«Με φυλάκισαν επειδή αποκάλυψα τα εγκλήματα της CIA»

Ο Ελληνοαμερικανός πρώην πράκτορας της CIA, Τζον Κυριάκου, έγινε γνωστός στην Αμερική όταν αποκάλυψε στο ABC, το 2007, τη χρήση βασανιστηρίων από τη CIA σε μέλη της Αλ-Κάιντα, στις φυλακές του Γκουαντάναμο. Στις 28 Φεβρουαρίου 2013, αφού αποδέχτηκε την ενοχή του για την παραβίαση του Νόμου περί Προστασίας της Ταυτότητας Υπαλλήλων των Υπηρεσιών Πληροφοριών, ο πρώην πράκτορας της CIA μπήκε στη φυλακή του Λορέτο της Πενσιλβάνια για να εκτίσει ποινή τριάντα μηνών.

Συναντήσαμε τον Τζον Κυριάκου στην Αθήνα και μιλήσαμε για τα βασανιστήρια των αμερικανικών μυστικών υπηρεσιών, τη ζωή του στη φυλακή, την «αιμοσταγή» -όπως την αποκαλεί- διευθύντρια της CIA, Τζίνα Χάσπελ, αλλά και για τους πρώην εργαζομένους της NSA (National Security Agency), Έντουαρντ Σνόουντεν και Τόμας Ντρέικ.

Έχοντας στο ενεργητικό του αποστολές στη Μέση Ανατολή, στην Ελλάδα και στο Πακιστάν, ο Κυριάκου δηλώνει στην «Εφ.Συν.» τον αποτροπιασμό του για τις παράνομες πρακτικές της CIA και τη συγκάλυψή τους από τα ανώτερα στελέχη της. Παράλληλα, τονίζει, η αμερικανική κυβέρνηση προσπάθησε να τον καταστρέψει οικονομικά, καθώς του στέρησε το δικαίωμα στη συνταξιοδότηση.

Η πρόσφατη δικαστική περιπέτεια κόστισε στον Τζον Κυριάκου 1.150.000 εκατομμύρια δολάρια. Σε ερώτησή μας αν θα έκανε την ίδια αποκάλυψη, αν μπορούσε να γυρίσει πίσω στον χρόνο, απάντησε: «Δεν μετανιώνω, θα τα ξανάκανα όλα από την αρχή».

• Γιατί πήρατε την απόφαση να εργαστείτε στη CIA και ποιες ήταν οι πρώτες σας αποστολές;

Ήμουν νέος, αγαπούσα την πατρίδα μου και ήθελα να ανακαλύψω τον κόσμο… Είχα έναν καθηγητή στο Πανεπσιτήμιο, ο οποίος λίγο πριν αποφοιτήσω με προσέγγισε και μου είπε: «Δεν είμαι στ’ αλήθεια καθηγητής, δουλέυω στη CIA και ψάχνω ανθρώπους για να εργαστούν σ’ αυτήν».

Αυτός με έπεισε να ενταχθώ στη CIA. Ξεκίνησα να εργάζομαι το 1990 ως αναλυτής με ειδίκευση στη Μέση Ανατολή και στο Ιράκ. Η πρώτη μου αποστολή ήταν να συντάξω μια ανάλυση για τον Περσικό Κόλπο, ενώ συμμετείχα παράλληλα και σε συσκέψεις στο Λευκό Οίκο.

Το 1999 μεταφέρθηκα στην Αθήνα, με σκοπό τον εντοπισμό και τη σύλληψη των τρομοκρατών της 17ης Νοέμβρη. Επέστρεψα στις ΗΠΑ το καλοκαίρι του 2000.

• Σε τι είδους δοκιμασίες υποβληθήκατε πριν την ένταξή σας στη CIA;

Αρχικά, μου έδωσαν έναν παγκόσμιο χάρτη μαύρου χρώματος, όπου έπρεπε γράψω τα ονόματα όλων των χωρών. Δεν αντιμετώπισα καμία δυσκολία μ’ αυτό.

Στη συνέχεια, ξεκίνησε το δύσκολο μέρος. Κλήθηκα να απαντήσω σε περίπου 2000 ερωτήσεις, συμπληρώνοντας αν συμφωνώ ή όχι.

Για να σας δώσω ένα παράδειγμα, μια ερώτηση ήταν: «σου αρέσει το μποξ;» Δεν με ενδιαφέρει το μποξ, αλλά έπρεπε να απαντήσω. 325 ερωτήσεις μετά, ξανά η ίδια ερώτηση: «σου αρέσει το μποξ;» και τότε αναρωτιέσαι: «τι είπα την πρώτη φορά;»

Φυσικά, δεν τους ενδιαφέρει αν σου αρέσει το μποξ, αλλά αν έχεις σταθερότητα και συνέπεια στις απόψεις σου. Είσαι ειλικρινής ή δίνεις απαντήσεις που πιστεύεις ότι αυτοί θέλουν να ακούσουν;

Στο επόμενο στάδιο, οι ερωτήσεις είναι προσωπικού και ψυχολογικού χαρακτήρα. «Περίγραψε τη σχέση σου με τη μητέρα σου», «Ήταν ο πατέρας σου αυταρχικός στην οικογένεια;» ή «Έχεις προδώσει μια φιλία;»

Στην επόμενη φάση περνάς από ιατρικές εξετάσεις και στο τελικό στάδιο από τον ανιχνευτή ψεύδους, το οποίο ολοκλήρωσα σε 45 λεπτά.

• Στην τελευταία σας επιστολή στην Washington Post, αναφερθήκατε στα βασανιστήρια που αποκαλύψετε το 2007, κατηγορώντας την Τζίνα Χάσπελ ότι τα συγκάλυψε. Ποια είναι η γνώμη σας για τη νέα διευθύντρια της CIA;

Η Χάσπελ ήταν επικεφαλής στην πρώτη από τις «αόρατες» φυλακές, που δημιουργήθηκε στην Ταϊλάνδη το 2002. Η τοποθεσία δεν έχει επιβεβαιωθεί από επίσημα χείλη.

Η νυν επικεφαλής της CIA επέβλεπε τα βασανιστήρια της CIA, και μάλιστα επιθυμούσε να είναι παρούσα κατά τη διάρκεια των βασανιστηρίων. Πρέπει να είσαι άρρωστος για να θέλεις να βλέπεις βασανιστήρια.

Στη CIA, την αποκαλούσαμε αιμοσταγή Τζίνα, διότι ήταν πάντα πρόθυμη να ασκήσει βία. Η CIA βιντεοσκοπούσε τα βασανιστήρια και όταν τελικά το πρόγραμμα αποκαλύφθηκε και τερματίστηκε, η Τζίνα Χάσπελ συμμετείχε στην καταστροφή των αποδείξεων για τα βασανιστήρια.

• Μπορείτε να μας περιγράψετε μερικές μεθόδους βασανιστηρίων που χρησιμοποιούσε η CIA;

Ένα από τα πιο σκληρά βασανιστήρια της CIA ήταν αναμφίβολα ο εικονικός πνιγμός. Ωστόσο, χρησιμοποιούσε και άλλες δύο μεθόδους, ακόμα πιο βάναυσες.

Η πρώτη είναι η στέρηση ύπνου. Σύμφωνα με μελέτες της Αμερικανικής Ένωσης Ψυχολόγων, οι άνθρωποι αρχίζουν να «χάνουν» το μυαλό τους, αν παραμείνουν άυπνοι για επτά ημέρες. Αν δεν κοιμηθούν για εννιά μέρες, κινδυνεύουν να χάσουν τη ζωή τους. Η CIA κρατούσε άυπνους τους κρατουμένους για δώδεκα ημέρες!

Αυτό είναι ένα έγκλημα κατά της ανθρωπότητας. Υπάρχει, επίσης, μία ακόμα χειρότερη μέθοδος, η οποία ονομάζεται «the cold cell»: γδύνουν τον κρατούμενο, τον αφήνουν στο κελί αλυσοδεμένο, σε θερμοκρασία 10°C και κάθε μία ώρα του ρίχνουν παγωμένο νερό. Η CIA σκότωσε δύο ανθρώπους μ’ αυτήν την τεχνική.

• Πείτε μας ένα χαρακτηριστικό στιγμιότυπο από τη ζωή σας στη φυλακή…

Με έβαλαν στην ίδια πτέρυγα με μαφιόζους, δολοφόνους και εμπόρους ναρκωτικών. Από την πρώτη μέρα, προσπάθησα να δημιουργήσω συμμαχίες, εκμεταλλευόμενος και την εμπειρία μου από τη θητεία μου στη CIA. Έτσι, δημιουργήσα επαφές με μέλη της ιταλικής μαφίας.

Είχε κυκλοφορήσει η φήμη, πριν πάω στη φυλακή, ότι ήμουν πληρωμένος δολοφόνος της CIA. Φυσικά, δεν ήμουν. Και ένα μέλος της ιταλικής μαφίας με πλησίασε μια μέρα και με ρώτησε: «Είναι αλήθεια ότι είσαι δολοφόνος;»

Και εγώ του απάντησα: «Κοίτα, ήταν περίοδος πολέμου κι όλοι κάναμε πράγματα για τα οποία δεν ήμασταν υπερήφανοι». Δεν είπα «ναι» αλλά ούτε και «όχι».

Και αυτός θεώρησε ότι ήμουν όντως δολοφόνος και μου είπε: «είσαι μαζί μας, είσαι με τους Ιταλούς». Αυτό ήταν ένα έξυπνο κόλπο για να δημιουργήσω συμμαχίες.

• Γιατί αποφασίσατε να γράψετε την επιστολή με τίτλο «Letter from Loreto»;

Ένας από τους δικηγόρους μου πρότεινε να γράψω μια επιστολή στους υποστηρικτές μου, επειδή είχαν συγκεντρωθεί περίπου 6.000 υπογραφές, που ζητούσαν να συντάξω μια τέτοια επιστολή.

Δεν έχω ιδέα γιατί την ονόμασα έτσι. Ίσως γιατί μου άρεσε πολύ η επιστολή του Μάρτιν Λούθερ Κινγκ (Letter from Birmingham Jail). Την έστειλα στον δικηγόρο μου -ήταν φίλος της Αριάνα Χάφινγκτον- η οποία τη δημοσίευσε στην Huffington Post (Whistleblower reports from prison).

Η επιστολή αυτή συγκέντρωσε ένα εκατομμύριο προβολές και έγινε viral. Αναδημοσιεύτηκε απ’ όλα τα μεγάλα αμερικανικά μέσα (ΝΥΤ, Washington Post, CNN, Fox, MSNBC). Λίγο αργότερα, έλαβα εκατοντάδες αιτήματα από το CNN μέχρι το Playboy (γέλια).

• Γιατί στείλατε επιστολή στον Έντουαρντ Σνόουντεν;

Όταν με συνέλαβαν, η σύζυγός μου μού έδωσε μια πολύ καλή συμβουλή: «Μη σταματήσεις να μιλάς γι’ αυτήν την υπόθεση, διότι θα ακολουθήσει και ο επόμενος».

Κι αυτό συνέβη με την περίπτωση του Σνόουντεν, ο οποίος δηλωσε στους New York Times: «O Τόμας Ντρέικ και ο Τζον Κυριάκου μου έδωσαν κίνητρο να κάνω τις αποκαλύψεις για τις μαζικές παρακολουθήσεις των ΗΠΑ». Το γεγονός αυτό με έκανε να νιώσω υπερήφανος και χαρούμενος.

Γι’ αυτό αποφάσισα να του στείλω ένα γράμμα, το οποίο του παράδωσε ο δικηγόρος μου, στη Μόσχα. Ο πατέρας του Σνόουντεν με επισκέφτηκε στη φυλάκη για να με ευχαριστήσει για την επιστολή που έστειλα στον γιο του.

• Τι ήταν για σας ο Ντάνιελ Έλσμπεργκ και τι σας είπε δύο μέρες πριν μπείτε στη φυλακή;

Ο Ντάνιελ Έλσμπεργκ με ενέπνευσε, ήταν ένας πραγματικός ήρωας για μένα. Ήμουν έξι χρονών όταν αποκάλυψε τα Pentagon Papers. Η συνεισφορά του στον πολιτικό πολιτισμό των ΗΠΑ είναι τεράστια.

Όταν αποκάλυψα τα βασανιστήρια της CIA, μου τηλεφώνησε για να με εναθρρύνει. Δεν μπορούσα να πιστέψω ότι μιλούσα με τον Ντάνιελ Έλσμπεργκ! Και μου είπε: «Μην το μετανιώνεις, είσαι στη σωστή πλευρά της ιστορίας». Αυτό μου έδωσε δύναμη και πήγα στη φυλακή με το κεφάλι ψηλά.

• Έχετε δηλώσει ότι κυβέρνηση Ομπάμα αποδείχτηκε λιγότερο προοδευτική και δημοκρατική απ’ ό,τι περιμέναμε. Γιατί συνέβη αυτό κατά τη γνώμη σας;

Ο Μπαράκ Ομπάμα, η Χίλαρι Κλίντον και ο Τζον Κέρι αποδείχτηκαν άκρως νεοφιλελεύθεροι. Δεν υπήρξε ούτε ένας πόλεμος στον οποίο να μην ήθελαν να εμπλακούν.

Όταν δηλώνεις προοδευτικός και υποστηρικτής των αθρωπίνων δικαιωμάτων, δεν βομβαρδίζεις άλλα έθνη. Οι ΗΠΑ συμμετέχουν σε πολέμους τα τελευταία δεκαεπτά χρόνια!

Κάτι τέτοιο δεν έχει ξανασυμβεί στην αμερικανική ιστορία. Η αμερικανική οικονομία βασίζεται στην Άμυνα και στον στρατό. Αν οι ΗΠΑ σταματήσσουν να εμπλέκονται σε πολέμους, τότε η οικονομία θα καταστραφεί. Ο Μπαράκ Ομπάμα υποσχέθηκε ότι θα τερματίσει αυτήν την κατάσταση, αλλά δεν το έκανε.

Κράτησε τα αμερικανικά στρατεύματα στο Ιράκ για οκτώ χρόνια απ’ τη στιγμή που ανέλαβε τη διακυβέρνηση. Κατά τη διάρκεια της θητείας του, θρηνήσαμε περισσότερα θύματα ακόμα και από εκείνην του Τζορτζ Μπους.

• Ποια ήταν τα συναισθήματά σας όταν πληροφορηθήκατε ότι o Έντουαρντ Σνόουντεν αποκάλυψε τον Ιούνιο του 2013 τις μαζικές παρακολουθήσεις της NSA, εντός και εκτός ΗΠΑ;

Ο Σνόουντεν ενήργησε προς όφελος του δημοσίου συμφέροντος. Αυτό που έκανε ήταν υπέροχο.

Ήμουν στη φυλάκη, κοιμόμουν, και ήταν μεσάνυχτα όταν με ξύπνησε ένας άλλος κρατούμενος και μου είπε: «Κάτι σπουδαίο συνέβη, ένας τύπος διέρρευσε χιλιάδες απόρρητα έγγραφα της NSA». Χωρίς τον Σνόουντεν δεν θα είχαμε ιδέα ότι οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες κατασκοπεύουν τους Αμερικανούς πολίτες, παραβιάζοντας ακόμα και το ίδιο το καταστατικό της NSA.

Παραβιάζουν κάθε κλήση, sms και email, κρατώντας όλα τα δεδομένα σε τεράστιες εγκατάστασεις στη Utah, όπου υπάρχει αποθηκευτικός χώρος για τα επόμενα πεντακόσια χρόνια. Αυτό δεν είναι δημοκρατία.

• Ποια είναι η γνώμη της αμερικανικής κοινής γνώμης για τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος;

Πιστεύουν ότι διαπράττουν προδοσία. Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις στην Αμερική, η πλειοψηφία θεωρεί ότι ο Σνόουντεν είναι προδότης και ότι πρέπει να εκτελεστεί.

Υπάρχει μια υπέροχη νομοθεσία στις ΗΠΑ (Whistleblower Protection Act) για να προστατεύει τους μάρτυρες δημοσίου συμφέροντος, ωστόσο δεν παρέχει νομική κάλυψη στους πληροφοριοδότες που διαρρέουν απόρρητες πληροφορίες για θέματα εθνικής ασφάλειας.

Οπότε, αν εργάζεσαι στη CIA, τη NSA ή το FBI, και διαρρεύσεις απόρρητο υλικό, τίποτα δεν μπορεί να σε σώσει. Γι’ αυτό τον λόγο πήγα στη φυλακή και ο Σνόουντεν διέφυγε στη Μόσχα.

• Ποια είναι η άποψή σας για τον Ντόναλντ Τραμπ;

Είναι τρελός, επίνδυνος και ψυχικά διαταραγμένος. Δεν είναι μόνο οι πολιτικές του επικίνδυνες, αλλά και η ίδια η προσωπικότητά του. Πρώτη φορά στη ζωή μου φοβήθηκα για τη χώρα, όταν εκλέχτηκε.

Στην Ουάσινγκτον επικρατεί υστερία κατά της Ρωσίας αυτήν την περίοδο. Είναι απρόβλεπτος. Ήταν παράνομη η απόφασή του να επιτεθεί στη Συρία.

Το Διεθνές Δίκαιο είναι ξεκάθαρο σ’ αυτή την περίπτωση. Υπάρχουν δύο προαπαιτούμενα για να έχεις το δικαίωμα επίθεσης σε άλλη χώρα ή μεταφοράς στρατευμάτων σ’ αυτήν.

Πρώτον, κατόπιν συγκατάθεσης της εκλεγμένης κυβέρνησης -ο Μπασάρ αλ Άσαντ ποτέ δε μας έδωσε τη συγκατάθεσή του- και, δεύτερον, με την έγκριση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ -τα Ηνωμένα Έθνη δεν μας έδωσαν την έγκριση τους για να επιτεθούμε στη Συρία. Θα χρησιμοποιήσω έναν βαρύ χαρακτηρισμό: οι ΗΠΑ διέπραξαν έγκλημα πολέμου.

• Ένας πρώην στρατιωτικός τεχνικός των ΗΠΑ, ο Cian Westmoreland, δημιούργησε την υποδομή επικοινωνιών για το πρόγραμμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones) του αμερικανικού στρατού, στο Αφγανιστάν, γεγονός που οδήγησε στον θάνατο εκατοντάδων πολιτών. Πιστεύετε ότι η χρήση drones είναι ικανή να καταπολεμήσει την τρομοκρατία;

Τον τελευταίο μήνα της θητείας της κυβέρνησης του Τζορτζ Μπους σκοτώθηκαν δύο άνθρωποι με τη χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones).

Τον τελευταίο μήνα της κυβέρνησης του Μπαράκ Ομπάμα, σκοτώθηκαν 424 άνθρωποι. Το Πεντάγωνο ισχυρίστηκε ότι οι περισσότεροι απ’ αυτούς ήταν τρομοκράτες. Αυτό είναι γελοίο! Δεν ήταν τρομοκράτες, αλλά αθώοι πολίτες.

Η Διεθνής Αμνηστία, οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα και το Παρατηρητήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων έχουν καταμετρήσει τον αριθμό των νεκρών. Το πρόγραμμα μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drone program) δεν κάνει τον κόσμο πιο ασφαλή, αντίθετα δημιουργεί νέους τρομοκράτες και σκοτώνει αθώους πολίτες.

Όταν ήμουν στο Πακιστάν, ανέκρινα μέλη της Αλ-Κάιντα και τους ρωτούσα τι πρόβλημα έχουν με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι περισσότεροι μου απαντούσαν: «Κανένα πρόβλημα, μέχρι τη στιγμή που βομβαρδίσατε το χωριό μας και σκοτώσατε τους γονείς μας με drones». Ακόμα και ανώτατοι αξιωματούχοι της CIA έχουν παραδεχτεί ότι η χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών οξύνει την κατάσταση.

• Μια ακόμα σπουδαία προσωπικότητα είναι ο φίλος σας και πρώην εργαζομένος της NSA, Τόμας Ντρέικ…

Ο Τόμας Ντρέικ είναι ένας ακόμα αληθινός ήρωας. Ήταν ανώτατος αξιωματούχος στην NSA. Του απαγγέλθηκαν δέκα κατηγορίες, εκ των οποίων η μία αφορούσε παράνομη κατοχή απόρρητων πληροφοριών.

Φυσικά, δεν ήταν ένοχος. Άλλωστε, καταρρίφθηκαν και οι δέκα κατηγορίες. Μέχρι όμως να συμβεί αυτό, τον κατέστρεψαν οικονομικά, κοινωνικά και προσωπικά.

Η γυναίκα του τον άφησε, έχασε το σπίτι του, τη δουλειά και τη σύνταξή του. Έστελνε το βιογραφικό του στα Mcdonalds και στα Walmart και το απέρριπταν. Ο Τόμας είναι ιδιοφυΐα γι’ αυτό έστειλε αίτηση και στην Apple.

Τον θεώρησαν αρκετά αμφιλεγόμενη προσωπικότητα για να τον προσλάβουν και τότε απευθύνθηκε στον ίδιο τον Steve Jobs. Και ήταν ο Steve Jobs που είπε: «Προσλάβετέ τον». Έκτοτε, δουλεύει στην Apple.

• Αν γυρίζατε τον χρόνο πίσω, θα μιλούσατε δημόσια για τις μεθόδους βασανιστηρίων της CIA;

Δεν έχω μετανιώσει καθόλου. Θα τα ξανάκανα όλα από την αρχή, ακόμα και αν κόστιζε μία περιουσία. Κράτησα το στόμα μου κλειστό επί τρία ολόκληρα χρόνια, περιμένοντας κάποιον να πει μια λέξη. Κανείς δεν τόλμησε να μιλήσει. Μίλησα εγώ.

ΠΟΙΟΣ ΕΙΝΑΙ

Ο Τζον Κυριάκου είναι πρώην στέλεχος της CIA, πρώην ανώτερος ερευνητής για την Επιτροπή Διεθνών Σχέσεων της Γερουσίας των ΗΠΑ και πρώην σύμβουλος για θέματα αντιτρομοκρατίας του ειδησεογραφικού τηλεοπτικού σταθμού ABC News.

Το 2012 τιμήθηκε με το Joe A. Callaway Award for Civic Courage, το 2015 με το First Amendment Award του PEN Center USA και το 2016 με το πρώτο Blueprint International Whistleblowing Prize for Bravery and Integrity in Intelligence.

Έγραψε τα βιβλία: «Reluctant Spy», «The Convenient Terrorist: Abu Zubaydah and the Weird Wonderland of America’s Secret Wars» και «Doing Time Like a Spy: How the CIA Taught Me to Survive and Thrine in Prison». Το τελευταίο κυκλοφόρησε πρόσφατα στα ελληνικά (Φυλακισμένος Πράκτορας: Πώς η CIA με δίδαξε να επιβιώνω στη φυλακή, Πατάκη, 2018).