• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 7.3°C / 11.8°C
    1 BF
    58%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    5°C 2.7°C / 7.0°C
    3 BF
    49%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.0°C / 12.3°C
    4 BF
    60%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 0.9°C / 0.9°C
    1 BF
    86%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 4.6°C / 5.9°C
    2 BF
    75%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.0°C / 6.8°C
    2 BF
    70%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    -1°C -1.6°C / 1.8°C
    2 BF
    69%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    8°C 6.6°C / 10.1°C
    2 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 12.7°C / 14.8°C
    4 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 7.9°C / 10.9°C
    3 BF
    71%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 10.5°C / 15.2°C
    5 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    11°C 10.7°C / 10.7°C
    5 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.1°C / 12.1°C
    6 BF
    54%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.5°C / 5.9°C
    4 BF
    52%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    6°C 4.5°C / 6.7°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 11.8°C / 16.6°C
    3 BF
    62%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    9°C 7.5°C / 12.0°C
    1 BF
    62%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 3.8°C / 6.0°C
    2 BF
    54%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.7°C / 7.5°C
    1 BF
    68%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    -1°C -1.2°C / -1.2°C
    2 BF
    87%

Με τον «φανό» του Φραντς Φανόν

  • A-
  • A+

Πρόσφατα, με πρωτοβουλία και της «Εφημερίδας των Συντακτών», ήλθε ξανά στην επικαιρότητα η πολιτική σκέψη του Φραντς Φανόν. Η αφορμή δόθηκε με την παρουσίαση και τη διανομή της ελληνικής μετάφρασης της μονογραφίας του Πίτερ Χούντις: «Φραντς Φανόν» με τον ενδεικτικό υπότιτλο: «Φιλόσοφος των οδοφραγμάτων».

Θα μπορούσα να σταθώ στην ανάδειξη της φιλοσοφικής θεμελίωσης της σκέψης του Φανόν, όπως ευκρινώς την επιχειρεί το μνημονευόμενο βιβλίο. Δηλαδή, «φαινομενολογική φιλοσοφία» (με δάσκαλό του τον Μερλό-Ποντί), φιλοσοφία του Χέγκελ, κριτική εγγύτητα με το έργο του Μαρξ. Προφανώς, ιδιαίτερη βαρύτητα διαθέτει η προσπέλαση του βιβλίου «Της γης οι κολασμένοι» (1961) με την τιτλοφόρηση του οικείου κεφαλαίου «Προς μια νέα ανθρωπότητα». Ο,τι δηλαδή λειτούργησε ως «διαθήκη» του Φανόν δημοσιευμένη τρεις μόλις ημέρες πριν από τον θάνατό του.

Το βιβλίο του Χούντις κυκλοφόρησε στα αγγλικά το 2015. Δεν θα αποφύγω τον πειρασμό να μετακινηθώ μια δεκαετία νωρίτερα, στους «Κόμβους στη συζήτηση για το έθνος» (Αθήνα, «Ελληνικά Γράμματα», 2006). Οταν, δηλαδή, συνομιλώντας με συνάδελφο για το «πώς στοχάστηκαν το έθνος αυτοί που ήθελαν να αλλάξουν τον κόσμο», δεν παρέλειψα να πραγματευθώ τις «αντιπολιτεύσεις» που υποστήριζαν την «αποικιακή επανάσταση».

Κάποτε μάλιστα τις διακατείχε η προσδοκία ότι τα καθεστώτα των Φιντέλ Κάστρο και Αχμεντ Μπεν Μπελά θα εξελιχθούν σε «εργατικά κράτη» και θα υποδαυλίσουν τη ναρκωμένη επαναστατική συνείδηση της καπιταλιστικής μητρόπολης.

Ειδικότερα, ως προς τις εκτιμήσεις του Φραντς Φανόν, σε ένα από τα «κείμενα-σταθμούς» (44) που αντιμετωπίζονται ως «κρίκος με τις μετα-αποικιακές σπουδές στη δεκαετία του 1990» (εδώ λοιπόν τοποθετείται χρονικά η «ανάδυσή» τους), λαμβάνεται υπόψη η κοινωνική και πολιτική λειτουργία των «διανοουμένων» στην εκδίπλωση και ευόδωση του κινήματος για την «εθνική απελευθέρωση», στην Αφρική όπως και παντού αλλού.

Επίσης, αποτυπώνεται η αμοιβαία επενέργεια «μέσου» και «αποτελέσματος» ως προς τη δράση αυτού του κινήματος, όπως άλλωστε θα μπορούσε να μελετηθεί η παρουσία της εργατικής τάξης εντός των ταξικών αγώνων. Ηταν, έτσι, «Της Γης οι κολασμένοι» η συμπύκνωση της «ιδιαιτερότητας της αφρικανικής ηπείρου» ή έστω εντάσσονται στο «πλαίσιο συζήτησης» που και για το «έθνος» συνεπάγεται «Αλλαγή παραδείγματος» (44/45, 72-74);

Ο «γαλλόφωνος ψυχίατρος από τη Μαρτινίκα» ή ο Γάλλος ψυχίατρος μαρτινικανικής καταγωγής θα διαφωνούσε καταρχήν με τη συσχέτιση της «post-coloniality» με την «post-modernity» την οποία συχνά υιοθετούν θιασώτες αυτής της «αλλαγής παραδείγματος» (την ίδια αντίρρηση θα διατύπωνε και ο Bhabha).

Κατά δεύτερο λόγο, δεν θα είχε την ανετοιμότητα να παραμείνει ανυποψίαστος για την «εθνική» αστική τάξη που συγκροτεί τα «αφρικανικά έθνη», ενώ επιβάλλουν δικτατορικά καθεστώτα «δίχως μάσκα». Κατά τρίτο λόγο, δεν θα τον ενδιέφερε απλώς να «υποστασιοποιήσει» την κουλτούρα αυτών των «εθνών», όπως ισχυρίζεται ο συγγραφέας, στην «πάλη εναντίον των αποικιακών δυνάμεων», εφόσον έβλεπε ότι η «νεγροσύνη» συνιστά το άλλο πρόσωπο της αποικιοκρατίας.

Κατά τέταρτο λόγο, πρότεινε την αντικατάσταση μιας πολιτικής με σημαία τη «μαύρη ταυτότητα» από την αντίθεση που προκύπτει με τη χρήση σωματικής βίας. Κατά πέμπτο λόγο, εκτιμούσε ότι οι φορείς αυτής της πολιτικής δεν είναι η εργατική τάξη των πόλεων, που αποτελεί την «πιο πιστή πελατεία των εθνικιστικών κομμάτων» (αυτών δηλαδή που κατά τον συγγραφέα προβάλλουν το «επιχείρημα ότι ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας δημιουργεί το έθνος»), αλλά η αγροτιά, η μόνη «επαναστατική» δύναμη.

Κατά έκτο λόγο, διακρίνει ότι η διαλεκτική της απελευθέρωσης αφορά την πλευρά του «δούλου», σύμφωνα με τη χεγκελιανή συλλογιστική στην οποία προστρέχει και ο Σαρτρ. Ο τελευταίος, κατά την εκδίπλωση της πρακτικής του εναντίον της αποικιοκρατικής πολιτικής της χώρας του, συγκεκριμενοποιούσε τα θεωρήματα των αρχικών φιλοσοφικών του δημοσιεύσεων. Από το «Orphée noir» («Μαύρος Ορφέας») ώς τον πρόλογο στο «Της γης οι κολασμένοι» («Les damnées de la terre») (1961) κυοφορούνται λοιπόν μικρότερα κείμενα-παρεμβάσεις που εφαρμόζουν στο κοινωνικό και πολιτικό πεδίο της χεγκελιανής αφόρμησης «θεωρία της συνείδησης».

Οσο για τις «μετα-αποικιακές σπουδές» της δεκαετίας του 1990 (αφού θα έχει παρεμβληθεί ο «Critical Fanonism» της δεκαετίας του 1980) θα χρειαστεί να επανέλθω. Πάντως, για τον Μερλό -Ποντί, παραπέμπω στις ανακοινώσεις του συνεδρίου που οργάνωσε ο Τομέας Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων (Μάρτιος 2008) για το έργο του.

*ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής και Πολιτικής Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΠΟΨΕΙΣ
Με τα «καμιόνια» του Καμί;
Η αρχική πρόσληψη του έργου του Αλμπέρ Καμί από την ελληνική σκέψη υπήρξε αδρή και μονομερής. Είχε καταταχθεί στην αντίθετη όχθη προς τον «σοσιαλιστικό ρεαλισμό», εκεί όπου εκτοπίζονται όσοι υποθάλπουν τον...
Με τα «καμιόνια» του Καμί;
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
Ημουν δεκατριών ετών όταν μετακομίσαμε στο καινούργιο μας σπίτι. Η μετακόμιση ήταν μια διαδικασία επίπονη γιατί έπρεπε να πεταχτεί όλη η «παλιατζούρα», όπως έλεγε η μητέρα μου, για να μπούμε στο νέο σπίτι με...
Ο Δάντης, ο πόλεμος του ’40 και η IBM
ΑΠΟΨΕΙΣ
Οι πέντε κεντρικές ιδέες στο έργο του Jürgen Habermas
Με αφορμή τα γενέθλια του Jürgen Habermas (σήμερα 18 Ιουνίου 2021 συμπληρώνει το 92ο έτος της ηλικίας του) και τη συμπλήρωση 40 ετών από τότε (έτος: 1981) που δημοσιεύθηκε το δίτομο έργο του με τον τίτλο...
Οι πέντε κεντρικές ιδέες στο έργο του Jürgen Habermas
ΑΠΟΨΕΙΣ
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
Ενα νέο βιβλίο ήρθε, πολύ πρόσφατα, να εμπλουτίσει τη βιβλιογραφία σε σχέση αφενός με τη βιογραφία του γιατρού Πέτρου Σωκράτους Κόκκαλη και αφετέρου με τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές της...
Ιστορική μελέτη πίσω από μια βιογραφία
ΑΠΟΨΕΙΣ
Μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον λαϊκισμό
Η νέα σειρά βιβλίων 96plus από το Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστήμιο έχει στόχο να προσφέρει στο αναγνωστικό κοινό βιβλία χρηστικά και έγκυρα, παρεμβάσεις σε ζητήματα αιχμής που είναι (χάρη και στο σχετικά μικρό...
Μια εμπεριστατωμένη μελέτη για τον λαϊκισμό
ΑΠΟΨΕΙΣ
Πάνω, κάτω, ανάμεσα στις γραμμές
Να ζητάς από έναν συγγραφέα να σου πει γιατί γράφει είναι σαν να ρωτάς ένα ψάρι γιατί κολυμπά. Κατά τα τέλη της τελευταίας δεκαετίας του 20ού αιώνα, πίνοντας καφέ στο σπίτι του φίλου μου συγγραφέα Κ., τον...
Πάνω, κάτω, ανάμεσα στις γραμμές

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας