Η περιρρέουσα ατμόσφαιρα…

«Προς έκαστα δει εχθρόν ή φίλον μετά καιρού γίγνεσθαι» (Θουκυδίδης)

Πολλές φορές τα πράγματα, αν σταθεί κάποιος στο φαίνεσθαι, μοιάζουν λογικά και ήρεμα. Θα μπορούσαμε να κάνουμε λόγο ατύπως για «φαινότυπο της ροής». Όμως, δεν είναι λίγες οι φορές που κάτι -ενδεχομένως και αρχικώς αρκετά αφηρημένο…- προδίδει πως η κατάσταση «δεν τσουλάει» όπως θα έπρεπε. Είναι η λεγόμενη περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Aς χρησιμοποιήσουμε ένα παράδειγμα από τις πρόσφατες καιρικές συνθήκες του ελλαδικού χώρου, που κάθε άλλο παρά προσομοιάζουν σε αυτές που είχαμε συνηθίσει.

Γιατί μπορεί να είναι η θερμοκρασία -φερ΄ειπείν- στους 35 βαθμούς Κελσίου, αλλά να αντιλαμβάνονται σχεδόν όλοι πως λειτουργεί αρκετά πιο επιβαρυντικά η όλη φάση. Σαν να πρόκειται για κάποια ολίγον τι αρρωστημένη (χωρίς εισαγωγικά) κατάσταση, που κρατάει τα προσχήματα μόνο στα αριθμητικά μεγέθη, αλλά δεν κρύβει την ουσία της που αποτυπώνεται στη δυσφορία και στη γενική αίσθηση που εκπέμπεται…

Όπως γίνεται αυτό το καλοκαίρι, που από τη στιγμή που αποφάσισε να ανεβάσει θερμοκρασίες για τα καλά (τέλη Ιούνη) δεν έχει σταματήσει -πλην εξαιρέσεων- να κινείται πολύ συχνά σε υψηλά επίπεδα. Βιώσαμε ακόμα και τον καύσωνα της δεκαετίας, αλλά -κυρίως- στις υπόλοιπες μέρες καταλαβαίνεις πως κάτι δεν πάει καλά, πως γενικώς είναι «φορτωμένο» το ευρύτερο περιβάλλον. Όπως γινόταν και λίγους μήνες πριν, που -παρότι ο χειμώνας ημερολογιακά είχε «αποδημήσει»- μια περίεργη και σταθερή ως προς την εμφάνιση της ψύχρα παρέμενε πανταχού παρούσα για να μετατρέψει τη φετινή άνοιξη (για μεγάλο διάστημα) σε κάτι άλλο…

Πολύ ευάλωτο σε εισβολές κάθε είδους (πότε από Ρωσία, πότε από Β. Αφρική) είναι εδώ και μήνες το σύστημα «καιρικής αεράμυνας» μας… Και στα ενδιάμεσα διαστήματα σε γεμίζει με προβληματισμό, είτε παίρνεις πρόσκαιρες απαλλαγές, είτε όχι, από ακραίες εκφάνσεις… Νομίζω πως κάποιο βιβλίο για την κλιματική αλλαγή θα είναι χρήσιμο αυτές τις μέρες.

Έτσι συμβαίνει και στα ανθρώπινα. Άνθρωποι συνυπάρχουν στους ίδιους χώρους, για λόγους οικογενειακούς, επαγγελματικούς, ψυχαγωγικούς, ερωτικούς, ακόμα και για να φάνε το χρόνο τους. Με βάση την αρχή της ουδετερότητας (που παραμένει ένα καθοριστικό κλειδί του σύγχρονου κόσμου) βρίσκουν τρόπους -ακόμα και αν δεν αντέχει ο ένας τον άλλον- να παρατείνουν τη συνύπαρξη, με τρόπους άκρως αξιοθαύμαστους ως προς το πολυμήχανο του πράγματος… Η «εκτόνωση» που πέφτει μετά βέβαια, όταν απομακρύνεται ο ένας από τον άλλον, δεν περιγράφεται…  

Όμως, σε όλα, αυτό που προδίδει την ουσία είναι η λεγόμενη περιρρέουσα ατμόσφαιρα. Εκεί είναι που βρίσκεται το μυστικό. Δεν πάμε να λέμε αυτό που θέλουμε, τα λόγια είναι πια αφορμές για άμεσες απαντήσεις και όχι τεκμήριο… Ένα χαμόγελο μπορεί να σηματοδοτεί κάλυψη άλλων καταστάσεων, μια ερώτηση μπορεί να μην είναι τόσο αθώα, ένα ενδιαφέρον ενδέχεται να είναι η πύλη που θα ανοίξει το δρόμο για όψιμες εκμεταλλεύσεις, μια τυχαία και δίχως άλλες προεκτάσεις συνάντηση μπορεί να γίνει αφορμή για νέα προβλήματα. Aρκετές εισβολές δέχεται η «αεράμυνα» του νευρικού μας συστήματος, της συνείδησης και του αξιακού μας κώδικα…

Γενικώς, μεγάλος αριθμός ανθρώπων εύκολα προσωποποιεί τις κουβέντες, ή προβαίνει σε πολύ σύντομο χρόνο σε όψιμες καταδίκες (δίχως κατηγορητήρια, τις περισσότερες φορές)… Δεν πρέπει να νοθεύουμε το ανόθευτο. Τα κίνητρα παρεξηγούνται, και η κατανόηση τους δεν έχει καν ιδιαίτερη σημασία. Όχι κατά ανάγκη γιατί έχει κάποιο θέμα μαζί σου κάποιος (μπορεί να ισχύει και το ακριβώς αντίθετο…), αλλά γιατί επικρατεί η δύναμη της συνήθειας. Είχε δίκιο ο Βούδας όταν έλεγε «μάθετε να ανταποκρίνεστε, όχι να αντιδράτε»… Οι ανθρώπινες σχέσεις όσο σημαντικές είναι, άλλο τόσο αρρωστημένες τείνουν να καταντήσουν στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε… Νομίζω πως κάποιο βιβλίο που να διερευνά τον ατομικό μας προσανατολισμό θα είναι χρήσιμο αυτές τις μέρες.

ΥΓ. Αφήνουμε για 15 περίπου μέρες το πληκτρολόγιο, δίνουμε έμφαση στο σώμα και στην ψυχή (αναλογιζόμενοι τις νέες ανάγκες τους…), επιχειρώντας να ξεκουράσουμε το μυαλό. Θα επιστρέψουμε μετά τον Δεκαπενταύγουστο ευελπιστώντας αυτό το pause να δώσει τη δυνατότητα για ένα νέο ξεκίνημα σε καλύτερες βάσεις για όλους, ή -τέλος πάντων- για όσους αισθάνονται μία τέτοια ανάγκη. Δεν προσδοκούμε σε γενική (και ριζική) αλλαγή νοοτροπίας, ούτε σε ατομικό, ούτε σε συλλογικό επίπεδο. Ακόμα και οι προσωπικές μας διαθέσεις για κάτι τέτοιο έχουν λάβει διαφορετική μορφή και ο αυτόματος πιλότος χασκογελάει μπροστά στη θέα των παρελθοντικών επιθυμιών μας.

Απλά, ίσως όσοι έχουν πάρει αποφάσεις θα τις υλοποιούν με μεγαλύτερο σθένος από εδώ και πέρα. Δεν ελπίζουμε σε πολλά, αλλά επειδή πια δεν έχουμε και μεγάλη απόσταση από το σημείο μηδέν μπορούμε να πούμε πως προχωράμε. Ραντεβού, πάλι, σε δύο εβδομάδες!