Πόσο διαρκεί η «διαχρονικότητα»;

Το ερώτημα είναι ουσιαστικό. Πρώτον, η «διαχρονικότητα» εισήλθε στον δημόσιο διάλογο ως επιχείρημα συγκάλυψης κυβερνητικών σκανδάλων – κορυφαίο επιχείρημα στο σκονάκι για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.

Δεύτερον, εάν πράγματι ισχύει το πρώτο, η «διαχρονικότητα», ήδη αναβαθμισμένη, θα παρουσιάζεται πάντα ως ένας λαγός ή ως έκπληξη που θα μας επιφυλάσσει το παρελθόν. Προφανώς, πάντα στο πλάι ενός άδηλου μέλλοντος.

Τρίτον, θα πρέπει να δούμε τη χρηστική αξία της. Κάθε φορά που γίνεται επίκληση της «διαχρονικότητας», υπάρχει κάποιο κοινωνικο-πολιτικό κουσούρι. Δεν είναι και τόσο αναλυτικός ή δημοσιογραφικός μύθος ότι πολλές όψεις του επιτελικού ανορθολογισμού διατηρούνται και, δυστυχώς, αυξάνονται και πληθύνονται στις δημόσιες υποθέσεις: υποκλοπές, Τέμπη, ΟΠΕΚΕΠΕ, πληθωρισμός, έμμεσοι φόροι, πόροι, στέγη, συντάξεις, υπογεννητικότητα κοκ.

Τέλος, θα πρέπει να μας απασχολήσει η πιο σημαντική διάσταση. Πόσο διαρκεί η «διαχρονικότητα»; Δύο, τρία, δέκα χρόνια ή τόσο «που όλοι μας στο τέλος θα είμαστε μακαρίτες»; Διότι εάν, παράλληλα, περνάει από το μυαλό μας και η πίστη ότι αυτή η κοινωνία μπορεί και πρέπει να αλλάζει, τότε η «διαχρονικότητα» δεν μπορεί να γίνεται πλαίσιο σκέψης, δράσης και συγκάλυψης ώστε να μην αλλάζει τίποτα.

Η οικονομική επιστήμη, με κάποια επάρκεια, χρησιμοποιεί στα αναλυτικά υποδείγματά της τη διάκριση βραχυχρόνιας και μακροχρόνιας περιόδου με κρίσιμο κριτήριο τη σταθερότητα ή τη μεταβολή των παραγόντων της κάθε υπόθεσης εργασίας. Εάν ορισμένοι παράγοντες είναι σταθεροί ενώ μεταβάλλονται οι άλλοι παράγοντες, τότε μιλάμε για βραχυχρόνια περίοδο· εάν μεταβάλλονται όλοι οι παράγοντες του υποδείγματος, τότε μιλάμε για μακροχρόνια περίοδο.

Με βάση τα συμπτώματα των τελευταίων πολλών χρόνων της διακυβέρνησης Μητσοτάκη, και σε απόλυτη αναντιστοιχία με το αφήγημα ότι «η χώρα έχει αλλάξει», η επίκληση της «διαχρονικότητας» μάλλον θα διαρκέσει για όσο διάστημα θέλει η κυβέρνηση. Ανάλογα με το σκάνδαλο ή την κρατική/κυβερνητική αποτυχία, θα αλλάζει περιεχόμενο.

Στην καθ’ ημάς πολιτική, η διαχρονικότητα αορίστου χρόνου έχει ήδη γίνει αναλυτικό εργαλείο της αντίληψης για το κράτος, όμως όπως το θέλει η κυβέρνηση και όχι όπως το αντιλαμβάνονται και το θέλουν οι πολίτες. Η διαχρονικότητα έχει γίνει ένας βολικότατος μύθος και άλλοθι για την αδιαφορία στα μείζονα κοινωνικά προβλήματα. Θα χρησιμοποιείται στο διηνεκές ως εργαλείο κατίσχυσης της απραξίας, της πολιτικής ιδιοτέλειας, της κλεπτοκρατίας, της διαφθοράς, του πολιτικού χρήματος, της πολιτικής ψευδολογίας, της ματαίωσης, της αναποτελεσματικότητας, της απαξίωσης της κάθε πολιτικής – κυρίως της κάθε διαφορετικής ή εναλλακτικής πολιτικής.

Και ένα πρόσθετο σχόλιο. Η διαχρονικότητα δεν σουλατσάρει μόνη της. Πράγματι, ακόμα και οι επινοητές της γνωρίζουν καλά ότι έχει μικρή αξία να λέμε ότι εξαιτίας του Χαρίλαου Τρικούπη, η Ελλάδα το 2026 δεν έχει σύγχρονο και ασφαλές σιδηροδρομικό δίκτυο – κάτι ομόλογο του ευρωπαϊκού. Η «διαχρονικότητα» των παθογενειών συστοιχίζεται με το ακόμα πιο επίκαιρο και ανθεκτικό επιχείρημα της «παγκόσμιας αβεβαιότητας» (με τα λόγια του πρωθυπουργού «τα σύννεφα που σκοτεινιάζουν τον διεθνή ορίζοντα»). Ο συνδυασμός «διαχρονικότητας» και «παγκόσμιας αβεβαιότητας» είναι ακαταμάχητος και επιβάλλεται καλύτερα. Αλλά εάν αυτή είναι η πολιτική φαντασία για τη συνέχεια του 21ου αιώνα, τότε θα μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως ο κόσμος θα συνεχίσει να έχει κάτι από χοιροστάσιο και σφαγείο.

Για να κλείσουμε, εδώ υπάρχει πρόβλημα σύνθεσης. Τόσο οι «διαχρονικές παθογένειες» όσο και η «παγκόσμια αβεβαιότητα» («τα διεθνή σύννεφα…» κ.λπ.) δεν έπεσαν από τον ουρανό. Εχουν ιστορικά ίχνη· έχουν αιτίες – που έχουν διερευνηθεί και που οι εμπειρίες τους δεν ευνοούν το επιχείρημα ότι «εμείς είμαστε οι εγγυητές…» ή το «ποιος θα σηκώσει το τηλέφωνο». Το διόλου κολακευτικό συμπέρασμα είναι ότι αυτή η κυβέρνηση είναι το πρόβλημα. Αλλά επειδή δεν έχει κανέναν λόγο να το παραδεχθεί, εμφανίζεται ως μάγος-θεραπευτής της νόσου. Το μόνο σίγουρο είναι ότι θα «κλαίμε τη μοίρα μας ουδέτερα», με… τεχνητή νοημοσύνη ή ότι θα πορευτούμε με το «σύμπλεγμα του Μεσσία», πιστεύοντας στη μεταφυσική της σωτηρίας μας εάν απλώς αλλάξουμε εκείνους που βρίσκονται στην εξουσία.