Για πάνω από έναν αιώνα ο ξαφνικός και περίεργος θάνατος της Κόνσταντς Λόιντ, συζύγου του διάσημου Ιρλανδού συγγραφέα και δραματουργού, Όσκαρ Ουάιλντ (1854-1900), παρέμεινε μυστήριο. Σύμφωνα με την Daily Mail, οι διάσπαρτες πληροφορίες, οι υποθέσεις και οι μελέτες γύρω από τον ξαφνικό θάνατο της Κόνσταντς Λόιντ (Constance Lloyd, 1859 –1898), κυμαίνονταν από βλάβες του νωτιαίου μυελού μετά από πτώση από σκάλες, έως σύφιλη η οποία μεταδόθηκε σε αυτή από το σύζυγό της.
Τώρα, όμως, χάρη σε κάποιες προσπάθειες της συνταξιούχου ακαδημαϊκού και ψυχιάτρου, Άσλευ Ρόμπινς και του εγγονού του Ουάιλντ, Μέρλιν Χόλλαντ (1945- ), η αιτία του θανάτου της Κόνσταντς, ίσως να έχει προσδιορισθεί, ή τουλάχιστον να έχει ριχθεί αρκετό και διαφορετικό φως σε αυτή την κάπως ελκυστική και κουτσομπολίστικη υπόθεση. Η Κόνσταντς Ουάιλντ, πέθανε ξαφνικά στη Γένοβα της Ιταλίας στις 7 Απριλίου 1898, από επιπλοκές μετά από χειρουργική επέμβαση για αφαίρεση ινομυώματος μήτρας. Ήταν μόλις σαράντα ετών. Αυτά τα γεγονότα, ωστόσο, περιγράφουν μόνο ένα μικρό μέρος όλων των λεπτομερειών που περιέβαλαν το θάνατό της.
Η Κόνσταντς παντρεύτηκε τον Όσκαρ Ουάιλντ, το 1884. Μετά τη φυλάκιση του συζύγου της για ομοφυλοφιλικές πράξεις, το 1895, εκείνη έφυγε για την Ευρώπη με τους δύο γιους τους, αλλάζοντας το επώνυμό τους σε ‘Holland’, για λόγους προφανείς, και εγκαταστάθηκαν κοντά στη Γένοβα. Περίπου εκατόν τριάντα επιστολές μεταξύ της Κόνσταντς και του αδελφού της Όθωνα, από το 1878 μέχρι το θάνατό της, μας προσφέρουν μερικά αποδεικτικά, ή καλύτερα ενδεικτικά, στοιχεία της ασθένειάς της.
Το 1894, η Κόνσταντς έγραψε: ‘Είμαι εντάξει, όταν δεν βαδίζω’. Περίπου ένα χρόνο αργότερα, το βάδισμά της συνέχισε να επιδεινώνεται, αλλά έβαλε όλη τη βαρύτητα και την πίστη της στον Bossi, ο οποίος ‘… ανέλαβε την υποχρέωση να με κάνει αρκετά καλά σε έξι εβδομάδες και να είμαι στην ευχάριστη θέση να περπατήσω ξανά’. Αλλά το 1896, έγραφε: ‘Κουτσαίνω περισσότερο από ποτέ και έχω σχεδόν παραιτηθεί από την ελπίδα του να γίνω πάλι καλά’.
Όπως και να ‘χει το πράγμα, όμως, η Κόνσταντς Λόιντ, σύζυγος του Όσκαρ Ουάιλντ δεν πέθανε από σύφιλη, όπως πολλοί ήθελαν να ισχυρίζονται όλα αυτά τα χρόνια!
Η σύζυγος του συγγραφέα φαίνεται πως έπεσε θύμα εκκεντρικών και περίεργων ιατρικών πρακτικών. Η Κόνσταντς ζήτησε βοήθεια από έναν ανώνυμο Γερμανό ‘γιατρό των νεύρων’, ο οποίος αντιμετώπιζε τους ασθενείς με λουτρά και ηλεκτρική ενέργεια, καθώς και από έναν Ιταλό που άκουγε στο όνομα Luigi Maria Bossi, ο οποίος πίστευε ότι οι νευρολογικές και ψυχικές ασθένειες θα μπορούσαν να θεραπευτούν με γυναικολογικές επεμβάσεις. Η Κόνσταντς είχε ήδη πάει στον Bossi για μία επέμβαση η οποία όμως δεν κατάφερε να βελτιώσει την κατάστασή της, αλλά επέστρεψε ξανά σε αυτόν για μια μάλλον νέα γυναικολογική εγχείρηση. Κατά τη διάρκεια της μετεγχειρητικής περιόδου, έπεσε σε κώμα και λίγες ημέρες αργότερα, πέθανε. Οι γιατροί της Κόνσταντς, στο Λονδίνο και τη Χαϊδελβέργη, την είχαν προειδοποιήσει να μην προχωρήσει σε χειρουργική επέμβαση, αλλά εκείνη αγνόησε τις συμβουλές τους, βέβαιη ότι η θεραπεία του Bossi θα της αποκαταστήσει την υγεία, λέει ο Χόλλαντ.
Η Κόνσταντς είχε καταφύγει στη Γένοβα, όπως είπαμε, για να ξεφύγει από το σκάνδαλο και θεαματική πτώση της φήμης του συζύγου της, ο οποίος είχε κριθεί ένοχος, το 1895, για το έγκλημα του να είναι ομοφυλόφιλος. Βρήκε ξαφνικά, τον εαυτό της σε μια ξένη πόλη, με δύο νέους γιους, έχοντας εγκαταλείψει την καριέρα της ως συγγραφέας και το ρόλο της ως υπέρμαχος των δικαιωμάτων των γυναικών. Επιπλέον, την εποχή εκείνη, βασανιζόταν από περίεργα σωματικά συμπτώματα, όπως ανικανότητα να περπατήσει, εξάντληση, πόνο και παράλυση του προσωπικού νεύρου, συμπτώματα τα οποία πολλοί γιατροί είχαν προσπαθήσει, αλλά ανεπιτυχώς να θεραπεύσουν. Γνώρισε και εμπιστεύτηκε τον Ιταλό γυναικολόγο, Luigi Maria Bossi, ο οποίος ισχυρίστηκε ότι θα μπορούσε να της προσφέρει κάποια θεραπεία. Από παλιά έγγραφα, φάνηκε ότι η Κόνσταντς έδωσε τη συγκατάθεσή της για να υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση, πιστεύοντας ότι έτσι θα θεραπευόταν.
Ο Bossi πίστευε ότι ορισμένοι ασθενείς με νευρολογικές ασθένειες προέρχονταν από τα αναπαραγωγικά όργανα των γυναικών (‘πυελική τρέλα’!), έστω κι αν κατά την περίοδο εκείνη, τέτοιες ιδέες είχαν ήδη απαξιωθεί από την ιατρική κοινότητα. Είναι πιθανό ότι η Κόνσταντς πέθανε από παραλυτικό ειλεό, ή σηψαιμία, γνωστές μετεγχειρητικές επιπλοκές της επέμβασης. Παρά το γεγονός ότι κατά το χρόνο εκείνο ο Bossi δεν είχε καμία συνέπεια λόγω της κακής, ίσως, χειρουργικής επέμβασης, παύτηκε λίγα χρόνια αργότερα από τη θέση του στο Πανεπιστήμιο της Γένοβας, λόγω επαγγελματικού παραπτώματος, πριν πυροβοληθεί θανάσιμα από τον ζηλιάρη σύζυγο μιας εκ των ασθενών του. Σύμφωνα με τη Ρόμπινς και τον Χόλλαντ, η επισταμένη επανεξέταση της αλληλογραφίας μεταξύ της Κόνσταντς και του αδελφού της, ξεκίνησε από την πρώτη εμφάνιση των συμπτωμάτων, σχεδόν μια δεκαετία πριν το θάνατό της.
Γράφουν λοιπόν στη μελέτη τους η οποία δημοσιεύθηκε στο έγκυρο περιοδικό Lancet: ‘… Η εννιάχρονη ασθένειά της χαρακτηριζόταν από εκτεταμένους πόνους, αδυναμία του δεξιού σκέλους, τρόμο του δεξιού χεριού, έκδηλη κόπωση και παράλυση του αριστερού προσωπικού νεύρου. Για τα πρώτα επτά χρόνια, στην κλινική εικόνα κυριαρχούσαν διαλείποντα οξέα επεισόδια που ακολουθούνταν από εκτεταμένες περιόδους ανάκαμψης. Τα τελευταία δύο χρόνια η αναπηρία της έγινε μόνιμη με σταδιακή επιδείνωση. Μια πιθανή διάγνωση είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας του τύπου υποτροπιάζουσας-διαλείπουσας που στη συνέχεια εξελίχθηκε σε δευτερογενή προϊούσα πολλαπλή σκλήρυνση’.
Αυτή η εκφυλιστική νευρολογική διαταραχή πιστεύεται ότι είναι μια αυτοάνοση πάθηση οδηγεί σε εκφυλισμό της μυελίνης, η ουσία που προστατεύει τις νευρικές ίνες από βλάβες. Παρά το γεγονός ότι η ασθένεια περιγράφηκε για πρώτη φορά από τον Jean-Martin Charcot, το 1868, οι γιατροί της εποχής εκείνης δεν μπορούσαν να συνδέσουν τα συμπτώματα της Κόνσταντς με αυτή την πρόσφατα ανακαλυφθείσα νόσο. Τι ώθησε την Ρόμπινς και τον Χόλλαντ, λοιπόν, για να επανεξετάσουν τα αιωνόβια γράμματα;
Στην περίπτωση της Άσλευ Ρόμπινς, της τελευταίας ανακάλυψης προηγήθηκε η δια βίου γοητεία της με τον Όσκαρ Ουάιλντ. ‘… Η μητέρα μου, όταν ήμουν παιδί, μου διάβαζε παραμύθια του Ουάιλντ, αλλά ποτέ δεν θα μπορούσε να εξηγήσει τις συνθήκες της πτώσης του. Με γοήτευε ο ίδιος, το πνεύμα του και περισσότερο η προσωπικότητά του…’. Το 2000, με την εκατονταετηρίδα του θανάτου του Ουάιλντ, η Ρόμπινς έπαιξε κάποιο ρόλο στην ανακάλυψη ότι εκείνος πέθανε από μηνιγγίτιδα που προκλήθηκε από χρόνια πάθηση του μέσου ωτός, και όχι λόγω σύφιλης, όπως είχε σκεφτεί προηγουμένως. Το 2011, η Ρόμπινς δημοσίευσε επίσης ένα βιβλίο μέσα στο οποίο ανέλυε την προσωπικότητα του Ουάιλντ και έθετε αναδρομικά τη διάγνωση της υστερικής διαταραχής της προσωπικότητάς του. Ο Μέρλιν Χόλλαντ, ο εγγονός του Όσκαρ και της Κόνσταντς, σε προηγούμενη συνέντευξη ανέφερε ότι όσο ζούσε η μητέρα του, ανησυχούσε μήπως η αποκάλυψη του περιεχομένου των επιστολών θα ενθαρρύνει τους ανθρώπους να ασχοληθούν με τη ζωή και το θάνατο της Κόνσταντς, με σκοπό να προκαλέσουν αναληθείς εντυπώσεις αισθηματικής φύσεως. Με τη νέα αυτή ανακάλυψη, όμως, οι προηγούμενες ιδέες και θεωρίες ότι ο θάνατός της πιθανόν οφειλόταν σε σύφιλη την οποία της μετέδωσε ο Όσκαρ Ουάιλντ, έχουν όλες αποδειχθεί αναληθείς. Σύμφωνα με τα λόγια του Χόλλαντ, ‘Πιστεύω ότι όλο αυτό θα αφήσει επιτέλους την Κόνσταντς να ξεκουραστεί’.
Σχεδόν εκατόν είκοσι χρόνια μετά τον θάνατό τους, έχει πλέον αποδειχθεί περίτρανα ότι ο Όσκαρ Ουάιλντ και η Κόνσταντς, πέθαναν από εντελώς άσχετες ιατρικές καταστάσεις. Παρ’ όλα αυτά, οι θάνατοί τους μοιράζονται κοινά και τραγικά στοιχεία. Δεν ήταν μόνο το γεγονός ότι και οι δύο πέθαναν νέοι και από ιατρικές καταστάσεις που σήμερα θα μπορούσαν κατά πάσα πιθανότητα να αντιμετωπιστούν με επιτυχία, αλλά και στις δύο περιπτώσεις, οι έμμεσες αιτίες του πρόωρου θανάτου τους μπορεί να σχετίζονται με τις επικρατούσες κοινωνικές τάσεις της εποχής. Η προκατάληψη εναντίον της ομοφυλοφιλίας οδήγησε στη φυλάκιση του Όσκαρ Ουάιλντ και τη μετέπειτα σωματική του κατάπτωση. Η Κόνσταντς υπέστη τις συνέπειες του να είσαι γυναίκα σε μια εποχή που η ιατρική αδελφότητα είχε την τάση να ενοχοποιεί και να συνδέει συγκεκριμένες νευρολογικές παθήσεις με τη γυναικεία φυσιολογία.
Όταν επισκέφτηκε ο Χόλλαντ, ο εγγονός της Κόνσταντς, για τελευταία φορά τον τάφο της, μετά τις αποκαλύψεις αυτές, δήλωσε ότι τώρα ελπίζει επιτέλους ότι η Κόνσταντς θα αναπαυτεί εν ειρήνη. ‘Δεν μπορεί να πάμε πίσω, στο παρελθόν της Γένοβας, χωρίς να υποβάλλουμε τα σέβη μας σε αυτή. Πήγαμε και να αποθέσαμε μερικά λουλούδια στον τάφο της. Κάθε φορά που πάω εκεί, αισθάνομαι ότι είναι μάλλον μόνη της σε εξορία στη Γένοβα’. Κι ακόμα, ‘σε τελική ανάλυση, τόσο ο Bossi και η δύσμοιρη Κόνσταντς συνάντησαν το τέλος τους με τραγικό τρόπο, εκείνος από τη σφαίρα ενός δολοφόνου και αυτή από το μαχαίρι ενός ανεύθυνου χειρουργού’, λέει ο Χόλλαντ!
Η Άσλευ Ρόμπινς, από τη μεριά της, πάλι, ‘…Είναι τραγικό, αν η Κόνσταντς ζούσε σήμερα, θα υπήρχε κάθε πιθανότητα ότι η κατάσταση της, ενώ δεν ήταν ιάσιμη, θα μπορούσε τουλάχιστον να έχει διαγνωστεί και να αντιμετωπισθεί κατάλληλα συμπτωματικά…’.
Σύμφωνα με τα παραπάνω, όμως, η ιατρική εκείνης της εποχής, ενώ απέτυχε να τους θεραπεύσει, στη συνέχεια, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην αποκάλυψη της αλήθειας πίσω από τους δύο θανάτους. Αυτό όμως που δεν γράφουν, δυστυχώς, οι δύο συγγραφείς, η Νοτιοαφρικάνα ψυχίατρος και ο εγγονός του Ουάιλντ και της Κόνσταντς, Μέρλιν Χόλλαντ, είναι ότι ο παραλυτικός ειλεός στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οδηγεί σε θάνατο, ενώ στη συγκεκριμένη περίπτωση, η μετεγχειρητική αναπνευστική ανεπάρκεια λόγω της υποκείμενης εκφυλιστικής νευρολογικής νόσου ήταν μάλλον η πιθανότερη αιτία θανάτου της συζύγου του Όσκαρ Ουάιλντ!
Όπως και να ‘χει το πράγμα, όμως, η Κόνσταντς δεν πέθανε από σύφιλη, όπως πολλοί ήθελαν να ισχυρίζονται όλα αυτά τα χρόνια! Βεβαίως για να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς, ο ίδιος ο Όσκαρ Ουάιλντ, ίσως τελικά να μην είχε αντίρρηση για όλο αυτό το μακροχρόνιο κουτσομπολιό που ακολούθησε, ακόμα και μετά το θάνατό του. Άλλωστε το είχε δηλώσει απερίφραστα, όταν ισχυριζόταν ότι, ‘μόνο ένα πράγμα σε αυτόν τον κόσμο είναι χειρότερο από να σε σχολιάζουν, κι αυτό είναι το να μη σε σχολιάζουν καθόλου’!
