτηση της Πράξης Πολιτικών Δικαιωμάτων του 1964, επί προεδρίας Λίντον Τζόνσον. Ως γνωστόν οι δύο κορυφαίοι πρωταγωνιστές (Κένεντι, Κινγκ) δολοφονήθηκαν.

Το Σάββατο 4 Νοεμβρίου 2017 στο μέγαρο Μαξίμου ο Αλέξης Τσίπρας χάρισε στο μικρό Αφγανό Αμίρ την ελληνική σημαία, λέγοντας: «Αμίρ, θέλω να σου κάνω ένα δώρο επειδή κάποιοι έκαναν λάθος και σου στέρησαν την τιμή να κρατήσεις την ελληνική σημαία. Σήμερα θα σου τη δώσω εγώ, γιατί σου αξίζει». Συνδυασμός πολιτικού συμβολισμού πράξης και λόγου.

Αυτή η ιστορικής σημασίας κίνηση του πρωθυπουργού μπορεί και πρέπει να καταστεί αφετηρία για να ξεριζωθεί η ρατσιστική αντίληψη, να απεγκλωβιστούν οι πρόσφυγες από τα νησιά και να επιταχυνθούν οι διαδικασίες της ενσωμάτωσής τους στην ελληνική κοινωνία και την ελληνική συνείδηση.

Η ρατσιστική πράξη (π.χ. επίθεση στο σπίτι της οικογένειας του Αμίρ) συγκροτεί εγκληματική ανομία μεγάλου κινδύνου που πολύ λίγο απασχόλησε τα πολιτικά κόμματα της οικονομικής και μιντιακής ολιγαρχίας. Προσέξτε όμως γιατί όπως εξελίσσονται τα πράγματα «φυλακές υψηλής ασφάλειας τύπου Γ’» πιθανότατα θα «φιλοξενήσουν» επιφανείς εκπροσώπους του κοινωνικού κατεστημένου.

Η ανομία των κύκλων του πλούτου επιφέρει βαρύτατα πλήγματα στην κοινωνική συνοχή και πρόοδο. Αυτό πρέπει να λεχθεί σε όλους τους τόνους και η άμυνα απέναντι στην επίθεση των ολίγων να αποκτήσει σύντομα θεσμικά χαρακτηριστικά.

* ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αιγαίου