«Η Πετρούπολη στέκεται πάνω σε σκελετούς»

«Ένα νέο όνομα για μια νέα φλόγα» (A new name for a new flame). Αυτό ήταν το σύνθημα που επινόησε ο διάσημος διαφημιστής και επικοινωνιολόγος Ζακ Σεγκελά το 1991, όταν το Λένινγκραντ μετονομάστηκε σε Αγία Πετρούπολη.

Τώρα μια άλλου τύπου φλόγα, μια έκρηξη σε ένα βαγόνι του μετρό της Αγίας Πετρούπολης, δεκάδες μέτρα κάτω από την επιφάνεια του εδάφους, προκάλεσε το θάνατο 14 ανθρώπων και τον τραυματισμό δεκάδων.

Μια βαθιά πληγή στα σπλάχνα μιας πόλης που κατέχει ξεχωριστή θέση στην ιστορία του 20ού αιώνα, αλλά και στην καρδιά και τον νου εκατοντάδων εκατομμυρίων ανθρώπων.

Στην πόλη της Οκτωβριανής Επανάστασης, της ηρωικής αντίστασης στα χρόνια του Δεύτερου Παγκόσμιου Πολέμου, στην πόλη των μεγάλων ποιητών και πεζογράφων.

Η Πετρούπολη, διαβάζουμε, «δεν γεννήθηκε, δημιουργήθηκε. Η θέληση ενός ανθρώπου –του Μεγάλου Πέτρου- την έστησε εκεί όπου οι άνθρωποι δεν είχαν θελήσει να εγκατασταθούν.

»Ένας άτεγκτος ηγεμόνας με μια διαταγή του δημιούργησε την πόλη και το έδαφος κάτω από την πόλη. Οι άνθρωποι έφεραν χώμα για να γεμίσουν το βάλτο, όπου δεν υπήρχε άλλο ζωντανό από κουνούπια.

»Και σαν τα κουνούπια, οι άνθρωποι πέθαιναν κι έπεφταν μέσα στο παμφάγο έλος. Δεν ήρθαν πρόθυμα χέρια για να χτίσουν τη νέα πρωτεύουσα.

»Χτίστηκε με τον κόπο των στρατιωτών, χιλιάδων στρατιωτών, συνταγμάτων που έπαιρναν διαταγές και δεν μπορούσαν ν’ αρνηθούν ν’ αντιμετωπίσουν ένα θανάσιμο εχθρό, ένα όπλο ή ένα βάλτο.

»Σωριάζονταν χάμω, και τα κόκαλά τους, μαζί με το χώμα που είχαν κουβαλήσει, έφτιαχναν το έδαφος για την πόλη. “H Πετρούπολη“, λένε οι κάτοικοί της “στέκεται πάνω σε σκελετούς”».

Αυτά γράφει η Άιν Ραντ, που γεννήθηκε και σπούδασε στην Πετρούπολη προτού καταφύγει στην Αμερική, η πιο επιδραστική φιλολογική πρωθιέρεια του νεοφιλελευθερισμού.

Τα βιβλία της είναι έξοχα έργα αντικομμουνιστικής, αντι-ουμανιστικής, αντι-λαϊκής προπαγάνδας, όμως ο τρόπος που περιγράφει την Πετρούπολη πριν γίνει Λένινγκραντ είναι συγκλονιστικός.

Μπορεί να διαφωνούμε πλήρως με τη φιλοσοφία και την ιδεολογία της Άιν Ραντ, όμως δεν μπορούμε να την αγνοούμε και πολύ περισσότερο να την υποτιμούμε.

Γράφει η Ραντ:

«Οι πόλεις […] ανεβαίνουν αργά τη σκάλα του χρόνου. Η Πετρούπολη δεν ανέβηκε. Γεννήθηκε ψηλά. Διατάχτηκε να διατάζει. Ήταν πρωτεύουσα πριν ακόμα τοποθετηθεί το πρώτο λιθάρι. Ήταν ένα μνημείο για το πνεύμα του ανθρώπου.

»[…] Η Πετρούπολη δεν είναι του λαού. Δεν έχει θρύλους ούτε παραδόσεις. Δεν υμνείται από ανώνυμα τραγούδια που κυκλοφορούν σε ανώνυμους δρόμους. Είναι ξένη, απόμακρη, ακατανόητη, απαγορευτική.

»Ποτέ δεν έφτασαν προσκυνητές στις γρανιτένιες πύλες της. Οι πύλες της ποτέ δεν άνοιξαν με θερμή συμπόνια για τους ταπεινούς, τους πληγωμένους και τους θλιμμένους, σαν τις πύλες της ευγενικής Μόσχας. Η Πετρούπολη δεν χρειάζεται ψυχή, έχει μυαλό.

»Κι ίσως να είναι απλή σύμπτωση ότι στα ρωσικά η Μόσχα είναι “αυτή”, ενώ η Πετρούπολη ήταν ανέκαθεν “αυτός”».

Tα αποσπάσματα προέρχονται από το πρώτο βιβλίο της Άιν Ραντ, το «Εμείς οι ζωντανοί» (εκδ. Ωκεανίδα, μτφ. Εφη Καλλιφατίδη, 1996), που πρωτοεκδόθηκε στην Αμερική το 1936 και εκτυλίσσεται στην Πετρούπολη από το 1922 έως το 1925.

Στα χρόνια που μεσολάβησαν από τότε, πολλοί σκελετοί προστέθηκαν στα σπλάχνα της πόλης.

H επανάσταση ή μάλλον αυτοί που επίσημα την εκπροσωπούσαν έφαγε πολλά από τα παιδιά της –και μάλιστα κατά κύματα.

Και ας μη λογαριάσουμε τους ηρωικούς υπερασπιστές της και τους κατοίκους της που πέθαναν από την πείνα στη διάρκεια της πολιορκίας του Λένινγκραντ από τους Ναζί.

Ακόμα δεν γνωρίζουμε τις πολιτικές συνέπειες που θα έχει αυτό το πρόσφατο τρομοκρατικό χτύπημα, ποιοι θα καρπωθούν το αίμα των άλλων.

Κι ούτε έχει νόημα να καταδικάζουμε γενικά και αόριστα την τρομοκρατία, που δεν είναι απλά προϊόν κάποιων διεστραμμένων.

Η έλλογη, η νόμιμη βία είναι η μήτρα της βίας της τυφλής.

Το σίγουρο είναι ότι ο φόβος, που τώρα πλανιέται πάνω από την πόλη, δεν είναι καλό σημάδι ούτε για την ελευθερία ούτε για τη δημοκρατία.

Και σκελετοί αδικοχαμένων ανθρώπων διαρκώς προστίθενται στα βάθρα όπου χτίστηκαν πόλεις μεγάλες και μικρές, ένδοξες και ταπεινές, όπως στη Χαν Τσεϊχούν, που μέχρι χθες δεν ξέραμε το όνομά της.