Το ελληνικό σκάκι έχει δίκτυο, έχει όμως σχέδιο;

Η 3η ετήσια Έκθεση e-Kouros του Υπουργείου Αθλητισμού δίνει μια αριθμητική εικόνα του ελληνικού αθλητισμού που μόλις δημοσιεύθηκε εδω . Δεν αρκεί, όμως, να μετράμε σωματεία και αθλητές, αλλά πρέπει να κοιτάξουμε πίσω από τους αριθμούς: αν τα σωματεία λειτουργούν σταθερά, αν έχουν πόρους, αν προσελκύουν παιδιά, αν στηρίζονται οι προπονητές και αν υπάρχει δημόσιο σχέδιο ανάπτυξης.

Στην περίπτωση της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας, τα στοιχεία έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η Ε.Σ.Ο. εμφανίζεται με 200 σωματεία, περίπου το 2,4% του συνόλου των αθλητικών σωματείων της χώρας. Δηλαδή το ελληνικό σκάκι όχι μόνο δεν είναι μια περιθωριακή δραστηριότητα λίγων, αλλά διαθέτει σωματεία και οργανωμένη παρουσία στις περισσότερες περιοχές της χώρας. Το ερώτημα είναι αν αυτή η παρουσία στηρίζεται και αναπτύσσεται όπως θα έπρεπε. Πρόκειται για αξιοσημείωτο μέγεθος, ιδίως αν σκεφτεί κανείς ότι το σκάκι δεν διαθέτει την εμπορική προβολή του ποδοσφαίρου ή του μπάσκετ, δεν στηρίζεται σε μεγάλες εγκαταστάσεις και δεν έχει ολυμπιακή προβολή.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι από τα 200 σωματεία της Ε.Σ.Ο., τα 129 είναι σωματεία που ανήκουν σε μία μόνο Ομοσπονδία, δηλαδή σε ποσοστό 64,5%. Αυτό σημαίνει ότι το ελληνικό σκάκι δεν στηρίζεται κυρίως σε συλλόγους πολλών αθλημάτων που διατηρούν και ένα σκακιστικό τμήμα. Διαθέτει σημαντικό αριθμό καθαρά σκακιστικών κυττάρων: μικρών, κυρίως εθελοντικών, τοπικών συλλόγων, που κρατούν ζωντανή τη σκακιστική δραστηριότητα σε γειτονιές, πόλεις και περιφέρειες.

Όμως ακριβώς εδώ αρχίζει το ουσιαστικό ερώτημα. Η Ε.Σ.Ο. έχει 5.433 τυπικούς (ενεργούς) αθλητές και αθλήτριες. Αν αυτός ο αριθμός συσχετιστεί με τα 200 σωματεία, προκύπτει ένας μέσος όρος περίπου 27 αθλητών ανά σωματείο. Το στοιχείο αυτό μας δείχνει δύο πράγματα ταυτόχρονα. Από τη μία το ελληνικό σκάκι έχει δίκτυο, από την άλλη πλευρά αυτό το δίκτυο δεν έχει ακόμη αντίστοιχη μαζικότητα. Με απλά λόγια: το πρόβλημα του σκακιού δεν είναι ότι δεν έχει σωματειακή βάση. Είναι ότι δεν έχει ακόμη ένα δημόσιο αναπτυξιακό σχέδιο αντάξιο της βάσης που ήδη διαθέτει.

Η αντίφαση γίνεται ακόμη πιο έντονη αν τα στοιχεία του e-Kouros διαβαστούν μαζί με τη δημόσια χρηματοδότηση. Σε πρόσφατο άρθρο μου στην «ΕΦΣΥΝ» είχα επισημάνει ότι, ενώ η συνολική κρατική στήριξη προς τις αθλητικές Ομοσπονδίες για το 2026 ανακοινώθηκε στα 31,3 εκατ. ευρώ, η Ε.Σ.Ο. θα λάβει συνολικά 127.256 ευρώ: 103.333 ευρώ ως τακτική επιχορήγηση και 23.923 ευρώ από τον μηχανισμό χρηματοδότησης μέσω του Στοιχήματος. Το ποσό αυτό είναι χαμηλότερο ακόμη και σε ονομαστικές τιμές από τις 145.000 ευρώ που είχε λάβει η Ε.Σ.Ο. το 2016, επίσης χρονιά Σκακιστικής Ολυμπιάδας. Αν συνυπολογιστεί ο πληθωρισμός, η πραγματική υποχώρηση είναι πολύ μεγαλύτερη. (Η Εφημερίδα των Συντακτών)

Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι στη συνολική «πίτα» της χρηματοδότησης των αθλητικών Ομοσπονδιών, σε σχέση με το 2016, το μερίδιο του σκακιού υποχώρησε περίπου από το 0,89% στο 0,41%. Άρα το ερώτημα δεν είναι μόνο αν το σκάκι έχει σωματεία. Το ερώτημα είναι πώς μια Ομοσπονδία με 200 σωματεία, από τα οποία τα περισσότερα δραστηριοποιούνται αποκλειστικά στο σκάκι, χρηματοδοτείται σαν να βρίσκεται στο περιθώριο των δημόσιων αθλητικών προτεραιοτήτων.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο αν δούμε τη συμμετοχή των κοριτσιών και των γυναικών. Στο σύνολο του ελληνικού αθλητισμού οι γυναίκες αποτελούν το 29,7% των τυπικών (ενεργών) αθλητών και αθλητριών. Στην Ε.Σ.Ο. με βάση τα στοιχεία της έκθεσης, οι άνδρες αθλητές είναι 4.356 σε σύνολο 5.433. Αυτό σημαίνει ότι οι γυναίκες και τα κορίτσια υπολογίζονται περίπου στις 1.077, δηλαδή κοντά στο 20%. Σε ένα άθλημα όπου κορίτσια και αγόρια μπορούν να παίξουν με τους ίδιους όρους, αυτή η απόκλιση δεν μπορεί να είναι αναπόφευκτη. Είναι ένδειξη κοινωνικών στερεοτύπων, οργανωτικών ελλείψεων αλλά και απουσίας σύγχρονης στοχευμένης πολιτικής.
Υπάρχει και μια άλλη αντίφαση. Το σκάκι έχει αναγνωρισμένη παιδαγωγική αξία: καλλιεργεί συγκέντρωση, μνήμη, υπομονή, σχεδιασμό, αυτοέλεγχο, δημιουργική σκέψη. Κι όμως, με βάση την επίσημη συνολική αθλητική καταγραφή, δεν εμφανίζεται στις κορυφαίες ηλικιακές προτιμήσεις των παιδιών και των εφήβων.

Το ελληνικό σκάκι δεν μπορεί να παραμείνει υπόθεση των ήδη μυημένων. Δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στην αυταπάρνηση των σωματείων, των γονιών, των προπονητών και των παραγόντων. Χρειάζεται να συνδεθεί πιο οργανικά με το δημόσιο σχολείο, τις σχολικές βιβλιοθήκες, τους δήμους, τις κοινωνικές δομές, τις δράσεις για παιδιά, εφήβους, γυναίκες, ηλικιωμένους και ευάλωτες ομάδες.

Αν αντιμετωπιστεί μόνο ως αγωνιστική πυραμίδα, θα αφορά λίγες και λίγους. Αν αντιμετωπιστεί ως δημόσιο παιδαγωγικό, αθλητικό και πολιτιστικό αγαθό, μπορεί να αφορά πολύ περισσότερους.

Το πρώτο βήμα θα μπορούσε να είναι πολύ συγκεκριμένο και πολύ δημοκρατικό: ένα ανοιχτό ευρύ διαδικτυακό συνέδριο της Ελληνικής Σκακιστικής Ομοσπονδίας για το μέλλον του ελληνικού σκακιού, με αφετηρία τα στοιχεία του e-Kouros, αλλά όχι με περιορισμό σε αυτά.

Όχι ένα συνέδριο τυπικών χαιρετισμών και διοικητικής πασαρέλας. Αλλά ένας οργανωμένος διάλογος με τα σωματεία, τους προπονητές, τους σκακιστές και τις σκακίστριες, τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς, τους δήμους, τις περιφέρειες, την Ε.Σ.Ο., την Πολιτεία. Με τεκμηριωμένες εισηγήσεις και ερωτήματα πολύ συγκεκριμένα. Όπως: πώς θα αυξηθούν οι ενεργοί αθλητές; Πώς θα μπουν περισσότερα κορίτσια στο σκάκι; Πώς θα στηριχθούν τα μικρά σωματεία; Πώς θα συνδεθεί περισσότερο το σκάκι με το δημόσιο σχολείο, χωρίς φυσικά να γίνει μηχανισμός επίδοσης και αποκλεισμού; Πώς θα ενισχυθεί η παιδαγωγική κατάρτιση των προπονητών;

Ακόμη κι αν το e-Kouros δεν αρκεί για να περιγράψει σε βάθος την πραγματική ζωή των σκακιστικών σωματείων, τα στοιχεία του αρκούν για να θέσουν ένα σοβαρό ερώτημα: θα μείνει το ελληνικό σκάκι μια καταγεγραμμένη σωματειακή βάση ή θα γίνει αντικείμενο ουσιαστικού δημόσιου σχεδίου;

Το ελληνικό σκάκι δεν χρειάζεται άλλες γενικές διακηρύξεις και ανεκπλήρωτες υποσχέσεις. Χρειάζεται να κοιτάξει τα δεδομένα του, να ακούσει την πολύ έμπειρη βάση του και να σχεδιάσει το επόμενο βήμα του: τι σκάκι θέλουμε, για ποιους, με ποιους και με ποιο δημόσιο σχέδιο.

*Διεθνής εκπαιδευτής, διεθνής διαιτητής στο σκάκι