Η ανθρωποθάλασσα στο Παρίσι βροντοφώναξε: «Είμαστε όλοι Charlie». Δηλαδή πιστεύουμε όλοι ότι το σατιρικό περιοδικό «Charlie Hebdo» είχε κάθε δικαίωμα να δημοσιεύσει τα σκίτσα για τον Προφήτη Μωάμεθ; Ολοι είμαστε εναντίον της τρομοκρατίας; Και τα δύο;
Την ίδια στιγμή μια ομάδα μουσουλμάνων διαφωνούσαν ριζικά, πιστεύοντας πως το περιοδικό προσέβαλλε τον αγγελιοφόρο του Θεού και εκδικήθηκαν με έναν καταιγισμό από σφαίρες εκτελώντας τους υπεύθυνους και μη, δίχως έλεος. Ομως το Ιερό Κοράνι αρχίζει το κάθε κεφάλαιό του με την επίκληση: «Εις το όνομα του Πολυεύσπλαχνου και Ελεήμονα Θεού». Ο Θεός μπορεί να δείχνει έλεος και ευσπλαχνία, αλλά οι άνθρωποι προφανώς όχι.
Οι διαδηλώσεις, όμως, δεν σταμάτησαν εναντίον της δημοσίευσης των σκίτσων· σε διάφορες ισλαμικές χώρες υπήρχαν νεκροί και καμένες εκκλησίες. Το ζήτημα δεν έκλεισε, αλλά άνοιξε με τον πιο βίαιο και επικίνδυνο τρόπο. Μεγάλο μέρος μουσουλμάνων θεωρούν τα δημοσιεύματα αυτά πρόκληση και ασέβεια εναντίον της θρησκείας τους. Η ελευθερία του λόγου και η σάτιρα δεν αποτελούν παράδοση των κοινωνιών αυτών.
Η συγκέντρωση στο Παρίσι έγινε για να εξορκιστεί η τρομοκρατία ως πράξη εκδίκησης ή πολιτικής. Οι αναλυτές, δυτικοί και μουσουλμάνοι, θεωρούν πρώτη αιτία του φαινομένου της τρομοκρατίας τις παρεμβάσεις, στρατιωτικές ή άλλου είδους, της Δύσης στις ισλαμικές χώρες. Είναι αλήθεια πως μόλις μετά το 1948 άρχισαν να δημιουργούνται τα περισσότερα ανεξάρτητα ισλαμικά κράτη, μετά τη διάλυση των ευρωπαϊκών αυτοκρατοριών.
Η ασφάλεια της Ευρώπης με την επίθεση στο Παρίσι μετά τις προηγούμενες επιθέσεις σε Λονδίνο και Μαδρίτη μπήκε ξανά στο προσκήνιο. Ταυτόχρονα, πέρα από αυτή την απειλή, τέθηκε σε αμφιβολία η πολυπολιτισμικότητα ως πρόγραμμα και ως στόχος των ευρωπαϊκών κοινωνιών. Μπροστά τους ορθώνεται το φάσμα του διχασμού και της αντιπαράθεσης πάνω στη δυνατότητα ή μη την οποία έχει η Ευρώπη να συνεχίσει την πολιτική των ανοιχτών συνόρων και ταυτόχρονα να διασφαλίσει την εσωτερική της γαλήνη.
Μια άλλη δήλωση που έγινε με την πορεία στο Παρίσι ήταν η καταδίκη της ισλαμοφοβίας. Ετσι τουλάχιστον αφέθηκε να εννοηθεί. Αυτό για να επιβεβαιώσουμε την ανοχή στη διαφορετικότητα του Ισλάμ ως πρακτική και τρόπο ζωής μέσα στην καρδιά της Ευρώπης.
Η ισλαμοφοβία ως πεποίθηση ή ως πολιτικό κίνημα -τέτοια κινήματα βρίσκονται εν δράσει στην Ευρώπη- είναι μια θρυαλλίδα στα θεμέλια και της ευρωπαϊκής ασφάλειας της οικονομίας, αλλά και των σχέσεων της Ευρώπης με τις 57 ισλαμικές χώρες. Δηλώνουμε, λοιπόν, πως η Ευρώπη δεν φοβάται το Ισλάμ ως θρησκεία ή τρόπο ζωής, αλλά πολεμάει την τρομοκρατία ή το ακραίο Ισλάμ.
Δυστυχώς το πρόβλημα είναι όχι απλά πολύπλοκο, αλλά βαθιά ιστορικό και σε εκρηκτική φάση. Από την 11/9 η τρομοκρατία δεν είναι μόνο μια πράξη κατά της Δύσης. Μουσουλμάνοι δολοφονούνται, εξανδραποδίζονται ή υποχρεούνται σε φυγή από τους ίδιους τους μουσουλμάνους. Το φαινόμενο δεν παρατηρείται μόνο στη Συρία ή στο Ιράκ. Στην Ινδονησία, στο Πακιστάν, στο Αφγανιστάν, στην Αίγυπτο, στη Λιβύη και σε άλλες ισλαμικές χώρες υπάρχει ένας πόλεμος ανάμεσα σε αιρέσεις, φυλές και εθνότητες με διαφορετικές θρησκευτικές παραδόσεις εντός του ίδιου του Ισλάμ. Η ισλαμοφοβία των δυτικών κοινωνιών έναντι του Ισλάμ ως τρομοκρατικής απειλής ισχύει και ανάμεσα στις ίδιες τις μουσουλμανικές κοινωνίες όπου παρατηρείται βία, αποκλεισμός, αυταρχισμός και επιστροφή σε ένα εξωπραγματικό για σήμερα παρελθόν.
Είναι προφανές πως η αναβίωση του ορθόδοξου χαλιφάτου του 7ου αιώνα και των πρακτικών της εποχής εκείνης αποτελεί μια απάντηση στους «σταυροφόρους» αλλά και μια πρόταση πολιτικής υφής για το πώς μπορεί να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις των Δυτικών. Είναι βέβαιο πως η ενδο-ισλαμική βία δεν αποτελεί βιώσιμη πολιτική απάντηση στις παρεμβάσεις των Δυτικών στο κοινωνικό-ιστορικό γίγνεσθαι αυτών των κοινωνιών. Ταυτόχρονα, ως αντίδραση, έρχεται η βίαιη αντίδραση στο εσωτερικό της Ευρώπης.
Οι επεμβάσεις αυτές σε κοινωνίες με ελάχιστες πολιτικές δομές δυτικού τύπου και με πρωταρχικό συνδετικό ιστό τη θρησκεία, όπως το Πακιστάν, και τους φυλετικούς συσχετισμούς, όπως η Σαουδική Αραβία, αφήνουν λίγες ισλαμικές κρατικές οντότητες οργανωμένες ως εθνικά κράτη όπως η Αίγυπτος και η Τουρκία. Στον χώρο του Ισλάμ όμως αιρέσεις, διαφορετικές πρακτικές και ετερόδοξοι κάθε είδους βρίσκονται υπό εμφανή ή συγκεκαλυμμένο διωγμό από το ορθόδοξο σουνιτικό Ισλάμ. Στο Ιράκ δεν έχει απομείνει ούτε το ένα τρίτο των χριστιανών.
Τα συμβάντα στο Παρίσι δεν είναι πρόβλημα της Ευρώπης και μόνον. Οι παρεμβάσεις της Δύσης είναι επιτακτική ανάγκη να σταματήσουν. Αυτό όμως δεν θα λύσει το εγγενές πρόβλημα του Ισλάμ, το οποίο δεν έχει διανύσει τον Ρουβίκωνα της ανεκτικότητας προς τους ετερόδοξους αλλά ούτε καν προς τους «άλλους» μουσουλμάνους. Αν οι απανταχού σώφρονες μουσουλμάνοι δεν αντιδράσουν εναντίον της βαρβαρότητας, τότε η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε πρόβλημα ιστορικών διαστάσεων. Η ανεκτικότητα και οι νομικές δικλίδες για ειρηνική συμβίωση εντός της Ευρώπης δεν θα είναι αρκετές ώστε να αποτρέψουν τις συγκρούσεις.
* Συγγραφέας, τελευταίο έργο του «Το κάλεσμα της Ερήμου»
