Μετά την πρώτη συνεδρίαση του Εθνικού Συμβουλίου κατά του Ρατσισμού και της Μισαλλοδοξίας, ο γ.γ. Διαφάνειας και Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων του υπουργείου Δικαιοσύνης Κωστής Παπαϊωάννου και πρόεδρος του νεοσύστατου Συμβουλίου μιλάει στην «Εφ.Συν.» για την κατάσταση που επικρατεί μετά την εφαρμογή της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας, τον ρόλο των οργανώσεων και την επανεμφάνιση των ταγμάτων εφόδου της Χρυσής Αυγής στον Πειραιά.
⚫ Η εφαρμογή της συμφωνίας Ε.Ε.-Τουρκίας φαίνεται ότι δημιουργεί μια κατάσταση εξαίρεσης από τον νόμο που παραβιάζει τα δικαιώματα και απειλεί το κράτος δικαίου. Τι νομίζετε;
Η συμφωνία είναι ετεροβαρής, έχει δύσκολα σημεία και μία εσωτερική αντίφαση, διότι προϋποθέτει και την ατομική εξέταση των αιτημάτων ασύλου -άρα τη διεθνή προστασία σε όσους τη ζητούν- και την επιστροφή των προσφύγων στην Τουρκία.
Ο κίνδυνος για την Ελλάδα, πολύ περισσότερο από κάθε ευρωπαϊκή χώρα, είναι να σηκώσει όλο το βάρος του προσφυγικού, να κάνει όλη τη «βρόμικη δουλειά» και ταυτόχρονα να βρεθεί πολύ σύντομα απολογούμενη στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου για παραβίαση της Σύμβασης της Γενεύης.
Τότε όμως δεν θα μπορεί να επικαλεστεί τη συμφωνία σαν άλλοθι.
⚫ Πώς κρίνετε τον ισχυρισμό, που ακούγεται ακόμα και από μέλη της κυβέρνησης, ότι μπροστά σε έκτακτες καταστάσεις όπως το προσφυγικό, δικαιολογείται η αναστολή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων;
Προφανώς ένα κυρίαρχο κράτος χρειάζεται να κάνει σταθμίσεις και να πάρει δύσκολες αποφάσεις. Δεν μπορώ όμως να συμφωνήσω με απόψεις που ζητούν τον περιορισμό των εγγυήσεων και των δικαιωμάτων.
Η ιδιαιτερότητα των συνθηκών μπορεί να μας οδηγήσει σε πολιτικές που θα μας κάνουν πιο αποτελεσματικούς, όπως ας πούμε η σύμπτυξη του χρόνου εξέτασης των αιτημάτων ασύλου, η οποία νομίζω ότι είναι σε θετική κατεύθυνση.
Χρειάζεται όμως γενικότερα προσοχή όταν μιλάμε για έκτακτες συνθήκες και κάμψη των εγγυήσεων για τα δικαιώματα. Αν ανοίξουμε αυτή τη συζήτηση, δεν ξέρουμε πού μπορεί να σταματήσει.
Είναι πολύ μεγάλη απόφαση να βάλουμε στη ζυγαριά τον πυρήνα των δικαιωμάτων, εγώ δεν θα πήγαινα σ’ αυτήν την κατεύθυνση και θεωρώ ότι κανείς στην κυβέρνηση δεν έχει, δεν μπορεί να έχει, άλλη άποψη.
⚫ Τελευταία δίνεται η εντύπωση μιας εκστρατείας στοχοποίησης οργανώσεων και αλληλέγγυων. Πώς βλέπετε εσείς τον ρόλο τους;
Η ελληνική κοινωνία συσσώρευσε ένα πολύ μεγάλο ανθρωπιστικό κεφάλαιο σε συνθήκες δύσκολες. Ας αναλογιστούμε τι θα είχε συμβεί εάν η διαχείριση της ανθρωπιστικής πλευράς του προσφυγικού είχε πέσει αποκλειστικά πάνω στους ώμους του κράτους. Είναι πολύ μεγάλο κέρδος το γεγονός ότι πολλοί πολίτες φιλοξένησαν στο σπίτι τους πρόσφυγες και μετανάστες, απαντώντας εμπράκτως στα κηρύγματα μίσους που έλεγαν «να τους πάρετε σπίτι σας».
Είμαστε εδώ που είμαστε χάρη στην αλληλεγγύη των πολλών.
Προφανώς υπήρξαν και παραφωνίες. Νομίζω ότι πρωταρχικό μέλημα της κοινωνίας είναι να βάλει κανόνες, να πιστοποιήσει τις οργανώσεις και να απομονώσει όσες δράσεις εκφεύγουν του νόμου.
Αλλά σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να οδηγηθούμε σε ένα συλλήβδην στιγματισμό ομάδων και ΜΚΟ. Κάτι τέτοιο όχι μόνο θα πλήξει το κύμα αλληλεγγύης, αλλά και θα επιβεβαιώσει την ακροδεξιά παραφιλολογία των τοξικών θεωριών συνωμοσίας. Δεν μπορεί να μη μας ανησυχεί όταν αυτή τη ρητορική την εκμεταλλεύονται εφημερίδες που συστηματικά υπηρετούν τον ακροδεξιό λόγο, όπως το «Πρώτο Θέμα».
Επιπλέον, η δουλειά των οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων είναι να γίνονται δυσάρεστες, να λειτουργούν σαν δικλίδα ασφαλείας, όταν δοκιμάζονται τα πράγματα.
⚫ Είδαμε πρόσφατα την επανεμφάνιση των ταγμάτων εφόδου της Χρυσής Αυγής στον Πειραιά. Μάλιστα γίνεται λόγος για κάλυψη από την αστυνομία. Να ανησυχούμε;
Υπήρξε μια μεγάλη θεσμική αδράνεια, που προξένησε νωθρότητα στους μηχανισμούς καταστολής και στα αντανακλαστικά της Δικαιοσύνης και πρωτίστως του πολιτικού συστήματος.
Με μεγάλη μου λύπη διαπιστώνω επίσης ότι ορισμένοι πολιτικοί και πολιτειακοί παράγοντες έδειξαν πέρσι μια αμφιθυμία απέναντι στην απομόνωση του νεοναζιστικού μορφώματος. Σε ό,τι αφορά τη δίκη, εκφρασμένη βούληση της ηγεσίας του υπουργείου Δικαιοσύνης από την αρχή ήταν να μεταφερθεί η δίκη από τον Κορυδαλλό στο Εφετείο, αλλά και να υπάρξουν οι συνθήκες ώστε να λειτουργήσει το δικαστήριο με πιο γρήγορους ρυθμούς.
Αυτό δεν έχει καταστεί μέχρι στιγμής δυνατό, για λόγους ανεξάρτητους από τη βούληση αυτή.
⚫ Τι πρέπει να αλλάξει για να εκδημοκρατιστούν οι θεσμοί;
Είναι σημαντικό να διαμορφωθεί στους κρατικούς θεσμούς μια κουλτούρα κατά την οποία θα είναι αδιανόητη η υιοθέτηση τέτοιων ρατσιστικών συμπεριφορών.
Ανεξάρτητα από το τι πιστεύει ένας αστυνομικός για τους τρανς και τους μουσουλμάνους, δεν πρέπει να επηρεάζεται ο τρόπος που ασκεί τα καθήκοντά του.
Πρέπει επίσης να αντιληφθούμε ότι τη δημόσια ασφάλεια την επιτυγχάνουμε περισσότερο αν τηρούμε τις αρχές του κράτους δικαίου παρά με τη βία.
Κράτος δικαίου σημαίνει μια κοινωνία με θεσμικές εγγυήσεις, η οποία όμως απομονώνει και αντιμετωπίζει τους εχθρούς της, όπως το έκανε η μεταπολιτευτική δημοκρατία με τους αυτόκλητους ένοπλους τιμωρούς. Βρίσκεται τώρα μπροστά στην επόμενη μεγάλη της πρόκληση.
