Η αδιαφορία του διεθνούς συστήματος κατά την περίοδο της υπογραφής των διεθνών συνθηκών (Σεβρών-Λωζάννης), οι ενδο-κουρδικές διαμάχες, η γεωγραφική τοποθεσία των κουρδικών περιοχών και η εκμετάλλευση του κουρδικού στοιχείου από διάφορες κυβερνήσεις αποτελούν παράγοντες που θεωρούν, διαχρονικά, το Κουρδικό ως ένα πολύπλοκο και άλυτο ζήτημα από τα πολλά ανοιχτά μέτωπα της Μέσης Ανατολής.
Ετσι, ιστορικά, η τύχη του κουρδικού ζητήματος παραμένει θύμα διευθέτησης και εκκαθάρισης υπέρ των διαφόρων κύριων «παικτών» και κατά των κουρδικών συμφερόντων.
Η ίδρυση του Εργατικού Κόμματος του Κουρδιστάν ΡΚΚ το 1979 σηματοδότησε το ζενίθ του αγώνα του κουρδικού εθνικισμού κυρίως κατά της Τουρκίας. Ωστόσο, η αλλαγή ηγεσίας του ΡΚΚ εξαιτίας της σύλληψης του Αμπντουλάχ Οτσαλάν και το ξέσπασμα της συριακής εξέγερσης προξένησαν μεταβολή στο «αγωνιστικό» πρόγραμμα αυτού του κόμματος και μετακίνηση των πολιτικών και στρατιωτικών δραστηριοτήτων του στο συριακό έδαφος.
Το Κόμμα της Δημοκρατικής Ενωσης (Democratic Union Party, PYD) θεωρείται το αναπόσπαστο συριακό κομμάτι του ΡΚΚ. Οι ραγδαίες εξελίξεις στη συριακή κρίση (2011-2017), η «ύποπτη» εμφάνιση του ISIS και οι παρεμβολές των περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων ευνόησαν την ηγεσία του PYD και της χάρισαν την ευκαιρία να μονοπωλεί τον αγώνα των Κούρδων της Συρίας, περιθωριοποιώντας, παράλληλα, τον ρόλο του Εθνικού Κουρδικού Συμβουλίου της Συρίας που αποτελείται από σχεδόν όλα τα πολιτικά κουρδικά κόμματα.
Οι συνεργασίες του προέδρου του PYD Σαλίχ Μουσλίμ με το συριακό καθεστώς και τους συμμάχους του (Ιράν και Ρωσία) και η συνδρομή του στη διευκόλυνση της παροχής βάσεων στις ΗΠΑ δημιουργούν μια θολή εικόνα για τους Σύρους ακτιβιστές, κυρίως αυτούς που έχουν κουρδικές ρίζες.
Η στρατηγική του PYD δεν διαφέρει και πολύ από την πολιτική και τις τακτικές του κυβερνώντος κόμματος Μπάαθ. Σύμφωνα με την έκθεση Reporters Without Borders (RWB), οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε βάρος αντικαθεστωτικών Αράβων και Κούρδων είναι τεκμηριωμένες.
Επίσης, παρά την άρνηση των ηγετών του PYD, δραστηριότητες όπως η υποχρεωτική στρατολόγηση της νεολαίας, η επιβολή φόρων, η μετακίνηση πληθυσμών, η αλλαγή του εκπαιδευτικού συστήματος, η παράδοση χωριών και πόλεων στις καθεστωτικές δυνάμεις άφησαν ερωτήματα για τον ρόλο του PYD στη συριακή εξέγερση καθώς εκμηδένισαν κάθε είδος συνεργασίας με τον συριακό συνασπισμό της αντιπολίτευσης, ο οποίος είναι αναγνωρισμένος από τουλάχιστον 100 κράτη ως δεύτερος εκπρόσωπος του συριακού λαού, παράλληλα με την κυβέρνηση της Δαμασκού. Η σημερινή κατάσταση είναι ενδεικτική για το ότι το κουρδικό ζήτημα παραμένει ένα μεγάλο παζάρι μεταξύ περιφερειακών και μεγάλων δυνάμεων.
Η έλλειψη τοπικών συμμάχων στην περιοχή και η εξάρτηση του PYD από τις ξένες δυνάμεις (ΗΠΑ) επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση για το Κουρδικό, με αποτέλεσμα να διογκώνεται το χάσμα ανάμεσα στους ίδιους τους Κούρδους της Συρίας.
Επιπρόσθετα, μια σημαντική αλλαγή προέκυψε σχετικά με την καταγωγή των αξιωματούχων του PYD. Ετσι, οι περισσότεροι σημερινοί αρχηγοί αυτού του κόμματος είναι Κούρδοι αλεβίτες από την Τουρκία. Ενώ στο παρελθόν ήταν Κούρδοι από Ιράκ και Ιράν. Είναι γεγονός ότι οι Κούρδοι αλεβίτες είχαν διαχρονικά καλές σχέσεις με το καθεστώς του αλαουίτη Σύρου προέδρου Ασαντ.
Τροποποίηση της Συνθήκης της Λωζάννης λόγω του Κουρδικού θα μπορούσε να οδηγήσει σε αλλαγή του πολιτικού χάρτη της περιοχής και να ανοίξει τον δρόμο για άλλες γεωπολιτικές μεταβολές που δεν σχετίζονται μόνο με το Κουρδικό!.
Αν και η περίπτωση διάλυσης της Συρίας παραμένει αδύναμο σενάριο, ωστόσο η προσάρτηση κουρδόφωνων περιοχών της Συρίας στην Τουρκία δεν αποκλείεται σε περίπτωση επικράτησης χάους. Οι εξελίξεις στο θέμα της Συρίας αποδεικνύουν πόσο δύσκολη είναι η περίπτωση ίδρυσης κουρδικού κράτους στην εν λόγω χώρα και η πιθανή λύση θα μπορούσε να περιοριστεί σε μια ήπια κουρδική αυτονομία στο πλαίσιο μιας ομοσπονδίας με πρωτεύουσα τη Δαμασκό.
Μεγάλη είναι η ανάγκη να αντιληφθεί η ηγεσία του PYD ότι το Κουρδικό θα έπρεπε να σταματήσει να είναι μέσο επέμβασης των ξένων δυνάμεων στις υποθέσεις της Συρίας, γεγονός που προκαλεί καχυποψία των άλλων κοινοτήτων κατά των Κούρδων. Επίσης, η καταπολέμηση του ISIS είναι ευθύνη της διεθνούς κοινωνίας και όχι μόνο των Κούρδων.
Το μέλλον των Κούρδων της Συρίας απαιτεί συνεργασία και διάλογο με τις άλλες κουρδικές παρατάξεις καθώς και με τις υπόλοιπες ομάδες της συριακής κοινωνίας για την εύρεση ειρηνικής λύσης. Σε διαφορετική περίπτωση, το PYD δεν θα μπορούσε να είναι ο «επίσημος εκπρόσωπος» των Σύρων Κούρδων. Η υιοθέτηση της στρατιωτικής μεθόδου και η στήριξή του σε ξένες δυνάμεις θα οδηγήσουν το PYD σε δύο επιλογές: α) την αποδοχή της πιθανής λύσης που φαίνεται να διαμορφώνεται, σταδιακά, στον ορίζοντα, η οποία δεν ικανοποιεί τις προσδοκίες του για πλήρη αυτονομία ή β) την καταστροφή του.
Οι Κούρδοι αποτελούν βασικό συστατικό στοιχείο της Μέσης Ανατολής, γι’ αυτό η γλώσσα του διαλόγου μεταξύ Κούρδων, Αράβων, Ιρανών και Τούρκων, μακριά από κάθε είδος φανατισμού, θα μπορούσε να αποδώσει περισσότερα στο θέμα της αναγνώρισης των κουρδικών δικαιωμάτων.
* δρος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας, ειδικού σε θέματα Μέσης Ανατολής
-320x213.jpg)
