«Να κρατήσουμε την Αμάλ μέσα μας»

Η σκηνοθέτιδα Γιολάντα Μαρκοπούλου είναι η παραγωγός του πρότζεκτ -και η «ψυχή»- του ταξιδιού της Αμάλ στην Ελλάδα. Όχι τυχαία. Ασχολείται εδώ και 10 χρόνια με την ιστορία της σύγχρονης προσφυγιάς μέσω της τέχνης και μέσω της δημιουργίας της θεατρικής ομάδας προσφύγων Station Athens.

Μιλήσαμε για το μήνυμα αυτής της διεθνούς καλλιτεχνικής δράσης αλλά και την αίσθηση που έκανε η Αμάλ στο πέρασμά της από τις ελληνικές πόλεις. Η 3,5 μέτρων κούκλα με τη μορφή μιας εννιάχρονης Σύριας προσφυγοπούλας βρίσκεται στην Αθήνα συνεχίζοντας ένα μακρύ ταξίδι 8 χιλιάδων χιλιομέτρων, από την Γκαζιαντέπ, στα σύνορα Τουρκίας με Συρία, μέχρι το Μάντσεστερ στην Αγγλία. Πολίτες της Αθήνας συνόδεψαν την Αμάλ στους περιπάτους της στο Θησείο, στην Τεχνόπολη, μεταφέροντας το μήνυμά της. Ένα μήνυμα αλληλεγγύης για τους ανθρώπους που λόγω του πολέμου αναγκάζονται να φύγουν από τις πατρίδες τους. Περιπλανήθηκε σε δρόμους του Μεταξουργείου, από το Δημόσιο Σήμα μέχρι την Πλατεία Αυδή, με τα «Όνειρα από τη Συρία». Αντλώντας έμπνευση από τα δικά τους όνειρα, δυο από τους πλέον φημισμένους θεατρικούς δημιουργούς της Συρίας, ο Ziad Adwan και η Mey Seifan, ένωσαν τις δυνάμεις τους για να δημιουργήσουν μια πρωτοποριακή εγκατάσταση ανοιχτού χώρου σε συνεργασία με εικαστικούς καλλιτέχνες και μουσικούς, η οποία μας καλεί να δούμε, να ακούσουμε ή και να αγγίξουμε ένα όνειρο από τη Συρία.

• Πώς γεννήθηκε η ιδέα της Αμάλ και πώς συναντήθηκαν οι δρόμοι σας;

«Η Αμάλ μπορεί να είναι μια κούκλα, μια τεράστια μαριονέτα στη φιγούρα της οποίας αντανακλάται το μέγεθος της συνεχιζόμενης ανθρωπιστικής κρίσης, αλλά έχει υπάρξει. Έχει ζήσει στη «Ζούγκλα» του Καλέ, τη μεγαλύτερη και πιο απάνθρωπη μεταναστευτική δομή εντός ευρωπαϊκών συνόρων. Και σε άλλα hotspot. Η ιστορία της έχει γίνει αντικείμενο μυθοπλασίας με τον τίτλο «Jungle» από τους Joe Murphy και Joe Robertson, έχει σκηνοθετηθεί από τον πολυβραβευμένο Stephen Daldry και τελικά έχει τροφοδοτήσει την οδύσσεια της Αμάλ των 8.000 χιλιομέτρων. Λόγω της πανδημίας εδώ στην Ελλάδα, το βάρος της διάχυσης των πολλών δράσεων ανέλαβε το Πανελλήνιο Δίκτυο για το Θέατρο στην Εκπαίδευση. Χάρη σε αυτούς τους 300 -με αυταπάρνηση- λειτουργούς στήθηκαν σειρά καλλιτεχνικών εργαστηρίων που μέσω μεταδόσεων στην πλατφόρμα του zoom προετοίμαζαν τα παιδιά για την άφιξη της Αμάλ στην Ελλάδα. Για μένα ήταν σπουδαίο δώρο να αναλάβω το ταξίδι της στην Ελλάδα. Πιστεύω ότι η τέχνη, και ειδικά το θέατρο, με έναν μαγικό τρόπο προσφέρει ευκαιρίες ενσωμάτωσης. Το ταξίδι της Αμάλ είναι ένα έργο που παίρνει τη σκυτάλη σε πάνω από 12 χρόνια δουλειάς για το θέμα της προσφυγιάς. Έχω δυο κόρες, η μια είναι 9 χρόνων, στην ηλικία της Αμάλ. Αν έστω για μια στιγμή κάνω τον παραλληλισμό μεταξύ τους, δεν μπορώ παρά να κάνω κάτι για όλες τις μικρές Αμάλ, με την ευχή να βρουν τις μητέρες τους».

• Ίσως είναι ένα από τα πιο εντυπωσιακά παραδείγματα για το πώς η τέχνη μπορεί να συσπειρωθεί και να παρέμβει σε οικουμενικά ζητήματα όπως είναι το προσφυγικό. Αλλά τι, αλήθεια, πιστεύετε πως θα αλλάξει αυτή η καλλιτεχνική παρέμβαση; Οι ηγέτες θα ακούσουν;

«Δεν μπορεί να γνωρίζει κανείς από πριν, αλλά πιστεύω πως ναι. Η τέχνη μπορεί να προσφέρει την αλλαγή οπτικής στα μεγάλα ζητήματα που μας αφορούν. Είναι σημαντικό να συνεχίζουμε το όραμά μας για έναν καλύτερο κόσμο και να μην εγκαταλείπουμε την προσπάθεια, έστω κι αν αυτό φαντάζει ουτοπικό».

• Η Αμάλ περπατά πια στην ελληνική γη και ενώ είδαμε τις προηγούμενες μέρες συγκινητικές εικόνες κατά την άφιξή της, είδαμε και διαμαρτυρίες από μερίδα της Εκκλησίας αλλά και πολιτικούς παράγοντες για την έλευσή της στην Καλαμπάκα, όπως και κάποια απαράδεκτα επεισόδια στη Λάρισα. Τι θα θέλατε να πείτε σε όσους της αρνούνται το πέρασμα;

«Καταλαβαίνουμε ότι κάποιοι άνθρωποι διαφωνούν και το σεβόμαστε αυτό. Με αυτό το πρότζεκτ θέλουμε να δημιουργήσουμε διάλογο, αλλά δεν μπορούμε να αποδεχτούμε τη βία. Όσοι δε συμφωνούν δεν πιστεύω πως συμφωνούν και με αυτούς που πετάνε πράγματα σε παιδιά. Περπατούσα στη Λάρισα πλάι σε 300 μικρά παιδιά που τραγουδούσαν το «Ένα μικρό καράβι» και άλλα τραγούδια και μια ομάδα ανθρώπων μας πέταγε αυγά, νεράντζια, παπούτσια. Είναι αδιανόητο. Ήταν ακραίο. Υπήρχαν μέχρι και παιδιά σε καρότσια. Θα μπορούσαν να είχαν τραυματιστεί. Ζητάμε λίγο σεβασμό. Τα παιδιά είναι παιδιά σε όποια εθνικότητα κι αν ανήκουν, και είναι έξω από θρησκευτικές και πολιτικές πεποιθήσεις».

• Έχετε δουλέψει πολύ με το θέμα της προσφυγιάς και μέσω της θεατρικής ομάδας προσφύγων Station Athens. Πώς βλέπετε τα πράγματα; Έχει γίνει πρόοδος ή είναι μια στάσιμη κατάσταση στην οποία βαλτώνουν χιλιάδες άνθρωποι;

«Η επαφή μου με τους πρόσφυγες έχει αλλάξει τη ζωή μου. Με συγκινεί και με προκαλεί όλη αυτή η προσπάθεια. Το να προσπαθείς να κατανοήσεις τη δύσκολη θέση αυτών των ανθρώπων και να δώσεις μέσω της τέχνης μια διέξοδο στο τεράστιο πρόβλημά τους, σε κάνει να μπαίνεις στα παπούτσια τους. Να σκέφτεσαι ότι μπορεί κάποτε να βρεθείς κι εσύ στη θέση τους. Η απαραίτητη ενσυναίσθηση που πρέπει να έχουμε στο πρόβλημα του διπλανού μας. Τα παπούτσια της Αμάλ είναι πολύ μεγάλα, χωράνε πολλούς ανθρώπους».

• Είναι μια δύσκολη περίοδος για το θέατρο. Και έρχεται ένας αβέβαιος χειμώνας. Σχεδιάζετε όμως κάτι για τον χειμώνα;

«Η πανδημία έχει κάνει δύσκολα τα πράγματα για το θέατρο. Αυτόν τον χειμώνα θα ασχοληθώ κυρίως με την εικόνα. Έχω αφοσιωθεί σε ένα ντοκιμαντέρ που φτιάχνουμε με την ομάδα μου για τα τελευταία 10 χρόνια που ασχολούμαι με τους πρόσφυγες».

• Η Αμάλ θα τελειώσει το μεγάλο ταξίδι της στο Μάντσεστερ. Τι ελπίζετε να έχουν κρατήσει στη μνήμη και στην καρδιά τους οι άνθρωποι που συνάντησε;

«Το πρόσωπο της Αμάλ δεν πρέπει να ξεχαστεί. Ούτε το μεγάλο ταξίδι της. Πρέπει να την κρατήσουμε κοντά μας, μέσα μας και μέσω εκπαιδευτικών προγραμμάτων να δουλέψουμε με τα παιδιά για να τους μάθουμε τι σημαίνει ενσυναίσθηση και αλληλεγγύη. Πρέπει μέσω της τέχνης να δώσουμε συνέχεια με βιωματικούς τρόπους».