Ιριδισμοί αυτοαναίρεσης

Ο Ντίνος Σιώτης (Τήνος, 1944), Κρατικό Βραβείο Ποίησης (2007) για την ποιητική του συλλογή «Αυτοβιογραφία ενός στόχου» και υπεύθυνος Διεθνών Σχέσεων και Επικοινωνίας του World Poetry Movement (με έδρα το Μεντεγίν), μας λέει στο σύντομο και λιτό βιογραφικό του ότι «θέλει να πιστεύει πως μέσω της ποίησης ερμηνεύονται τα πάντα στη ζωή».

Και απευθυνόμενος στον εαυτό του, προσθέτει σε ένα κομβικό του ποίημα «Η σιγανή βροχή» («Αυτοβιογραφία ενός στόχου», Κέδρος, 2006): «Αυτά που γράφεις δεν διαβάζονται ούτε με σφαίρες». Το οποίο και παραθέτουμε ως είσοδο στο ιδιαίτερό του σύμπαν: «Είχαν αρχίσει να μαζεύονται σύννεφα […] / η ΕΒΓΑ θα είναι ανοιχτή αυτή την ώρα / σκέφτηκα […] ο ποιητής σε / μια γωνιά έπλεκε τετράστιχα όνειρα […] Αυτά που γράφεις / δεν διαβάζονται ούτε με σφαίρες, / μου λέει ο μαγαζάτορας της ΕΒΓΑ // Είμαι ο Ντίνος Σιώτης, του λέω χωρίς δισταγμό / Κι εγώ το ίδιο, μου απαντάει δείχνοντάς μου / τη σιγανή βροχή που έμπαινε απ’ το τζάμι».

Υστερα από δεκατρία διαφορετικά περιοδικά και είκοσι πέντε ποιητικές συλλογές έχουμε στα χέρια μας τη «Μάρθα, Μάρθα». Ενα ποιητικό βιβλίο το οποίο συνοδεύεται με δώδεκα σχέδια-πίνακες του Γιάννη Ψυχοπαίδη, που συνδυάζουν τον Γκογκέν με τον Μπουζιάνη και που θα ζήλευαν πολλοί συλλέκτες.

Για να μην αναφερθούμε και στα ψυχαναλυτικά και μεταφυσικά ανοίγματα αυτής της εξαιρετικής συνύπαρξης της ποίησης με τη ζωγραφική. Εμπλουτίζοντας έτσι όχι μόνο το δικό του ποιητικό σώμα αλλά και τη λογοτεχνία και το καλλιτεχνικό μας εν γένει αποτύπωμα.

Ο Σιώτης, που έχει επιμεληθεί και διευθύνει περιοδικά, όπως τα Ρεύματα, 1991-1997, που είχαν προκαλέσει αίσθηση στην εποχή τους, ξεπερνώντας κατά πολύ τους λογοτεχνικούς κύκλους, τα (δε)κατά, 2005- και το Poetix, 2009-. Για να μην αναφερθούμε και στα περιοδικά της αμερικανικής περιόδου, όπως το The Wire, 1971-1974, το The Journal of Hellenic Diaspora, 1976-1980 (με τον Νίκο Πετρόπουλο) και το Rejection, 1980-1981 (με τον Νάνο Βαλαωρίτη).

Πρόκειται για έναν ποιητή, για να επικεντρωθούμε στην ποίησή του και στην υπό παρουσίαση συλλογή, που κατά τον Νάνο Βαλαωρίτη, συνδυάζει με το «καινούργιο αυτό στιλ» −και με ποίηση «πρωτότυπη» και «μυστηριώδη»− «την ταραγμένη πραγματικότητα με το εντελώς απροσδόκητο των λεκτικών συνδυασμών και μια με προοπτική ονειρική, σπάζοντας το φράγμα της έλλειψης υποβολής».

Και προσθέτουμε πως το αυτο-υπονομευτικό, αυτο-ειρωνευόμενο και σαρκαστικό ποιητικό ανάπτυγμά του αυτο-φλέγεται και αναιρεί τη ναρκισσιστική κοινωνική μονάδα στην οποία επικεντρώνεται −και από την οποία ξεκινά− καλώντας προς μια εν γένει μετατόπιση. Ερωτική και μεταφυσική, στην εν λόγω συλλογή πρωτίστως, που δείχνει όχι μόνο προς άλλες συνεκδοχές της ποίησης, αλλά και προς την αποκέντρωση της έννοιας του εαυτού, του χώρου και της γλώσσας.

Διαβάζουμε ενδεικτικά στο ομώνυμο ποίημα της συλλογής: «[…] η Μάρθα υποδύεται // τη Μάρθα κι εγώ κάθομαι σε σκοτεινό / διαμέρισμα και την κοιτάω το φόρεμά / της είναι στενό ανυπομονεί να το βγάλει // είναι πάνω στη σκηνή κάνοντας πρόβα / μακιγιάζ ενός έργου που δεν το ‘χω δει / ο σκηνοθέτης την καθοδηγεί με φαντασία // φαντάζομαι ότι κι εγώ σε κάποιο άλλο / θέατρο υποδύομαι τον Ντίνο Σιώτη […]».

Απηχώντας τον ποιητή Χλέμπνικοφ −αντικαθιστώντας τον ήχο με την εικόνα− ο οποίος έβλεπε μια γεμάτη ένταση διπλή ζωή σε κάθε λέξη: τη ζωή της λέξης ως ηχώ και τη ζωή της ως νόημα, όπου άλλοτε το νόημα περιστρέφεται σαν πλανήτης γύρω από τον ήλιο του ήχου (στον Σιώτη της εικόνας), κι άλλοτε ο ήχος (δηλαδή η εικόνα) περιστρέφεται σαν τη Γη γύρω από τον ήλιο του νοήματος.

Λειτουργώντας με τις τρεις της διαστάσεις: την «ακουστική» («οπτική»), τη «νοητική» και ως «αγωγός του πεπρωμένου» της πορείας του ανθρώπου στον κόσμο και στην Ιστορία. Παραπέμποντας και στο ποίημα του Σιώτη «Το θαύμα» («Κλιματιζόμενοι Διάδρομοι», Νεφέλη, 1986) και στους «μουστακαλήδες έφιππους του Τάγματος Ραϊμόν Κορτέζ», στους έφιππους προστάτες μιας μεταφυσικής και κοινωνικοπολιτικής «συντηρητικής» και διεστραμμένης εξουσίας.

Τα ποιήματα απαρτίζονται από τρίστιχες στροφές (σε αντιστοιχία με τα τετράστιχα κυρίως των Αγγλοσαξόνων) και σπάζουν σε σημεία αυθαίρετα ή σύμφωνα με το μήκος των στίχων, ενεργοποιώντας ενδιαφέροντες και ποιητικά λειτουργικούς συνειρμούς που υποσκάπτουν με την κατά κανόνα ειρωνική τους διάθεση την ποίηση και το ίδιο το ποίημα και, κατ’ επέκταση, την πρόσληψή μας.

Και ένα τελευταίο θραύσμα από τη «Μάρθα»: «Μάρθα βρίσκεσαι / σε συνεχή υπνοβασία το βλέμμα σου δεν / αντιστέκεται σε τίποτα […] όσοι δεν κάνουν / έρωτα απλώς προετοιμάζονται οι βομ- / βαρδισμοί που ακούς ανήκουν στον / περασμένο αιώνα […]».