Τα μικρά παιδιά που κρατούνε στο χέρι τους τις ελπίδες μας

Στην Αρλέτα, καλοκαιρινός αποχαιρετισμός

Τα νέα του καλοκαιριού φτάνουν φιλτραρισμένα μέσα από τη συνθήκη των διακοπών. Είναι αυτή ο ρυθμιστής που αυξομειώνει τις αποστάσεις, επαναπροσδιορίζει τις εντάσεις των συμβάντων, φορτίζει με φύση τον τόπο αλλού και το τώρα.

Οι θάνατοι του καλοκαιριού αιφνιδιάζουν και ακυρώνουν τη συνθήκη, υπενθυμίζοντας ότι η φύση δεν είναι μόνο ζωή και μόνο το οικείο αλλού αλλά υπάρχει ένα άλλο απόλυτο αλλού, που προσμετρά και σταθμίζει αδυσώπητα όλα όσα είμαστε και φέρουμε, τα φορτία του παρελθόντος, τις ανθρώπινες σχέσεις μας, τον ευάλωτο εαυτό.

Μπροστά στον θάνατο ενός φίλου, ενός δικού μας ανθρώπου με τον οποίο μοιραστήκαμε ζωή, η φύση μάς δείχνει την πιο σκοτεινή και ανελέητη πλευρά της. Στο σημείο αυτό η αίσθηση της απώλειας βρίσκει καταφύγιο, σε τι άλλο, στις λέξεις, και το πένθος αναζητά παρηγοριά στην ελπίδα. Οπως στο τραγούδι της Αρλέτας.

Σ’ αυτήν την εξ ορισμού πολιτισμική ελπίδα, στα μικρά αλλά και στα μεγαλύτερα παιδιά, στους έφηβους αγόρια και κορίτσια, στέκουν επίμονα οι σκέψεις μου το τελευταίο διάστημα μετά από δεκαπέντε χρόνια θεωρητικών αναζητήσεων, σχεδιασμού και ακτιβισμού στο Δίκτυο για τα Δικαιώματα του Παιδιού.

Σκέψεις για την παιδική ηλικία και τα παιδιά, που είναι ο ορισμός της διαφορετικότητας, καθώς είναι μοιραίο γι’ αυτήν να περιοριστεί μέσα στη στενόχωρη ευθυγράμμιση του κοινωνικού κανόνα.

Παρ’ ότι όσο περνάει ο καιρός όλο και χαμηλώνουν οι ηλικίες με τις οποίες ασχολούνται ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, οι νηπιαγωγοί συνωμοτούν αποφασιστικά στο μεγαλύτερο πρόγραμμα ελευθερίας και δημιουργικότητας που αφορά τα παιδιά, στο καθημερινό παιχνίδι.

Χάρη στις πιο μελετημένες και ανυπάκουες απ’ αυτές, ένα ποσοστό των παιδιών θα κρατήσουν τα πολύτιμα στοιχεία της διανοητικής τους περιέργειας και ιδιαιτερότητας και θα βρουν τεχνάσματα για να καλλιεργήσουν την κοινωνική τους ταυτότητα, τη χειραφέτηση, την πρωτοβουλία και το ανήκειν, που απειλούνται με πειθαναγκασμό στα ισοπεδωτικά χρόνια του σχολείου.

Με τον τρόπο αυτό θα αντισταθούν στις αυταρχικές εγγραφές που από πολλές πλευρές επιχειρείται να επιβληθούν στην εφηβική ηλικία: καταστολή της διανοητικής και σωματικής αναζήτησης, απόρριψη του κριτικού προβληματισμού, απαξίωση των ατομικών ανησυχιών, απομνημόνευση για τις εξετάσεις.

Οσοι και όσες τα καταφέρουν σ’ αυτή την ιδιαιτέρως δύσκολη διαδρομή της εφηβείας θα είναι οι νέοι αυριανοί πολίτες που θα προσβλέπουν στη δημοκρατία, τη διαφορετικότητα, την κοινωνική συνοχή και αλληλεγγύη, δηλαδή σε όσα νοηματοδοτούν το μέλλον στη γραμματική της δημοκρατικής πολιτείας.

Ομως πολλά συνωμοτούν εναντίον. Οι ειδήσεις του καλοκαιριού συνεχίζουν να φέρνουν ανησυχητικά μηνύματα ανισότητας και διακρίσεων, ξενοφοβίας, βίας και ρατσισμού, που είναι άκρως επικίνδυνα για τη διαμόρφωση και τη ζωή των ανηλίκων.

Με αφορμή την «αριστεία» των σημαιοφόρων διαπιστώσαμε την προσκόλληση αρκετών στο «Πατρίς, θρησκεία, οικογένεια» μέσα από μια συντηρητική παλινόρθωση, που αντιμετωπίζει με καχυποψία τη διαφορετικότητα, τη συναίνεση και τη συμμετοχή προσβλέποντας σε συστήματα που περιθωριοποιούν και αποβάλλουν τους πιο αδύναμους.

Πρέπει να μας ανησυχεί η ανακοίνωση της Μονάδας Εφηβικής Υγείας τού Παίδων, ότι ποσοστό περίπου 10% των Ελλήνων μαθητών εγκαταλείπει, έστω και για κάποια περίοδο, το σχολείο. Είναι οι αυριανοί ανεκπαίδευτοι, ανειδίκευτοι, άνεργοι.

Την ίδια ώρα, ο σχολικός εκφοβισμός έχει ριζώσει στην εκπαίδευση, η υποστήριξη των παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες αιωρείται, η εκπαίδευση των παιδιών ΑμεΑ καρκινοβατεί και των παιδιών Ρομά εκκρεμεί, ενώ παιδιά που χρειάζονται μια πραγματική ανάδοχη οικογένεια βρίσκονται εγκλωβισμένα σε ιδρύματα.

Από την άλλη μεριά, οι ασυνόδευτοι ανήλικοι αιτούντες άσυλο και μετανάστες περιμένουν για καιρό μια θέση σε κατάλληλη δομή, ζώντας στο μεταξύ σε ακατάλληλους χώρους και κρατητήρια, όπως καταγγέλλει ο Συνήγορος του Πολίτη.

Οσο για τα παιδιά που μένουν στους καταυλισμούς και τα στρατόπεδα, η κατάσταση παραμένει απολύτως ακατάλληλη. Οσο κι αν παρουσιάζεται σαν «άθλος» η αντιμετώπιση του προσφυγικού ζητήματος στη χώρα μας, η αλήθεια απέχει πολύ όσον αφορά τη διαβίωση, την εκπαίδευση και την ενσωμάτωση. Ομως μόνο φέρνοντας κοντά τα παιδιά και τους έφηβους και έφηβες πρόσφυγες σε απευθείας γνωριμία και διάλογο με τους Ελληνες συνομηλίκους τους μπορούμε να αποφύγουμε την ξενοφοβία και τον ρατσισμό.

Οι πολιτικές ενσωμάτωσης απαιτούν ισχυρούς θεσμούς και όχι ευκαιριακές δράσεις. Το ίδιο ισχύει για όλα τα χρονίζοντα προβλήματα που διαρκώς αναβάλλονται, ακόμη και όταν αποτελούν διεθνείς υποχρεώσεις της χώρας ή είναι επικίνδυνα για την καθημερινή ζωή χιλιάδων παιδιών.

Για χρόνια αναμένουμε μια ισχυρή θεσμική αναδιοργάνωση που θα συγκεντρώνει τη δέσμη των δημόσιων πολιτικών που απαιτούνται για τα παιδιά και τους νέους, μαζί με την έρευνα, τις στατιστικές και έναν νέο σχεδιασμό πολιτικών. Αντί γι’ αυτό, καλλιεργείται ένας ηθικός πανικός, πρόσφορος σε εκμετάλλευση από διάφορες ομάδες συμφερόντων.

Για να κρατήσουν τα παιδιά στα χέρια τους τις ελπίδες μας πρέπει να τους προσφέρουμε ελευθερία και δημοκρατία, χωρίς ξενόφοβες, διχαστικές και ανταγωνιστικές λογικές. Είναι αυτό το τραγούδι που αξίζει να τραγουδήσουμε.

*ιδρύτρια του Δικτύου για τα Δικαιώματα του Παιδιού