Πρώτο Σαββατοκύριακο του Σεπτεμβρίου. Δημοκρατικές εφημερίδες καταθέτουν αξιομνημόνευτα κείμενα-παρακαταθήκες για τον Ανδρέα Παπανδρέου. Κείμενα τα οποία οπωσδήποτε συγκροτούν τη βάση για μία νέα και επίκαιρη πολιτική, ιστορική και επιστημονική συζήτηση για το έργο και το πολιτικό κληροδότημα του αείμνηστου ιδρυτή και προέδρου του ΠΑΣΟΚ.
Με την «Εφημερίδα των Συντακτών» (2-3/9/17) διανέμεται το βιβλίο του ιστορικού και πολιτικού επιστήμονα Σπύρου Δραΐνα, «Ο Ανδρέας στη φυλακή και στην εξορία». Χούντα, αντίσταση, Αμερικανοί, Καραμανλής.
Βιβλίο με εξαιρετικό ενδιαφέρον και ως συνέχεια του βιβλίου του ίδιου συγγραφέα «Ανδρέας Παπανδρέου, η γέννηση ενός πολιτικού αντάρτη».Ιστορική πηγή ανεκτίμητης αξίας το «Δημοκρατικό Μανιφέστο» του Ανδρέα από τη φυλακή: «Πίστις μου η Δημοκρατία».
Κάποια πρώτα συμπεράσματα: Ο Ανδρέας Παπανδρέου βρίσκεται προφυλακισμένος από τον Μάιο του 1967 για το αδίκημα της εσχάτης προδοσίας (υπόθεση ΑΣΠΙΔΑ). «Συνωμοσία στο στρατό αποσκοπούσα να εγκαθιδρύσει δικτατορία σοσιαλιστικής μορφής, εκθρόνιση του Βασιλέα, απόσπαση της Ελλάδας από τη Δυτική Συμμαχία».
Βρέθηκαν δικαστές, εισαγγελείς και ανακριτές να διατάξουν την προφυλάκιση για το κακουργηματικό αυτό αδίκημα του Ανδρέα, ενώ ήδη από την 21η Απριλίου 1967 ομάδα αξιωματικών, ερήμην και του βασιλιά, είχε καταργήσει το Σύνταγμα του 1952, είχε ακυρώσει το πολίτευμα και είχε εγκαθιδρύσει ελεεινής μορφής δικτατορία αστικού τύπου.
Ο κλεισμένος στις φυλακές Ανδρέας Παπανδρέου δεν λησμονεί, πρωτίστως, τις αχαλίνωτες επιθέσεις του Τύπου εναντίον του και την παρερμηνεία των λεγομένων του. «Σχεδόν ούτε μια ημέρα δεν διήρχετο χωρίς μυθεύματα και συκοφαντίας», γράφει. Μέρος του Τύπου σήμερα; Η επάνοδος των κειμένων αυτών μετά από πενήντα χρόνια, με άλλους βεβαίως πρωταγωνιστές. Ο πολιτικός δημόσιος λόγος της ολιγαρχίας σε επανάληψη, χωρίς ριμέικ.
Αν και το καθηγητικό του γνωστικό αντικείμενο ήταν «οικονομικά μαθηματικά, οικονομική θεωρία, επιστημολογικές βάσεις της οικονομικής επιστήμης», προσεγγίζει και αναλύει με θεωρητική δεινότητα, μείζονα και σύγχρονα για την εποχή εκείνη θέματα Συνταγματικού Δικαίου, Πολιτικής Επιστήμης και Κοινωνιολογίας. Για παράδειγμα: Η αυθαιρεσία του εξαναγκαστικού και κατασταλτικού μηχανισμού του κράτους υπό σύστημα ατομικών ελευθεριών, ο κοινωνικός και δημοκρατικός χαρακτήρας της οικονομικής ανάπτυξης, ταύτιση δημοκρατίας και αξιοπρέπειας του ανθρώπου, πλειοψηφική τυραννία, δικαιώματα της μειοψηφίας κ.ά.
Με το «Documento» (3/9/17) διανέμεται το περιοδικό HOT DOC για το «Φαινόμενο ΠΑΣΟΚ και τη διακήρυξη της 3ης Σεπτεμβρίου», με ενδιαφέροντα κείμενα δύο εκ των πρωταγωνιστών (Στέφανος Τζουμάκας, Γιάννης Κ. Μαντζουράνης).
Αρθρο του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα υπό τον τίτλο «Τελικά πόσο ψεύτης ήταν ο Ανδρέας;»
Κάποια πρώτα συμπεράσματα: Η εισαγωγική διαπίστωση Τσίπρα ότι «η αντιπαράθεση και οι διαμάχες για το χθες του ΠΑΣΟΚ μοιάζουν πολύ με τις διαμάχες για το σήμερα της χώρας» ισχύει απολύτως. Δεξιά και συνοδοιπόροι, κυρίως ως κοινωνικός χώρος, μισούν τον Ανδρέα Παπανδρέου, είκοσι χρόνια μετά τον θάνατό του.
Το γεγονός ότι ο πρωθυπουργός, προερχόμενος ιστορικά από άλλο, έστω και συγγενή, πολιτικό χώρο, αναγνωρίζει τη μεταπολιτευτική συμβολή του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΣΟΚ, αποτελεί ύψιστη τιμή για τον ηγέτη της «απελευθέρωσης» πριν και μετά το 1974. Προς τι οι λυσσαλέες αντιστάσεις και δηλώσεις και μάλιστα λίγο πριν από την αυτοδιάλυση και αυτοακύρωση του χώρου, για την οποία βεβαίως ουδεμία ευθύνη φέρει ο Τσίπρας;
Ισως δεν δόθηκε ιδιαίτερη προσοχή στο πώς κλείνει το άρθρο. «Αν ο ΣΥΡΙΖΑ κατηγορείται σήμερα ως το κόμμα που έχει ξαναπιάσει το νήμα αυτών των στόχων, τότε η κατηγορία γίνεται δεκτή. Και με υπερηφάνεια».
Ποιων στόχων; Οι λαϊκοί αγώνες σήμερα και αύριο για εθνική ανεξαρτησία, χωρίς επιτροπεία, κοινωνική δικαιοσύνη και δημοκρατία, στην οποία ο λαός θα ασκεί πραγματικά και όχι τυπικά την εξουσία. Στο ιστορικό πλέον άρθρο για τον Ανδρέα Παπανδρέου, ο πρωθυπουργός χαράσσει την πορεία του άμεσου μέλλοντος. Μέγας ο φόβος του «κατεστημένου», που θα έλεγε και ο Ανδρέας.
Στη «ΝΕΑ ΣΕΛΙΔΑ» (3/9/17) παρουσιάζεται η πρώτη σελίδα της διακήρυξης της 3ης Σεπτεμβρίου 1974, που τη δακτυλογράφησε ολόκληρη η Αγγέλα Κοκκόλα.
Με την εφημερίδα διανέμεται το βιβλίου του Ανδρέα Παπανδρέου «Η Δημοκρατία στο απόσπασμα», εκδόσεις Λιβάνης, Αθήνα 2006, με προλεγόμενα από τον Αναστάση Ι. Πεπονή.
Κάποιες πρώτες σκέψεις για το βιβλίο: Οποιος θέλει να μάθει τι πραγματικά συνέβη στην Ελλάδα την περίοδο 1936-1974, πρέπει οπωσδήποτε να το διαβάσει. Πρώτη, η νέα γενιά – μαθητική, φοιτητική και εργαζόμενη.
Στην Εισαγωγή, σε μία κορύφωση αναλυτικής σκέψης, ο Ανδρέας Παπανδρέου αποτυπώνει την εικόνα της μετεμφυλιακής Ελλάδας ως εξής: «Οι Αμερικανοί ως επικυρίαρχοι της πολιτικής και οικονομικής ζωής, περιφερειακή και ταξική οικονομική ανισότητα, αστυνομικό κράτος, κατεστημένο (δηλ. το Παλάτι, η στρατιωτική ηγεσία, οι ανώτερες δημοσιοϋπαλληλικές και λειτουργικές βαθμίδες, οι διορισμένοι αξιωματούχοι εργατικών ενώσεων και γεωργικών συνεταιρισμών, μεγάλο μέρος της ακαδημαϊκής κοινότητας και η οικονομική επιχειρηματική κοινότητα, ως σύνολο μερικών βιομηχάνων, λίγων τραπεζιτών, καιροσκόπων ακίνητων περιουσιών, μεγαλεμπόρων και λίγων, μα ισχυρών, ξένων εταιριών)».
Θα μπορούσαμε να αναλύσουμε παρομοίως, σήμερα, πολιτικά, κοινωνικά και οικονομικά, το ολιγαρχικό κατεστημένο; Η απάντηση αναμένεται.
* καθηγητής Πολιτικής Κοινωνιολογίας, πρώην αντιπρύτανη του Πανεπιστημίου Αιγαίου
