Μερόπη Τζούφη*, Αστέριος Νταής**
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Το ντόπινγκ με τη χρήση ουσιών που βελτιώνουν την απόδοση ή επισπεύδουν την αποκατάσταση αποτελεί παγκόσμιο, πολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο, γνωστό από την αρχαιότητα.

Σήμερα έχει προσλάβει εκρηκτικές διαστάσεις καθώς η εμπορευματοποίηση, τα μεγάλα χρηματικά ποσά που διακινούνται στον επαγγελματικό αθλητισμό, οι ασύδοτες χορηγίες, η εκτός ορίων «εθνική» επιθυμία για διακρίσεις οδηγούν τους αθλητές σε ακραία ανταγωνιστικές αντιλήψεις και στη χρήση ουσιών και μεθόδων με καταστροφικές συνέπειες για την υγεία και τη ζωή τους.

Η συνήθης πρακτική είναι η χρήση φαρμάκων και ουσιών, όπως αναλγητικά, ηρεμιστικά, μυοχαλαρωτικά, κορτικοστεροειδή, ψυχοκινητικά διεγερτικά και αναβολικά. Επίσης χρησιμοποιούνται οι αφαιμαξομεταγγίσεις, γνωστές και ως αιματολογικό ντόπινγκ, όπως και η χρήση ορμονικών ανάλογων όπως η ερυθροποιητίνη και η αυξητική ορμόνη.

Οι παρενέργειές τους περιλαμβάνουν συνέπειες απρόβλεπτες και μη αναστρέψιμες, μακροχρόνιες και επικίνδυνες για την υγεία και τη ζωή των αθλητών. Ωστόσο η νέα απειλή, ίσως η πιο επικίνδυνη και εφιαλτική, είναι το γενετικό ή γονιδιακό ντόπινγκ με τη χρήση της σύγχρονης γενετικής και της βιοτεχνολογίας.

Η τεχνολογία του ντόπινγκ προηγείται πάντοτε της τεχνολογίας των μεθόδων αποκάλυψής του, με το φαινόμενο να έχει εκτεταμένες κοινωνικές, πολιτικές και οικονομικές διαστάσεις.

Ενδεικτικά είναι τα φαινόμενα αποκλεισμού Ελλήνων αθλητών και ο πρόσφατος αποκλεισμός της ρωσικής αποστολής από τους Αγώνες του Ρίο, όπου σύμφωνα με τον WADA στην υπόθεση δεν εμπλέκονται μόνο αθλητές, αλλά προπονητές, γιατροί και αξιωματούχοι της ρωσικής διοίκησης.

Κατά καιρούς έχουν δει το φως της δημοσιότητας σειρά από σκάνδαλα χρηματισμού των «αθανάτων» της ΔΟΕ και της FIFA. Χαρακτηριστικό είναι πως την ώρα που η ΔΟΕ λαμβάνει 1,3 δισ. δολάρια για τα δικαιώματα από το τηλεοπτικό δίκτυο NBC, προσφέρει μόλις 15 εκατομμύρια στον WADA, τον βασικό μηχανισμό καταπολέμησης του ντόπινγκ.

Τα παραπάνω συγκροτούν μια εκρηκτική πραγματικότητα, με τον «τζίρο» των παράνομων ουσιών να είναι ίσος και μεγαλύτερος από των ναρκωτικών ουσιών και με τον επικεφαλής των ερευνών του WADA, Richard McLaren, να θέτει σε αμφιβολία κάθε μετάλλιο που έχει αποδοθεί σε αθλητική διοργάνωση.

Στην προσπάθεια αντιμετώπισης αυτού του εκρηκτικού φαινομένου το νομοθετικό πλαίσιο αλλάζει και αυστηροποιείται και πρόσφατα η χώρα μας εναρμονίστηκε με τον νέο Κώδικα Αντιντόπινγκ της WADA με τον Ν. 4376/2016.

Επιπλέον, η Γενική Γραμματεία Αθλητισμού εξέδωσε ανακοίνωση για τον διορισμό των 156 αθλητών σε θέσεις του δημόσιου τομέα, στην οποία επισημαίνεται πως οι αθλητές που έχουν σε βάρος τους καταδικαστικές αποφάσεις και πειθαρχικές τιμωρίες για θέματα ντόπινγκ δεν πρόκειται να λάβουν τα προβλεπόμενα προνόμια. Ωστόσο, το νομικό και λοιπό θεσμικό πλαίσιο και οι επιστημονικές μελέτες δεν αρκούν.

Παρά την κοινή πεποίθηση πως το φαινόμενο αφορά αποκλειστικά αθλητές υψηλού επιπέδου, το ντόπινγκ έχει διεισδυτικότητα και σε άλλες κοινωνικές ομάδες, καλύπτοντας μεγάλο εύρος ηλικιών και κοινωνικοοικονομικών στρωμάτων. Η χρήση επιβλαβών, απαγορευμένων ουσιών και μεθόδων καταγράφεται επίσης στον νεανικό αθλητισμό, στα γυμναστήρια για την απόκτηση του «ωραίου σώματος» και την απώλεια σωματικού βάρους.

Φαινόμενα ντόπινγκ παρατηρούνται και σε κοινωνικά περιβάλλοντα που περιλαμβάνουν ανταγωνιστικές δραστηριότητες. Ο όρος «academic doping» έχει εισαχθεί από πολλούς ερευνητές για να περιγράψει τη χρήση ουσιών με σκοπό τη βελτίωση της προσοχής, της συγκέντρωσης και της πνευματικής διαύγειας.

Πολλοί φοιτητές (και όχι μόνο) κάνουν χρήση μεθυλφαινιδάτης, γνωστής ως Ritalin, η οποία χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση της ΔΕΠΥ στα παιδιά. Επίσης αποτελεί έκπληξη, αλλά το ντόπινγκ στην κλασική μουσική είναι ιδιαίτερα διαδεδομένο, με τους β-αναστολείς να χρησιμοποιούνται συστηματικά ώστε οι μουσικοί να είναι ήρεμοι και να έχουν «σταθερά χέρια» κατά τη διάρκεια της εκτέλεσης έργων.

Αξιοσημείωτη είναι επίσης η χρήση ουσιών στο στρατιωτικό πλαίσιο, καθιστώντας τους στρατιώτες πιο επιθετικούς και λιγότερο ευάλωτους στην κόπωση. Ενδεικτικό ιστορικό παράδειγμα αποτελεί ο εθισμός του ναζιστικού στρατού στο «θαυματουργό» Pervitin, δηλαδή τη μεθαμφεταμίνη, και άλλα ψυχοτρόπα.

Μέσα στο σημερινό κοινωνικό ανταγωνιστικό περιβάλλον αυξανόμενης έντασης, που τροφοδοτείται και από τις πολύπλευρες οικονομικές παραμέτρους, τίθεται ένα ερώτημα που οι σύγχρονες κοινωνίες δεν έχουν καταφέρει να απαντήσουν: Ποια κοινωνική πρόοδο επιθυμούμε και ποια μέσα θα χρησιμοποιήσουμε ώστε να την επιτύχουμε;

Η παραϊατρικοποίηση της επιστήμης, το μάρκετινγκ και τα προϊόντα του σε συνδυασμό με τις κοινωνικές πιέσεις θολώνουν την εικόνα και δημιουργούν την ψευδαίσθηση της επιτυχίας και της διάκρισης μέσω σκευασμάτων, ουσιών και μεθόδων που υπόσχονται πολλά, ίσως επιτυγχάνουν λίγα για λίγο, αλλά με βεβαιότητα καταστρέφουν σε σωματικό και ψυχικό επίπεδο ομάδες ατόμων, πέραν των πρωταθλητών που κυριαρχούν σαν στερεοτυπική εικόνα.

Συμπερασματικά απαιτείται συνέργεια διαφορετικών ειδικοτήτων και πεδίων που εμπλέκονται άμεσα, με κυρίαρχο ρόλο να παίζουν η Ιατρική, η Νομική και η Παιδαγωγική ώστε να διαμορφωθεί το κατάλληλο επικαιροποιημένο θεσμικό πλαίσιο, αλλά κυρίως να σχεδιαστούν και να υλοποιηθούν τα κατάλληλα εκπαιδευτικά προγράμματα που θα μπορέσουν να θωρακίσουν αρκετούς νέους ανθρώπους απέναντι στο φαινόμενο αυτό.

*Βουλευτής Ιωαννίνων ΣΥΡΙΖΑ και αν. καθηγήτρια Παιδιατρικής Νευρολογίας της Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

**Επιστημονικός συνεργάτης της Βουλής και κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος Βιοφυσικής, Βιοχημείας και Βιοτεχνολογίας