Ο πολλαπλασιασμός των ταχυτήτων θα μειώσει τη μικρή συνοχή της Ε.Ε.

Ενόψει του εορτασμού στα τέλη Μαρτίου στη Ρώμη της επετείου των 60 ετών από την ίδρυση του πρώτου πυρήνα κρατών που εξελίχθηκε στη σημερινή Ε.Ε., η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε τα γνωστά 5 σενάρια για την παραπέρα εξέλιξή της, που κυμαίνονται από τη χωρίς αλλαγές συνέχιση της σημερινής δυσλειτουργίας της μέχρι την ομοσπονδοποίησή της.

Πριν καλά καλά προλάβει να στεγνώσει το μελάνι στο κείμενο αυτό, οι επικεφαλής των τεσσάρων μεγαλύτερων σε πληθυσμό χωρών-μελών της Ε.Ε. (Γερμανίας, Γαλλίας, Ιταλίας και Ισπανίας) έσπευσαν να υιοθετήσουν το χειρότερο από αυτά: «την Ευρώπη των πολλών ταχυτήτων», όπως δήλωσε η καγκελάριος της Γερμανίας, δηλαδή την εμβάθυνση της συνεργασίας σε ορισμένους τομείς των κρατών-μελών της Ε.Ε. που συμφωνούν σ’ αυτούς, χωρίς να αποκλείεται η προσχώρηση σ’ αυτήν άλλων κρατών.

Στη συνέχεια το θέμα αυτό συζητήθηκε στην τελευταία σύνοδο κορυφής της Ε.Ε. και ο πρωθυπουργός πρότεινε αντί της Ε.Ε. των πολλών ταχυτήτων «μια Ε.Ε. πολλών επιλογών».

Την πρότασή του αυτή την ανέλυσε σε ένα άρθρο του που δημοσιεύτηκε στην «Εφημερίδα των Συντακτών» της 13.3.17 με τίτλο «Ευρώπη “πολλαπλών ταχυτήτων” ή “πολλαπλών επιλογών”;.

Κατ’ αρχήν θα πρέπει να διευκρινιστεί ότι τόσο οι πολλές ταχύτητες όσο και οι πολλές επιλογές υπάρχουν από τη σύσταση της σημερινής Ε.Ε.

Στον οικονομικό τομέα το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα είναι η ευρωζώνη, στην οποία επέλεξαν να προσχωρήσουν διαδοχικά τα 19 σημερινά κράτη-μέλη της, τρία από τα παλαιότερα κράτη-μέλη της Ε.Ε. (η Βρετανία, η Σουηδία και η Δανία) επέλεξαν να μη μετάσχουν, ενώ από τα έξι νεότερα μέλη της (Πολωνία, Ουγγαρία, Τσεχία, Κροατία, Βουλγαρία και Ρουμανία), άλλα αναμένουν να προσχωρήσουν σ’ αυτήν και άλλα προβληματίζονται αν θα το πράξουν.

Αυτή η διαίρεση ανάμεσα στα 19 κράτη-μέλη και τα 9 κράτη-μη μέλη της ευρωζώνης είχε επιπτώσεις κάθε άλλο παρά ευνοϊκές για την ευρωζώνη, η οποία, για να περιοριστούμε στην περίοδο 2010-2015, σημείωσε ανάπτυξη (αύξηση του ΑΕΠ σε σταθερές τιμές του 2010) 3,6%, ενώ η ομάδα των 9 μη μελών της 10,5%.

Οι δύο, όμως, αυτές πολύ διαφορετικές ταχύτητες εμπεριέχουν διαφορετικές ταχύτητες σε υποομάδες των μελών τους.

Ετσι, την ίδια πενταετή περίοδο, ως ομάδες, στα 8 βόρεια κράτη σημειώθηκε ανάπτυξη 6,9%, στα 6 νότια (Ελλάδα, Ιταλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Κύπρο και Μάλτα) ύφεση -3,6% και στα 5 νεότερα κράτη-μέλη της (Εσθονία, Λιθουανία, Λετονία, Σλοβακία και Σλοβενία) ανάπτυξη 10,0%.

Ανάλογη ήταν και η κατάσταση στα 9 κράτη-μη μέλη της ευρωζώνης: τα τρία παλαιότερα κράτη αναπτύχθηκαν με ρυθμό 6,0%, ενώ τα 6 νεότερα με ρυθμό 13,2%.

Ακόμα μεγαλύτερες είναι οι διαφορές στους ρυθμούς ανάπτυξης των κρατών-μελών της καθεμιάς από τις υποομάδες αυτές.

Ολες αυτές οι διαφορές οφείλονται τόσο στη διαφορετική δομή και πολιτική των επιμέρους κρατών όσο και, κυρίως, σε δύο βασικά δομικά ελλείμματα της Ε.Ε. και της ευρωζώνης.

Το μεγάλο έλλειμμα της Ε.Ε. είναι η έλλειψη ενός αναδιανεμητικού κοινοτικού προϋπολογισμού ύψους 25% του συνολικού ΑΕΠ των κρατών-μελών της (αντί του γλίσχρου 1% του σημερινού κοινοτικού προϋπολογισμού), με αναδιανεμητικά χαρακτηριστικά από τα οικονομικά ισχυρότερα στα οικονομικά ασθενέστερα κράτη-μέλη της Ε.Ε. (όπως είναι ο ομοσπονδιακός προϋπολογισμός των ΗΠΑ).

Στην περίπτωση της ευρωζώνης το έλλειμμα συνίσταται στο ότι η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν επιτρέπεται να δανείζει τα κράτη-μέλη της Ε.Ε., με αποτέλεσμα τα οικονομικά αδύναμα να γίνονται βορά των αδηφάγων «αγορών».

Αντί για θεραπεία των ελλειμμάτων αυτών, οι ισχυρότερες χώρες προωθούν την αύξηση των σημερινών ταχυτήτων σε διάφορους τομείς (ασφάλεια, άμυνα κ.λπ.).

Το αν αυτές οι ταχύτητες μετονομαστούν «επιλογές» δεν έχει καμιά σημασία.

Η εφαρμογή τους, αναπόφευκτα, θα έχει τόσο οικονομικές όσο και πολιτικές επιπτώσεις, αυξάνοντας τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες και μειώνοντας τη μικρή συνοχή των κρατών-μελών της Ε.Ε., με αποτέλεσμα τον μεγαλύτερο πολιτικό και οικονομικό κατακερματισμό της ήδη κατακερματισμένης Ε.Ε.

Μικρές χώρες, όπως η εξουθενωμένη από τα μέτρα των μνημονίων πατρίδα μας, θα πρέπει να αντιταχθούν στα σχέδια των μεγάλων και ισχυρών κρατών-μελών της Ε.Ε. και αντί γι’ αυτά να προτείνουν την κάλυψη των δύο βασικών θεμελιακών ελλειμμάτων της Ε.Ε. και της ευρωζώνης που προαναφέρθηκαν και, φυσικά, του μεγάλου ελλείμματος δημοκρατίας που υπάρχει στην Ε.Ε. και το οποίο, αντί να μειωθεί, θα αυξηθεί με την αύξηση των ταχυτήτων.

Αν τελικά εφαρμοστούν οι αποφάσεις για μια Ε.Ε. και μια ευρωζώνη -περισσότερων από τις σημερινές- ταχυτήτων, δεν αποκλείεται το παράδειγμα της Βρετανίας για έξοδο από την Ε.Ε. να ακολουθήσουν και άλλες χώρες, με τελική κατάληξη τη διάλυση και των δύο.

*πρώην: αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ