Η γενιά του «Εγώ»

Από το «Εγώ» δυνατών προσωπικοτήτων του παρελθόντος διαμορφώθηκε ο σύγχρονος κόσμος. Είτε στρατιωτικοί ήταν αυτοί, είτε ιδεολόγοι, είτε εφευρέτες, είτε φιλόσοφοι, ποιητές, καλλιτέχνες κ.ά. Το «Εγώ» εμφανίζεται κρυφίως ακόμα κι εκεί που δεν θα έπρεπε. Κάποιος λέει στο ερώμενο πρόσωπο: «Σ’ αγαπώ», και δίνει έμφαση στο ΕΓΩ σ’ αγαπώ, κι όχι εσύ. Δηλαδή, εσύ δεν μπορείς, δεν ξέρεις ν’ αγαπάς όσο εγώ… Το ΕΓΩ με κεφαλαία, το «εσύ» με μικρά…

Παρ’ όλο που το «Εγώ» είναι ο μοχλός, η κινητήρια δύναμη της ανθρωπότητας, το ίδιο το εγώ, είναι εκείνο που παράγει τους εγωκεντρικούς, τους εγωμανείς, εκείνους που ελαύνονται και ωθούνται μόνον από εγωιστικές ενορμήσεις και αρνούνται να ενωτιστούν το πνεύμα της συν-εργασίας με τους άλλους, αναγνωρίζοντας την ετερότητα, τη διαφορετικότητα, το «εγώ» του άλλου.

Δυστυχώς, η Ιστορία έχει να μας δείξει πολλά παραδείγματα αντιμαχίας και συγκρούσεων εγωισμών, ιδίως στον πολιτικό στίβο, η οποία αντιμαχία επέφερε οδυνηρά και καταστρεπτικά αποτελέσματα (πολέμους, επαναστάσεις, πραξικοπήματα, αιματοχυσίες, εγκλήματα κ.λπ.).

Και, δυστυχώς, στην εποχή μας, προβάλλεται πολύ αυτό το «Εγώ», ο εγωισμός, ο μικρονοϊκός προσωποκεντρισμός, με στόχο την επιτυχία στη ζωή, από τη μικρή μάλιστα ηλικία των παιδιών, ώστε η σύγχρονη γενεά να χαρακτηριστεί ως «Γενιά του Εγώ» (Generation Me), αν και τα όρια της γενεάς είναι κάπως ασαφή και δυσδιάκριτα. Ας πούμε, οι άνθρωποι που γεννήθηκαν στο τέλος του 20ού αι. με αρχές του 21ου.

Ομως, τα μικρά παιδιά εθίζονται στην ιδέα ότι μπορεί να περνάει το δικό τους, έχοντας με το κλάμα, τα ποδοχτυπήματα και τα καπρίτσια τους γονείς υπό ομηρία, υποχείριό τους. Οι γονείς συχνά υποκύπτουν για να μη χαλάσουν την ησυχία τους ή, περισσότερο, για να μη χαλάσουν τη ζαχαρένια του κανακάρη τους ή της μοσχαναθρεμένης κόρης τους, με αποτέλεσμα να εξαπλώνεται ο εγωισμός και η φιλαυτία σε άτομα μικρής ηλικίας, τα οποία μεγαλώνοντας, βέβαια, γίνονται ακόμη πιο εγωκεντρικά, εγωπαθή άτομα, αποβλέποντας στην ικανοποίηση των ιδιοτελών συμφερόντων τους και μόνον. Το ίδιο μοτίβο ακολουθείται από τους γονείς στην εκπαίδευση των παιδιών, τα οποία, κατά την άποψή τους, πρέπει να λάβουν πάση θυσία ένα πτυχίο για να είναι καταξιωμένα στην κοινωνία, άσχετα με την ηθοπαιδεία που πρέπει να λαμβάνουν περισσότερο και δεν τη λαμβάνουν.

Τα εγγράμματα άτομα, συνήθως είναι πιο εγωκεντρικά από τα άλλα, γιατί έχουν επίγνωση των γνώσεων και των ικανοτήτων τους και αναπτύσσουν μεγαλύτερες φιλοδοξίες στον επιστημονικό, οικονομικό ή πολιτικό τομέα. Γι’ αυτό και δεν διστάζουν να συγκρουστούν με άλλους που είναι εξίσου εγωιστές και οιηματίες με αυτά. Μετατρέπονται έτσι, ίσως, και σε αλαζόνες.

Οι άνθρωποι δεν αντιλαμβάνονται ότι με τις εγωπάθειες και τις συγκρούσεις δεν μπορεί να προοδεύσει η κοινωνία. Ετσι, αλληλοσπαράσσεται. Πόσο καλά μπορεί να λειτουργήσει ένας οργανισμός όταν διαθέτει καρκινογόνα κύτταρα που αντιμάχονται τα υγιή; Αργά ή γρήγορα θα επέλθει κάποια καταστροφή… Δεν εννοούν ότι υπάρχει αλληλεξάρτηση στη ζωή. Κι αυτό που λέει ο Τάσος Λειβαδίτης σ’ έναν στίχο του: «Κι όταν δεν πεθαίνει ο ένας για τον άλλον, είμαστε κιόλας νεκροί», φαντάζει κάτι ουτοπικό και ανεφάρμοστο.

Οι φατριασμοί, οι έριδες και οι συγκρούσεις είναι αποτελέσματα υπέρμετρης φιλοδοξίας και παθολογικής προβολής του «Εγώ». Και ενώ οι πάντες δίνουν υπερβολική έμφαση στα ατομικά δικαιώματα και στην τυχόν παραβίασή τους, δημιουργώντας σταυροφορίες υπεράσπισης αυτών, θα έπρεπε να δίνουν έμφαση μάλλον στις υποχρεώσεις του ανθρώπου και στη μη τήρησή τους. Για ένα Νόμπελ, όχι απλά Ειρήνης, αλλά ανθρωπισμού και ηθικών υποχρεώσεων, πρέπει να αγωνιστούν οι νουνεχείς άνθρωποι και όλη η ανθρωπότητα. Για να επιβιώσει. Γιατί το εμβόλιο κατά της αλαζονείας ή το φάρμακο κατά του εγωισμού, ένα σκεύασμα που ανέπτυξαν επιστήμονες της Καλιφόρνιας, με μια ουσία, την τολκαπόνη, που μεταβάλλει τη χημεία του εγκεφάλου έτσι ώστε να πάψουν οι άνθρωποι να είναι εγωιστές, ίσως να αργήσει ακόμη… Κι αν τελικά ανακαλυφτεί, είναι πολύ αμφίβολο αν θα χρησιμοποιείται. Εκούσια και επ’ αγαθώ.

*δοκιμιογράφος – συγγραφέας