Κακοποίηση δέντρων: όταν η ασφάλεια γίνεται άλλοθι

Σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη, δέντρο είναι «κάθε πολυετές, ξυλώδες φυτό, συνήθως μεγάλου μεγέθους, με σταθερό κορμό, ο οποίος διακλαδίζεται αρκετά ψηλά πάνω από το έδαφος· αειθαλές ή φυλλοβόλο». Αντίθετα, για πολλούς δήμους της Ελλάδας δέντρο είναι «ένας ακίνδυνος ξυλώδης κορμός, χωρίς διακλαδώσεις, χωρίς πυκνό φύλλωμα, χωρίς σκιά ή φωλιές πουλιών· ένας κορμός που δεν απαιτεί καμία φροντίδα και από τον οποίο κανείς πολίτης δεν κινδυνεύει».

Αν θεωρείτε φανταστικό τον «ορισμό» των δήμων, αρκεί να κοιτάξετε γύρω σας: στους δρόμους, στα σχολεία, στις παιδικές χαρές, στα πάρκα. Ως προς το φλέγον ζήτημα της ασφάλειας, οι θάνατοι από πτώσεις δέντρων στην Ελλάδα είναι τόσο σπάνιοι ώστε δεν αποτελούν ξεχωριστή κατηγορία στις δημοσιευμένες στατιστικές της ΕΛΣΤΑΤ. Από την άλλη, το 2024 καταγράφηκαν τουλάχιστον 664 θάνατοι από τροχαία ατυχήματα. Οταν λοιπόν καλούμαστε να πάρουμε αποφάσεις, είτε για το κλάδεμα είτε για τη μείωση των τροχαίων, οφείλουμε να τις παίρνουμε όχι μόνο με βάση το όφελος ή τη ζημιά που συνεπάγονται, αλλά και λαμβάνοντας υπόψη την πιθανότητα να συμβούν.

Οι δήμοι και το κράτος επικαλούνται την ασφάλεια των πολιτών όταν κλαδεύουν τα δέντρα. Ωστόσο, δεν προκύπτει ότι τα δέντρα συνιστούν κίνδυνο τέτοιας έκτασης ώστε να δικαιολογείται η συστηματική αποδυνάμωση ή καταστροφή της κόμης τους. Στην πραγματικότητα κινδυνεύουμε περισσότερο από την έλλειψη δέντρων. Η σημασία των ώριμων και μεγάλων δέντρων δεν είναι θεωρητική. Μελέτη του Πανεπιστημίου Αθηνών έδειξε ότι ο Εθνικός Κήπος μειώνει τη θερμοκρασία του αέρα έως και 2°C στις γειτονικές περιοχές του κέντρου μέσω της σκίασης και των φυσικών μηχανισμών δροσισμού που προσφέρει η βλάστηση. Σε μια πόλη που βιώνει ολοένα συχνότερους καύσωνες, τα δέντρα δεν αποτελούν απλώς στοιχείο καλλωπισμού αλλά βασική υποδομή προσαρμογής στην κλιματική κρίση. Επομένως, αποτελεί αναγκαία προτεραιότητα να αφήσουμε τα δέντρα να επιτελούν τις φυσικές και οικολογικές τους λειτουργίες: να δροσίζουν την πόλη, να δεσμεύουν διοξείδιο του άνθρακα, να δημιουργούν οικοσυστήματα και, τελικά, να βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των κατοίκων. Πέρα από τις περιβαλλοντικές του συνέπειες, το βαθύ κλάδεμα έχει και σημαντικό οικονομικό κόστος. Μια σύντομη αναζήτηση για το κόστος των κλαδεμάτων στους δήμους της Αττικής αποκαλύπτει ότι, σε μια περίπτωση του Δήμου Αθηναίων, το κόστος ανήλθε σε περίπου 413.000 ευρώ. Αν και δεν υπάρχουν διαθέσιμα συγκεντρωτικά στοιχεία για το συνολικό κόστος των κλαδεμάτων στους 66 δήμους της Αττικής, είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι πρόκειται για δαπάνες πολλών εκατομμυρίων ευρώ ετησίως.

Η εικόνα που συχνά δημιουργείται είναι ότι οι δήμοι αντιμετωπίζουν τα δέντρα περισσότερο ως πρόβλημα προς διαχείριση παρά ως πολύτιμη υποδομή μιας βιώσιμης και ανθρώπινης πόλης. Ενα σημαντικό μέρος των πόρων δεν κατευθύνεται στην προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή -με την προστασία των υπαρχόντων και τη φύτευση νέων δέντρων- αλλά στη διαρκή συντήρηση κορμών. Παρότι το θέμα αρχίζει να παίρνει διαστάσεις μέσω των εθελοντικών ομάδων, η στάση πολλών δήμων εξακολουθεί να απέχει από τις ανάγκες μιας βιώσιμης πόλης. Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει κρίσιμο. Μπορεί μια πόλη χωρίς σκιά, χωρίς βιοποικιλότητα και χωρίς ώριμα δέντρα να παραμείνει βιώσιμη στον αιώνα της κλιματικής κρίσης; Η απάντηση, δυστυχώς, είναι αυτονόητη. Ο φυσικός προορισμός των δέντρων είναι να μεγαλώσουν. Δική μας ευθύνη δεν είναι να τα εμποδίζουμε, αλλά να τα βοηθήσουμε να το πετύχουν.

*Αναισθησιολόγος – Εντατικολόγος, Διδάκτωρ Ιστορίας και Φιλοσοφίας της Επιστήμης | www.akoumpos.gr