«Χωρίς προδιαγραφές τι να ελέγξουν οι κοινωνικοί σύμβουλοι;»

Στην απουσία προδιαγραφών για να μπορούν οι κοινωνικοί σύμβουλοι να κάνουν σωστά τον έλεγχο στις δομές παιδικής προστασίας αποδίδει η υφυπουργός Πρόνοιας τα ελλείμματα σε εκθέσεις που έβρισκαν άψογη τη λειτουργία τους, όπως συνέβη με την πρόσφατη έκθεση για το παράρτημα της «Κιβωτού» στον Βόλο.

● Σύμφωνα με τη νομοθεσία, ο έλεγχος και η εποπτεία των μονάδων παιδικής προστασίας ανήκει στις Περιφέρειες μέσω του θεσμού του κοινωνικού συμβούλου, ο οποίος θεσπίστηκε με τον Ν. 2345/1995. Με τους νόμους 4837/2021 και 4954/2022 και λόγω της παρατηρούμενης υποστελέχωσης των Περιφερειών, προβλέφθηκε η δυνατότητα να αναλαμβάνουν ως κοινωνικοί σύμβουλοι και υπάλληλοι των δήμων ή νομικών προσώπων αυτών. Πώς είναι δυνατόν, χωρίς την κατάλληλη εκπαιδευτική υποδομή και σχέση με το αντικείμενο, να αναλαμβάνουν υπάλληλοι μία τέτοια ευθύνη;

Πρέπει κανείς να καταλάβει ότι πριν από τον Μάιο του 2022 δεν μπορούσε να γίνει ουσιαστικός έλεγχος στις μονάδες παιδικής προστασίας από τον αρμόδιο ελεγκτικό μηχανισμό. Και γιατί συνέβαινε κάτι τέτοιο; Πρώτα απ’ όλα δεν υπήρχαν προδιαγραφές, επομένως τι ακριβώς να ελέγξουν οι κοινωνικοί σύμβουλοι; Τα χέρια τους ήταν δεμένα, αυτή είναι η αλήθεια. Δεν μπορούσαν να έχουν καν πρόσβαση στους φακέλους των παιδιών. Τι κάναμε γι’ αυτό; Ορίσαμε σαφείς προδιαγραφές για τις μονάδες παιδικής προστασίας και δώσαμε στους κοινωνικούς συμβούλους τη δυνατότητα να κάνουν ουσιαστικούς κι όχι τύποις ελέγχους. Για να λύσουμε ή -αν θέλετε- να προλάβουμε ζητήματα εντοπιότητας, ο ένας από τους δυο ελέγχους πραγματοποιείται από κοινωνικό σύμβουλο γειτονικού νομού. Επιπλέον, οι κοινωνικοί λειτουργοί των δήμων μπορούν και ενισχύουν το έργο των κοινωνικών συμβούλων. Αν μη τι άλλο η κοινωνική υπηρεσία των δήμων είναι δίπλα στον ευάλωτο πολίτη και γνωρίζει εις βάθος τα ζητήματα ευαλωτότητας στο πεδίο.

Να αναφέρουμε ότι έχουμε προγραμματίσει την επιμόρφωση όλων των κοινωνικών συμβούλων που θα οριστούν ανά περιφερειακή ενότητα -είτε αυτοί προέρχονται από τις Περιφέρειες είτε από τους δήμους- και έχουμε εξασφαλίσει σχετικά ευρωπαϊκά κονδύλια για τα επόμενα τέσσερα χρόνια. Επιπρόσθετα, αναμένεται η έκδοση Κοινής Υπουργικής Απόφασης (ΚΥΑ) η οποία για πρώτη φορά θα προσδιορίζει τα στάδια και το ελάχιστο περιεχόμενο της επιμόρφωσης, ενώ θα δίνεται η κατεύθυνση του ελέγχου προς τους κοινωνικούς συμβούλους, βάσει του ενιαίου εντύπου αξιολόγησης.

● Σας προβληματίζει το γεγονός ότι η τελευταία έκθεση της Περιφέρειας για τη δομή της «Κιβωτού» στον Βόλο διαπίστωνε ότι δεν υπάρχει το παραμικρό πρόβλημα, όπως άλλωστε και σε όλες τις προηγούμενες εκθέσεις για όλες τις δομές;

Οι εκθέσεις των κοινωνικών συμβούλων που είχαμε μέχρι πρότινος στα χέρια μας είχαν συνταχθεί υπό διαφορετικούς όρους σε σχέση με αυτούς που ισχύουν σήμερα και πολύ διαφορετικούς σε σχέση με τους όρους που θα ισχύσουν από τον Μάιο του 2023, όταν και θα έχει ολοκληρωθεί το έτος προσαρμογής των ιδρυμάτων στις προδιαγραφές. Πρέπει να γίνει σαφές ότι αναφερόμαστε σε μια προηγούμενη κατάσταση κατά την οποία δεν είχαν αλλάξει οι αρμοδιότητες των κοινωνικών συμβούλων -όπως τις αλλάξαμε εμείς- και δεν έχει τεθεί σε ισχύ η ΚΥΑ των προδιαγραφών. Με την αλλαγή της ευθύνης του κοινωνικού συμβούλου και χωρίς να έχουν τεθεί σε εφαρμογή οι προδιαγραφές της ΚΥΑ των μονάδων παιδικής προστασίας, ήδη οι εκθέσεις τους είναι πολύ πιο λεπτομερείς.

Βρισκόμαστε πια σε μια νέα κατάσταση, κομμάτι της οποίας έχει ήδη αλλάξει. Και πώς έχει γίνει αυτό; Με τον ορισμό των αρμοδιοτήτων των κοινωνικών συμβούλων, με τη θέσπιση της υποχρέωσης των δομών που φιλοξενούν παιδιά να διαθέτουν Υπεύθυνο Προστασίας Ανηλίκων, με τη θέσπιση της απαραίτητης -και αυτονόητης- προϋπόθεσης του λευκού ποινικού μητρώου για όσους φροντίζουν τα παιδιά μας. Και επαναλαμβάνω ότι περιμένουμε να δούμε ακόμα περισσότερες αλλαγές από τον Μάιο του 2023 όταν θα τεθεί σε πλήρη ισχύ η ΚΥΑ για τις προδιαγραφές.

● Ο κοινωνικός λειτουργός έχει την αρμοδιότητα και τα εργαλεία να αναζητήσει σε βάθος τα προβλήματα; Υπάρχουν νομοθετικά κενά; Εάν ναι, τι θα κάνετε;

Ο κοινωνικός λειτουργός είναι ο πλέον αρμόδιος και έχει στη διάθεσή του όλα τα απαραίτητα εργαλεία για να διαπιστώσει τυχόν προβλήματα ή δυσλειτουργίες της δομής. Πρόκειται για έναν εξειδικευμένο υπάλληλο που διαθέτει την απαραίτητη τεχνογνωσία και τις απαιτούμενες δεξιότητες που ενισχύουν τον ρόλο του ως πρόσωπο αναφοράς των ωφελούμενων. Με την τροποποίηση του Νόμου 2345/1995 την οποία κρίναμε αναγκαία και υλοποιήσαμε με Νόμο 4837/2021, δεν υπάρχει άλλο νομοθετικό κενό. Οι λεπτομέρειες καθορίζονται με υπουργικές αποφάσεις, όπως η ΚΥΑ για τις Μονάδες Παιδικής Προστασίας που εκδώσαμε τον Μάιο, η ΚΥΑ για τους κοινωνικούς συμβούλους που δρομολογούμε, το Πρωτόκολλο Κακοποίησης και τα προγράμματα επιμόρφωσης που ανά τακτά χρονικά διαστήματα υλοποιούμε.

● Ο υπεύθυνος προστασίας ανηλίκων είναι το πρόσωπο που γίνεται αποδέκτης των αναφορών κακοποίησης και αναλαμβάνει την ευθύνη να τις μεταβιβάζει άμεσα στις αρμόδιες εισαγγελικές αρχές. Με ποια διεθνή αποτελεσματική πρακτική οδηγηθήκατε στο συμπέρασμα ότι ένας άνθρωπος της δομής θα «ενοχοποιήσει» συναδέλφους του, ακόμη κι αν έχει στα χέρια του καταγγελίες και στοιχεία; Γιατί δεν αποδεχτήκατε την πρόταση της αντιπολίτευσης για τη σύσταση ανεξάρτητων επιτροπών;

Η πραγματικότητα έχει αποδείξει το αντίθετο. Ακόμα και πρόσφατα έχουν υπάρξει καταγγελίες που διαβιβάστηκαν στην Εισαγγελία από τους υπεύθυνους προστασίας ανηλίκων. Δεν πρόκειται, όμως, για «ενοχοποίηση συναδέλφου». Δεν μπορούμε να το βλέπουμε έτσι, σε καμία περίπτωση. Στον πυρήνα του οικοδομήματος της παιδικής προστασίας βρίσκεται το παιδί και μόνο αυτό. Ο σκοπός είναι ένας: η εξυπηρέτηση του βέλτιστου συμφέροντός του, η διασφάλιση της ψυχικής και σωματικής του υγείας και η διαφύλαξη της αξιοπρέπειάς του. Αυτό που ζητείται από τον υπεύθυνο προστασίας ανηλίκων είναι η συγκέντρωση, η καταγραφή και η διαβίβαση των καταγγελιών, όχι η εκτίμηση ή όχι της αλήθειας των καταγγελλομένων. Πρέπει να σκεφτούμε ότι προκειμένου να μπορέσει να μιλήσει ένα παιδί και να καταγγείλει κάποιο περιστατικό, θα πρέπει να αισθάνεται οικεία έχοντας απέναντί του ένα πρόσωπο εμπιστοσύνης. Δεν γνωρίζει ουσιαστικά την παιδική προστασία όποιος θεωρεί ότι ένας εξωτερικός, ένας τρίτος, μια ανεξάρτητη επιτροπή, μπορεί να βρει το μαγικό κουμπί ενός παιδιού και να το κάνει να μιλήσει για τόσο ευαίσθητα θέματα. Είναι ξεκάθαρο ότι χρειάζεται η δημιουργία μιας σχέσης χρόνων για να μπορεί ένα πληγωμένο παιδί να σε εμπιστευτεί και να ανοίξει την καρδιά του.

Στο σημείο αυτό αξίζει να αναφερθούμε και στην έννομη προστασία που έχουμε θεσπίσει τόσο για τον υπεύθυνο προστασίας ανηλίκων όσο και για το λοιπό προσωπικό των Φορέων Παιδικής Προστασίας το οποίο προβαίνει σε αναφορά περιστατικού κακοποίησης. Προβλέψαμε με διάταξη αυτά τα πρόσωπα να μην εγκαλούνται, να μην ενάγονται, να μη διώκονται πειθαρχικά, να μην απολύονται, αλλά ούτε και να υφίστανται άλλου είδους κυρώσεις ή δυσμενή μεταχείριση, για το περιστατικό που ανέφεραν κατά την άσκηση των καθηκόντων τους, παρά μόνον αν προέβησαν εν γνώσει τους σε αναληθή αναφορά.

● Ισχύει ότι με βάση τις μεταβατικές διατάξεις οι κανόνες για τις μονάδες ισχύουν από τον Μάιο του 2023; Δηλαδή τώρα είμαστε σε νομοθετικό κενό;

Να σας υπενθυμίσω ότι δεχτήκαμε πόλεμο για τις προδιαγραφές στις μονάδες παιδικής προστασίας. Εγώ προσωπικά δέχθηκα επιθέσεις όταν είπα ότι κανένας δεν μπορεί να λειτουργεί χωρίς κανόνες. Δεν μπορούμε να μιλάμε για νομικό κενό παρά μόνο αν αναφερόμαστε στην έλλειψη προδιαγραφών η οποία ίσχυε μέχρι να εκδώσουμε την Υπουργική Απόφαση τον Μάιο του 2022. Είναι αναγκαίο, αναπόφευκτο αλλά και απολύτως λογικό να δοθεί μια συγκεκριμένη προθεσμία συμμόρφωσης των υφιστάμενων ΜοΠΠ στο νέο θεσμικό πλαίσιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι η προσαρμογή θα γίνει την 364η ημέρα. Οι δομές έχουν ήδη αρχίσει σταδιακά να προσαρμόζουν τη λειτουργία τους βάσει αυτών των προδιαγραφών.

● Σχετικά με τη δομή αναπήρων στη Θεσσαλονίκη, τι απαντάτε στην κριτική για την ανανέωση της θητείας της προέδρου, ενώ ήταν ήδη σε εξέλιξη έρευνα για τις καταγγελίες;

Το ΚΚΠΠ Κεντρικής Μακεδονίας είναι ένα από τα Κέντρα με ιδιαίτερα δύσκολο και απαιτητικό έργο, δεδομένου ότι περιλαμβάνει πολλές δομές ωφελούμενων με αναπηρία και ηλικιωμένων. Με βάση αυτό, είναι αδιαμφισβήτητο το έργο που έφερε εις πέραν την προηγούμενη τριετία. Αντεπεξήλθε σε πολύ δύσκολες καταστάσεις εν μέσω πανδημίας λόγω του ευπαθούς χαρακτήρα της ομάδας των ωφελούμενων. Με του που ήρθε η καταγγελία στα χέρια μου, την πήγα εγώ η ίδια στον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου και έπειτα από δική μου πρωτοβουλία ξεκίνησε τον έλεγχο η Εθνική Αρχή Διαφάνειας και δη τον ενισχυμένο έλεγχο που φτιάξαμε για πρώτη φορά. Με το που λάβαμε το πόρισμα της ΕΑΔ, το οποίο και ανέφερε στοιχεία παρεμπόδισης του ελέγχου της, αλλάξαμε σύσσωμο το Διοικητικό Συμβούλιο.

Νέες δομές ή αποϊδρυματοποίηση;

● Σύμφωνα με την ΚΥΑ του Μαΐου 2022 ορίζονται προϋποθέσεις ίδρυσης και λειτουργίας μονάδων Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας (ΜοΠΠ) από νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Πώς είναι δυνατό να προβλέπονται διατάξεις για τη δημιουργία νέων δομών, εφόσον έχετε δηλώσει με σαφήνεια ότι είστε υπέρ της αποϊδρυματοποίησης;

Οι προδιαγραφές τέθηκαν ακριβώς για την ανάσχεση της άκριτης ίδρυσης νέων ΜοΠΠ. Για να ιδρυθεί νέα ΜοΠΠ θα πρέπει να χορηγηθεί έγκριση σκοπιμότητας -σκοπιμότητα που κατ’ αρχήν πιστεύουμε ότι δεν υπάρχει- από τη Διεύθυνση Προστασίας Παιδιού και Οικογένειας του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων. Ορίσαμε ως πρωταρχικό σκοπό των Μονάδων Παιδικής Προστασίας την αποϊδρυματοποίηση. Είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι μέσα σε ενάμιση χρόνο βρήκαμε οικογένεια για το 40% των παιδιών που ζούσαν σε ιδρύματα.

Είναι, όμως, επίσης γεγονός ότι 1.400 παιδιά εξακολουθούν να βρίσκονται ακόμα σε δομές παιδικής προστασίας. Μέχρι να βγει και το τελευταίο παιδί από τα ιδρύματα, εξυπακούεται ότι οι δομές αυτές θα πρέπει να πληρούν κάποιες πολύ συγκεκριμένες προϋποθέσεις οι οποίες και διασφαλίζουν στο μέγιστο τα δικαιώματα των παιδιών.