• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 10.6°C / 12.3°C
    4 BF
    66%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 7.6°C / 11.6°C
    2 BF
    60%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    13°C 12.0°C / 13.0°C
    5 BF
    67%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.8°C / 8.9°C
    1 BF
    58%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 10.2°C
    3 BF
    57%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 5.0°C / 7.9°C
    1 BF
    84%
  • Κοζάνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    1°C 1.4°C / 1.4°C
    3 BF
    93%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.6°C / 8.6°C
    2 BF
    79%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.8°C / 13.8°C
    2 BF
    74%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 10.7°C / 12.9°C
    2 BF
    67%
  • Ερμούπολη
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.8°C / 14.4°C
    5 BF
    67%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 9.0°C / 9.0°C
    5 BF
    70%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 13.9°C
    2 BF
    51%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 10.6°C
    0 BF
    81%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 8.5°C / 10.5°C
    0 BF
    81%
  • Ρόδος
    Ψιχάλες μικρής έντασης
    19°C 15.8°C / 19.3°C
    2 BF
    68%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 12.5°C
    2 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.3°C / 9.9°C
    3 BF
    53%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    9°C 8.6°C / 11.7°C
    1 BF
    74%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 3.7°C / 3.7°C
    1 BF
    98%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οταν τα κτίρια γράφουν ιστορία

  • A-
  • A+

Λεωνίδας Καλλιβρετάκης, Μεσογείων 14-18. Η Υποδιεύθυνση Γενικής Ασφαλείας Αθηνών στα χρόνια της Δικτατορίας (1971-1974), Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας-Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών. Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών, 2η έκδ., Αθήνα 2019.

Ενας από τους τρόπους για να γράψεις την ιστορία ενός τόπου είναι μέσα από τα κτίρια, αφηγούμενος τα γεγονότα που συνέβησαν μέσα σε αυτά. Αυτός είναι ίσως ο κύριος λόγος για τον οποίο οι ιστορικοί δίνουν μεγάλη σημασία στα κτίρια. Δεν είναι μόνον ότι η αρχιτεκτονική τους αντανακλά τις γενικότερες πολιτικές, οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες μιας εποχής. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι τα κτίρια αποτελούν σε πολλές περιπτώσεις τους μόνους υφιστάμενους, έστω και σιωπηλούς, μάρτυρες περασμένων εποχών. Γι’ αυτό άλλωστε, πολλά κτίρια κηρύσσονται διατηρητέα ως τοπόσημα ιστορικής μνήμης, παρότι δεν εμφανίζουν ιδιαίτερη αρχιτεκτονική αξία.

Η πρωτοτυπία του βιβλίου έγκειται στο ότι μας προσφέρει μια ευσύνοπτη, καλογραμμένη και τεκμηριωμένη ιστορία της αντιστασιακής δράσης και των βασανιστηρίων της ύστερης περιόδου της δικτατορίας (1971-1974) μέσα από την ιστορία ενός κτιρίου, το οποίο πολλοί Αθηναίοι προσπερνούν καθημερινά αγνοώντας το ιστορικό του φορτίο. Πρόκειται για το κτίριο της λεωφόρου Μεσογείων 14-18: εκεί όπου σήμερα στεγάζεται η Γενική Γραμματεία Ερευνας και Τεχνολογίας, από το 1971 μέχρι το 1974 κρατήθηκαν και βασανίστηκαν εκατοντάδες αντίπαλοι της δικτατορίας στα γραφεία και τα κελιά της Υποδιεύθυνσης Ασφαλείας Αθηνών.

Θα είχε πάντως μεγάλο ενδιαφέρον να γραφόταν και η αντίστοιχη ιστορία του (κατεδαφισμένου πλέον) κτιρίου της Μπουμπουλίνας 18 και Τοσίτσα, εκεί όπου κρατούνταν και βασανίζονταν αντιστασιακοί πολίτες από το 1967 έως το 1971 (και, παρεμπιπτόντως, εκεί όπου την περίοδο της γερμανικής Κατοχής το υπουργείο Εργασίας οργάνωνε, ευτυχώς ανεπιτυχώς, την επιστράτευση και τη μεταφορά των εργαζομένων στα εργοστάσια της ναζιστικής Γερμανίας).

Το βιβλίο του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη δεν αποτελεί ίσως ένα ευχάριστο ανάγνωσμα, αφού πραγματεύεται τις ιστορίες ανθρώπων που βασανίστηκαν για τη δημοκρατική τους δράση. Είναι όμως ένα πραγματικά συγκλονιστικό βιβλίο, το οποίο είναι προφανές ότι γράφτηκε με πολύ μεράκι και αξίζει να διαβαστεί. Κατ’ αρχάς λόγω της θεματολογίας του.

Ανεξάρτητα από το πόσο μαζικές ήταν οι δυναμικές αντιδράσεις ενάντια στο δικτατορικό καθεστώς στην αρχή, κάποιοι πολίτες αντιστάθηκαν και αυτό το «πλήρωσαν» ακριβά, ακόμη και με τη σωματική τους ακεραιότητα. Οφείλουμε να μην τους ξεχνάμε. Πέρα όμως από αυτό, το βιβλίο του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη αποτελεί μια εντυπωσιακή καταγραφή προσωπικών μαρτυριών, βιβλιογραφικών παραπομπών και πρωτογενούς αρχειακής έρευνας.

Η ιστορία του κτιρίου της λεωφόρου Μεσογείων 14-18 ακολουθεί τη χρονολογική πορεία της δικτατορίας από τον Σεπτέμβριο του 1971 μέχρι τον Ιούλιο του 1974 και τις αντιστασιακές ενέργειες ενάντια στο δικτατορικό καθεστώς. Ηταν τότε που όχι μόνο «θορυβώδεις» και δυναμικές εκδηλώσεις διαμαρτυρίας αλλά ακόμη και «ακαδημαϊκές» διαλέξεις, όπως αυτή του Βασίλη Ρώτα με το γενικό θέμα «Το νόημα της ελευθερίας» τον Απρίλιο του 1972, οδηγούσαν σε διώξεις και διάλυση οργανώσεων (σελ. 59 επ.).

Ηταν τότε που το δικτατορικό καθεστώς «σεβόταν» τόσο πολύ τα μέλη της ακαδημαϊκής κοινότητας, ώστε τον Φεβρουάριο του 1973, όταν συνεδρίαζε η Σύγκλητος του Πολυτεχνείου, ένας από τους ασφαλίτες εισέβαλε με «μια «κλοτσιά στην πόρτα της αίθουσας όπου βρισκόταν η Σύγκλητος»… και άρχισε «να αναποδογυρίζει τραπέζια και καρέκλες» φωνάζοντας «Την Παναγία σας καθηγητές και φοιτητές» και άρχισε να χαστουκίζει όποιον έβρισκε μπροστά του, είτε σπουδαστή είτε συγκλητικό» (σελ. 92).

Σε άλλες βέβαια περιπτώσεις, όπως αυτή του Γιώργου Κοτανίδη, τα στελέχη του δικτατορικού καθεστώτος έδειχναν περισσότερο «σεβασμό» στα θεία, αποδεικνύοντας ότι μερικές φορές η θρησκοκαπηλία και η υποκρισία δεν έχουν όρια: «Τη Μεγάλη Πέμπτη, 26 Απριλίου 1974, ο Μπάμπαλης τον ενημέρωσε ότι θα σταματήσουν προσωρινά οι ανακρίσεις, γιατί «εμείς είμαστε χριστιανοί, όχι άθεοι σαν εσάς» και τον συμβούλευσε μετά το Πάσχα να τους τα πει όλα, αλλιώς «η επόμενη εβδομάδα θα είναι δική σου Μεγάλη Εβδομάδα»» (σελ. 127).

Δύσκολα κάποιος μπορεί να ξεχωρίσει κάποια αποσπάσματα από το βιβλίο για να τα παραθέσει στο παρόν σύντομο σημείωμα. Ολες οι σελίδες του περιέχουν μαρτυρίες με σημαντικό ιστορικό φορτίο. Ακόμη και οι υποσημειώσεις. Αν μπορώ να ξεχωρίσω μια από αυτές, είναι η υποσημείωση της σελ. 58, όπου ο Δημήτρης Μαρωνίτης αναφέρεται σε μια από τις περιπτώσεις βασανισμού του σπουδαστή Στέλιου Βασιλειάδη:

«Μούγκριζε υπόκωφα, αλλά δεν έβγαλε ούτε μια φορά δυνατή κραυγή. Κάποτε άκουσα να τον σέρνουν στο κελί του, ενώ ο δεσμοφύλακας τον περιέλουζε με βρισιές… «ρε πούστη βρομοκομμουνιστή, εδώ θα σαπίσεις». Κι ενώ η πόρτα έκλεινε, ακούστηκε μια ήρεμη, καθαρή, απόλυτα ζυγισμένη φωνή: «Δεν είμαι κομμουνιστής, είμαι αναρχικός»».

Και κάτι τελευταίο: Το βιβλίο αυτό υπήρξε το αποτέλεσμα της συνεργασίας της Γενικής Γραμματείας Ερευνας και Τεχνολογίας και του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, κάτι που πιστοποιεί ότι οι δημόσιοι ερευνητικοί φορείς της χώρας μας μπορούν να προσφέρουν πολλά.

*Καθηγητής Νομικής Σχολής ΕΚΠΑ

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΩ ΚΑΤΩ
Οι «αρμοί της εξουσίας» και η αόρατη παγίδα
Οπως λέει ο Τραβέρσο, σήμερα, η επεξεργασία ενός «οράματος» ή μιας «ουτοπίας» «δεν μπορεί να γεννηθεί χάρη στην ευφυΐα ενός οραματιστή νου» και εξηγεί ότι για να «περπατήσουν» οι ιδέες χρειάζονται κοινωνικές...
Οι «αρμοί της εξουσίας» και η αόρατη παγίδα
ΥΠΟΓΡΑΦΟΥΝ
Το ζήτημα της ανάγνωσης
Η πρόσβαση στην πληροφορία και τη γνώση, η πρόσβαση ευρύτερα σε ένα πολιτισμικό κεφάλαιο που μεταδίδεται μέσω των βιβλίων, είναι άνιση, ακόμα και αν τα κείμενα είναι μπροστά μας. Μπορεί κάποιος να είναι...
Το ζήτημα της ανάγνωσης
ΑΠΟΨΕΙΣ
Φως μονάχα η ζωή…
Ο Ακρίβος, για μια ακόμη φορά, φέρνει κοντά το παρελθόν, που γίνεται στήλη φωτός για όσα μετακινούνται υπόγεια στον χρόνο, ώσπου να αποκτήσουν τη μορφή του παρόντος. Εκπλήσσοντας εμάς που οι παρωπίδες μάς...
Φως μονάχα η ζωή…
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Διαβάζοντας το «Εντός Εκτός» του Ολύμπιου Δαφέρμου, εκδόσεις Τόπος
Με τον Ολύμπιο γνωριζόμαστε πενήντα χρόνια. Υπήρξε καλός φίλος και στρατευμένος, με αναγκαστική διακοπή αναβολής από τη χούντα, μαζί με τον αδελφό μου Μάνο. Με τη γυναίκα του, τη Χαρά, υπήρξαμε φίλες και...
Διαβάζοντας το «Εντός Εκτός» του Ολύμπιου Δαφέρμου, εκδόσεις Τόπος
ΤΡΙΤΗ ΜΑΤΙΑ
Ταξίδι στον χρόνο
Αν και στις μέρες μας ζούμε πια με την επίγνωση ότι ο κόσμος αλλάζει διαρκώς και με ασύλληπτες ταχύτητες, δύσκολα μπορούμε να συμφιλιωθούμε με το γεγονός πως και οι δικές μας σταθερές πρόκειται να καταρρεύσουν...
Ταξίδι στον χρόνο
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»
Ο συγγραφέας της ανά χείρας μελέτης εστίασε πρωτίστως στην κοινωνικοπολιτική ιστορία της ελληνικής αστυνομίας και δευτερευόντως στη θεσμική.
«Ψυχραιμία, εγρήγορση, επιμονή, ευγένεια»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας