Κατά πρόσωπο

Το βλέμμα της Αθανασίας είναι στα μάτια τους, και όπως κοιτάνε κατά πρόσωπο σκύβουμε το κεφάλι όσο αυτοί μας διδάσκουν τον τρόπο να κρατάμε το δικό μας κεφάλι ψηλά. Τι έκανε άραγε τον Γερμανό αξιωματικό να τραβήξει τις φωτογραφίες και να τις κρατήσει στο συρτάρι του; Είχε τύψεις, αναζητούσε παρηγοριά και συγχώρεση ή έτριζε τα δόντια γιατί δεν υπέταξε ποτέ τους μελλοθάνατους; Τι σκεφτόταν κάθε που το ημερολόγιο έδειχνε 1η Μαΐου; Οι 200 κομμουνιστές της Καισαριανής κοιτάνε τον φωτογραφικό φακό βέβαιοι ότι το παράδειγμά τους θα έφτανε ως διδαχή στις εποχές γενιές, σε εμάς και στους αιώνες των αιώνων.

Στις φωτογραφίες, αλίμονό μας, κοιτάζουμε από τη θέση του φωτογράφου. Αν εκείνος έψαχνε ταπεινωμένα πρόσωπα, που δειλιάζουν και τρέμουν, αποτύπωσε το πρόσωπο της γενναιότητας. Από αυτή τη θέση κοιτάζουμε κι εμείς, σπιθαμιαίοι, τη μικρότητά μας, αυτήν που παραδέρνει μέσα στον αηδιαστικό χυλό των χυδαίων προταγμάτων της εποχής μας. Οι μελλοθάνατοι, παραδομένοι στο ναζιστικό κτήνος από τους εγχώριους συνεργάτες, πριν πεθάνουν έχουν προοικονομήσει τα χαρακτικά του Τάσσου, την ταινία του Βούλγαρη, τα ποιήματα του Ρίτσου, του Βάρναλη, του Ρώτα, τα σπαραχτικά τραγούδια, την τελευταία μας διέξοδο δηλαδή να δηλώσουμε ότι ίσως μπορούσαμε να σταθούμε στο πλάι τους, κάπως.

Στις φωτογραφίες απουσιάζει το βλέμμα των Γερμανών στρατιωτών. Οι πρόσκαιροι νικητές του 1944 είναι ολοκληρωτικά ανάξιοι για να διασωθεί έστω το πρόσωπό τους. Δεν υπάρχει τίποτα να περηφανευτούν. Το γνωρίζουν σήμερα οι ιδεολογικοί τους απόγονοι, τα λυσσασμένα ναζιστικά απολειφάδια που χύμηξαν στο μνημείο της Καισαριανής γιατί δεν άντεχαν να σταθούν πρόσωπο με πρόσωπο με τους ανίκητους εκτελεσμένους. Γι’ αυτό και αφρίζουν με εμετικά σχόλια σε ιστοσελίδες που τους δίνουν αυτό το δικαίωμα στο όνομα μιας κατ’ επίφαση δημοκρατίας. Οι φωτογραφίες θύμισαν το απαράγραπτο χρέος μας να τσακίσουμε τα τέρατα.